Category: Class 6

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Geography Solutions Chapter 7 Rocks and Rock Types Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra Board Class 6 Geography Solutions Chapter 7 Rocks and Rock Types

Class 6 Geography Chapter 7 Rocks and Rock Types Textbook Questions and Answers

B. Which of the following monuments are built in igneous rock?
(1) The Taj Mahal
(2) Fort Raigad
(3) The Red Fort
(4) Ellora Sculpture
Answer:
Ellora Sculpture

C. Find the differences between:

Question 1.
Igneous and sedimentary rocks
Answer:

Question 2.
Sedimentary and metamorphic rocks
Answer:

Question 3.
Igneous and metamorphic rocks
Answer:

D. Which types of rocks are predominantly found at the following locations?
(1) Central Maharashtra
(2) South Konkan
(3) Vidarbha
Answer:

Activity:

Collect rock specimens from your surroundings and also during your travels. Classify them with the help of your teacher. Make a small museum of rocks for your school and place your specimens there. Keep a note of the place from where you have collected them. (See a specimen
display on page 65.)

Visit the historical sites in your surroundings, e.g., hill forts, masonry dams, land forts, bastions, wadas, temples, mosques, etc. and observe with the help of your teacher, the rock used for their construction.

Class 6 Geography Chapter 7 Rocks and Rock Types InText Questions and Answers

Do it yourself!

From the hills, river-beds or the land in your vicinity, collect rock specimens of different types, shapes, colours, etc. Observe the rock specimens and note down the following.

Question 1.
Place where the rock was found:
Answer:
Sahyadri mountain (Basalt)

Question 2.
Colours of the rock:
Answer:
Dark-black colour.

Question 3.
Spots on the rock and their colour:
Answer:
Dark grey to black.

Question 4.
Weight of the rock (estimated, heavy/light):
Answer:
Heavy.

Question 5.
Hardness of the rock, (hard/ brittle/medium):
Answer:
Hard.

Question 6.
Structure of the rock, (uniform grains/layers/ hollowness):
Answer:
Uniform grains.

Question 7.
Porosity of the rock, (porous/non-porous):
Answer:
Non-porous.

Observe the pictures given below and answer the questions:


Question 1.
What is the hill in ‘A’ made up of?
Answer:
Hill in ‘A’ is made up of soils and rocks.

Question 2.
What is being done in B’?
Answer:
In ’B’, the process of digging is shown. The land is dug and the rocks and soil that is extracted is loaded in to a truck.

Question 3.
What do we see in ‘C’?
Answer:
In ‘C’ we see pebbles and rocks of different types, shapes, colours, etc.

Question 4.
Is there any relationship between the three things shown above?
Answer:
Yes, these are all pictures of naturally occurring processes on land leading to rock and soil formation.

Question 5.
For what purpose do we use the things shown in A and C?
Answer:
We use things shown in A and C for construction purposes; coloured pebbles are used for decoration.

Use your brain power!

Question 1.
What rock was used for building the forts in Maharashtra? Why?
Answer:
Igneous rocks were used for building the forts in Maharashtra as they are hard, homogeneous and heavy.

Question 2.
Find the meaning of this line from a famous Marathi poem:
राकट देशा, कणखर देशा. दगडांच्या देशा
Answer:
The poet through this line conveys the message that our land is made up of hard rocks. We are a powerful entity and nothing can pose a threat to our Motherland. We can understand all odds.

Similarly like our terrains which are strong, the people of our country are also strong and invincible, incapable of being conquered.
We have imbibed the value of resilience and courage and the ability to withstand all challenges from our terrain.

What will you do?

Ajit is interested in sculpting. He wants to prepare a sculpture of Dr. APJ Abdul Kalam.
He cannot decide which rock he should use for this, igneous, sedimentary or metamorphic? What will be your advice?
Answer:
I would advise him to use a metamorphic rock like marble. Due to the translucent nature of the marble, it will give the sculpture a glow. Properties like softness and easy availability makes the metamorphic rock, marble an ideal choice. These rocks are heavy and hard. Hence, they are ideal for making sculptures.

Class 6 Geography Chapter 7 Rocks and Rock Types Additional Important Questions and Answers

Fill in the blanks choosing the correct options from the bracket:

Question 1.
Rocks are a mixture of different minerals formed by natural processes in the _____. (lithosphere, atmosphere, hydrosphere)
Answer:
lithosphere

Question 2.
There are ______ types of rocks according to their formation process. (four, three, five)
Answer:
three

Question 3.
When the molten material, known as magma within the crust and lava on the surface, cools down, it solidifies giving rise to ____ rocks. (Sedimentary, Igneous, Metamorphic)
Answer:
Igneous

Question 4.
We get fossils in ______ rocks. (Sedimentary, Igneous, Metamorphic)
Answer:
Sedimentary

Question 5.
The Maharashtra plateau and the Sahyadris are formed out of _______ rocks. (Sedimentary, Igneous, Metamorphic)
Answer:
Igneous

Question 6.
______ is a major example of igneous rocks. (Shale, Basalt, Corals)
Answer:
Basalt

Question 7.
Water percolating through rocks dissolves the soluble minerals leading to ________ of rocks, (weathering, compaction, increased porosity)
Answer:
weathering

Question 8.
_______ is a sedimentary rock. (Basalt, Sandstone, Pumice)
Answer:
Sandstone

Question 9.
The study of _______ provide information about life in that period. (metamorphosedrocks, Igneous rocks, fossils)
Answer:
fossils

Question 10.
_______ gets metamorphosed when it undergoes heavy pressure, and intense heat. (Coal,,Peat, Silica)
Answer:
Coal

Question 11.
_______ rock is found in the eastern parts and in South Konkap. (Granite,.Marble,Pumice)
Answer:
Granite

Question 12.
________ activity is concentrated in South Konkan and eastern Maharashtra. (Fishing, Mining, Construction)
Answer:
Mining

Question 13.
_____ is referred to as primary rocks. (Igneous rock, Sedimentary rock, Metamorphic rocks)
Answer:
Igneous rock

Question 14.
________ is a major example of igneous rock. (Basalt, Pumice, Sedimentary)
Answer:
Basalt

Question 15.
______ rocks are ‘formed due to compaction of material. (Metamorphic, Sedimentary, Igneous)
Answer:
Sedimentary

Question 16.
_________ rocks are heavy and hard. (Sedimentary, Metamorphic, Igneous)
Answer:
Metamorphic

Question 17.
When coal gets metamorphosed into ______ , its price increases. (garnet, diamond, opal)
Answer:
diamond

Question 18.
______ is found in South Konkan Maharashtra. (Granite, Laterite, Basalt)
Answer:
Laterite

Match the pairs correctly:

Question 1.

Answer:
1 – c
2 – a
3 – b

Complete the tabular form:

Answer:

Name the following:

Question 1.
Two major rock-forming minerals:
Answer:
Silica, aluminium.

Question 2.
Hard and homogeneous rocks:
Answer:
Igneous rocks.

Question 3.
Two sedimentary rocks:
Answer:
Shale, corals.

Question 4.
Rocks which does not contain fossils:
Answer:
Metamorphic and Igneous rock

Question 5.
One use of diamonds:
Answer:
Ornament making.

Question 6.
One activity which leads to increased pressure and heat in that region:
Answer:
Volcanic eruption.

Question 7.
Rock found in South Konkan:
Answer:
Laterite.

Question 8.
Rocks that formed by metamorphosis:
Answer:
Metamorphic rocks.

Question 9.
Two metamorphosised rocks:
Answer:
Marble, Slate.

Question 10.
Two igneous rocks:
Answer:
Granite and Basalt.

State whether the following statements are true or false:

Question 1.
The properties of rocks depend on their constituent minerals and their proportion alone.
Answer:
False.

Question 2.
Silica is a rock forming mineral.
Answer:
True

Question 3.
One may find fossils in Igneous rocks.
Answer:
False

Question 4.
Weathering of rocks leads to its disintegration or decomposition.
Answer:
True

Question 5.
Sedimentary rocks are hard and homogeneous.
Answer:
False

Question 6.
Maharashtra has large reserves of mineral wealth.
Answer:
False

Question 7.
The Maharashtra plateau and the Sahyadris are formed out of igneous rocks.
Answer:
True

Question 8.
Most of the hill forts in Maharashtra do not have lakes or elephant yards.
Answer:
False

Question 9.
One can easily see layers in the sedimentary rocks.
Answer:
True

Question 10.
Sedimentary rocks are generally heavy weight.
Answer:
False

Question 11.
Metamorphic rocks do not contain fossils.
Answer:
True

Question 12.
Metamorphic rocks are brittle and lightweight.
Answer:
false

Answer the following questions in short:

Question 1.
What are rocks?
Answer:
Rocks are a mixture of different minerals formed by natural processes in the lithosphere. Rocks are found on land surface and also below it.

Question 2.
What do the properties of rocks depend on?
Answer:
The properties of rocks depend on the constituent minerals and their proportion as well as on the formation process. Silica, aluminium, magnesium and iron are the major rock-forming minerals.

Question 3.
What are the three types of rocks?
Answer:
Igneous rocks, Sedimentary rocks and Metamorphic rocks are the three types of rocks.

Question 4.
What are Igneous Rocks?
Answer:
When the molten material, known as magma within the crust and lava on the surface cools down, it solidifies giving rise to igneous rocks.

Question 5.
What information does the study of fossils provide?
Answer:
Study of fossils provide information about the life in the olden period.

Question 6.
Write any two characteristics of metamorphic rocks.
Answer:
Metamorphic rocks are heavy and hard.

Question 7.
When does coal get metamorphosed?
Answer:
When coal undergoes heavy pressure and intense heat it gets metamorphosed.

Question 8.
When does the price of coal increase?
Answer:
The price of coal increases when it gets metamorphosed into diamonds.

Question 9.
What is referred to as primary rocks?
Answer:
Rocks are formed out of the material from the interior of the earth, these are referred to as primary rocks.

Question 10.
What is called fossils?
Answer:
The buried remains of dead animals or plants embedded in the rocks and preserved petrified form are called fossils.

Give geographical reasons for the following statements:

Question 1.
Igneous rocks are also referred to as primary rocks.
Answer:
As Igneous rocks are formed out of the material from the interior of the earth, these rocks are also referred to as primary rocks.

Question 2.
Most of the hill forts in Maharashtra have lakes or elephant yards.
Answer:
(i) Hillforts in Maharashtra are old quarry sites from which stone or other materials have been extracted for the construction of the fort and other buildings.

(ii) In the pits and dugouts left behind after rock extraction, water was allowed to accumulate and these lakes, banks, etc., were created.

(iii) Therefore, most of the hill forts in Maharashtra have lakes or elephant yards.

Question 3.
Weathering of rocks occurs.
Answer:

• Due to continuous variations in temperature, rocks develop cracks.
• Similarly, the water percolating through rocks dissolves the soluble minerals.
• This leads to the weathering of rocks.

Question 4.
One may find fossils in sedimentary rocks.
Answer:

• One can easily see layers in sedimentary rocks.
• While layers are getting deposited, the remains of the dead animals or plants get buried in these layers at times.
• Therefore, one may find fossils in sedimentary rocks.

Question 5.
Changes in nature, as well as the chemical composition of the original rocks, is witnessed.
Answer:

• Volcanic activity and other earth movements constantly take place on the earth.
• While these are occurring, the igneous and sedimentary rocks in that region are subjected to tremendous pressure and heat.
• This leads to changes in nature as well as the chemical composition of the original rocks.

Question 6.
Maharashtra does not have a large reserve of mineral wealth.
Answer:
Maharashtra does not have a large reserve of mineral wealth due to the thick and extensive layers of basalt rocks.

Answer the following questions in detail:

Question 1.
What leads to the development of sedimentary rocks?
Answer:

• Due to continuous variations in the temperature, rocks develop cracks.
• Similarly, the water percolating through rocks dissolves the soluble minerals leading to the weathering of rocks.
• They get disintegrated or decomposed i.e. reduced to pieces.
• These rock particles get transported by rivers, glaciers, wind, etc. towards low lying area and are deposited there.
• One after the other, layers of sediments gets deposited in this way.
• The upper layers exert heavy pressure on the lower layers.
• This leads to compaction of materials and development of sedimentary rocks.

Question 2.
How are Metamorphic rocks formed?
Answer:

• Volcanic activity and other earth movements | constantly take place on the earth.
• While these are occurring, the igneous or sedimentary rocks in that region are subjected to tremendous pressure and heat.
• This leads to changes in the nature as well as the chemical composition of original rocks.
• The crystals in the original rock gets recrystalized, the rock gets metamorphosed.
• The rocks formed through such a process are ! called Metamorphic rocks.

Question 3.
How is sand that flows in a river formed? Collect some information about where the sand comes from.
Answer:

• Moving streams are so powerful that it can wear away soil rocks.
• Rocks on higher land get eroded due to the strong current of the streams and they in turn get carried away into the sea.
• Silt too is brought down from the mountain top from where the streams originate.
• Most of the sand in the river is silt carried by the streams and the weather material from inland rocks transported by the streams.
• The moving of soil and rock with the stream, termed as erosion can be summed up as the cause of sand formation in a river.

Maharashtra Board Class 6 Civics Solutions Chapter 5 District Administration

Class 6 Civics Chapter 5 District Administration Textbook Questions and Answers

1. Answer in one sentence:

Question 1.
Who heads the District Administration?
Answer:
The District Collector heads the District Administration.

Question 2.
What is the responsibility of the Tahsildar?
Answer:
As a judicial officer he gives judgements to resolve conflicts at the local level, he also has the responsibility of maintaining peace and order in Taluka.

Question 3.
Which court is at the apex of the judiciary?
Answer:
The Supreme Court of India is at the apex of the judiciary.

Question 4.
Which disaster can we be forewarned about?
Answer:
We can be forewarned about floods and storms.

2. Match the following:

Question 1.

Answer:
a – 2
b – 3
c – 1
d – 4

3. Discuss the following issues:

Question 1.
Disaster Management
Answer:

(a) Sometimes, we may have to face a calamity. It could be a natural disaster like floods, fire, a cloudburst, cyclone, earthquake, landslide or problems like riots, bomb blasts, breaking of a dam, epidemics, etc.

(b) These disasters lead to loss of human lives and displacement of people beside tremendous financial losses.

(c) Therefore, the issues of rehabilitation becomes important.

(d) Disaster management is a process which enables one to face a disaster in a scientific and organized manner. The entire machinery of a district is involved in the process.

Question 2.
Functions of the District Collector.
Answer:
(a) The District Collector is the head of the district administration.

(b) He has to perform many functions from collecting agricultural tax to maintaining law and order in the district. To ensure smooth conduct of elections and disaster management.

4. Which of the following positions would you like to be in, and why?

Question 1.
District Collector, Chief of the District Police, Judge.
Answer:
I would like to be the chief of the District Police. Joining the Police Department is my childhood dream. I would like to maintain law and order in the society and provide people a sense of security. I have the qualities of patriotism and determination which are vital to join the police service. I will work for my fitness too and serve my country with total commitment.

Activities:

1. Visit the police station nearest to you and obtain information about the work that is done there.
2. Make a chart of the different disasters showing what precautions are to be taken and important phone numbers. Display the chart in your class.
3. Send New Year greetings to the District Collector, Chief of the District Police and the District Judge.

Class 6 Civics Chapter 5 District Administration Additional Important Questions and Answers

Fill in the blanks by choosing the correct option from the brackets:

Question 1.
The _______ is a part of the rural local government system.
(a) District Collector
(b) District Police
(c) Zilla Parishad
Answer:
Zilla Parishad

Question 2.
District Collector is appointed by the _______ government.
(a) Central
(b) State
(c) Union
Answer:
State

Question 3.
The ______ has the responsibility of maintaining peace and order in the taluka.
(a) District Collector
(b) Tahsildar
(c) Police Inspector
Answer:
Tahsildar

Question 4.
The Constitution of India has established an _______ judiciary.
(a) independent
(b) dependent
(c) system
Answer:
independent

Question 5.
______ is the process which enables one to face a disaster in a scientific and organised manner.
(a) Event management
(b) Disaster management
(c) Management
Answer:
Disaster management.

Answer in one sentence:

Question 1.
Name the lower courts in the Indian judiciary.
Answer:
District courts, Taluka courts, Revenue courts.

Question 2.
What are the effects of disasters?
Answer:
Disasters leads to loss of lives and displacement of people besides tremendous financial losses.

Question 3.
Explain the term: Disaster management.
Answer:
Disaster management is a process which enables one to face a disaster in a scientific and organised manner.

Which of the following positions would you like to be in, and why?

Question 1.
District Collector, Chief of the District Police, Judge.
Answer:
I would like to be the chief of the District Police. Joining the Police Department is my childhood dream. I would like to maintain law and order in the society and provide people a sense of security. I have the qualities of patriotism and determination which are vital to join the police service. I will work for my fitness too and serve my country with total commitment.

Question 2.
Complete the tree diagram and write a short note on the District Court.
Answer:

• The court at the district level is known as the District court.
• The district court has a Chief District Judge and some other judges.
• Their main function is to hear the various cases in the district and deliver the final judgement.
• One can appeal against the judgement of the Taluka Court in the District Court.

Question 3.
Complete the table to enlist different functions of the District Collector.

Answer:
District Collector

Complete the analogy:

Question 1.
Superintendent of Police : District :: Police Commissioner : ________.
Answer:
City

Question 2.
______ : natural :: Bomb blast : man made calamity
Answer:
Floods

Question 3.
Civil Judge : Civil cases :: Magistrate 2nd grade : ______.
Answer:
Criminal cases

Name the following:

Question 1.
The rural local government system of which the Zilla Parishad is a part:
Answer:
Panchayati Raj system.

Question 2.
It appoints Head of the district administration:
Answer:
State Government.

Question 3.
Any one function of the courts at the district level:
Answer:
Resloving disputes.

Question 4.
The court below the Supreme Court of India:
Answer:
High Court.

State whether the following statements are True or False with reasons:

Question 1.
In Maharashtra the sole responsibility of the administration of the district is on Zilla Parishad:
Answer:
False.
In Maharashtra, the administration of the district is shared by both the Zilla Parishad and District Collector. The Union Goverment and State Government both participate in the administration.

Question 2.
The Court at the district level play an important role in resolving conflicts.
Answer:
True.
The Courts at the district level have to perform the function of resolving disputes, delivering judgements and ensuring that conflicts are resolved at the earliest.
So the courts at the district level play an important role in resolving conflicts.

Question 3.
There is a hierarchy in the Indian Judiciary
Answer:
True.
The Constitution of India has established an independent judiciary. At the apex of the system is the Supreme Court of India. Below this are the High Court, and below them, the lower courts. These include District Courts, Taluka Courts and Revenue Courts.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 History Solutions Chapter 7 India during the Maurya Period Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 7 India during the Maurya Period

Class 6 History Chapter 7 India during the Maurya Period Textbook Questions and Answers

1. Answer in one sentence:

Question 1.
Why did the satraps begin to fight among themselves?
Answer:
After Alexander’s death, a struggle for power began among the satraps that he had appointed.

Question 2.
Who did Ashoka send to Sri Lanka for the spread of Buddhism?
Answer:
Ashoka sent his own son Mahendra and daughter Sanghamitra to Sri Lanka for the spread of Buddhism.

Question 3.
What were the occupations of the people during the Mauryan period?
Answer:
During the Mauryan period, there were many occupations like carving and engraving on ivory, weaving and dyeing cloth and metal work. Black, glazed pottery was produced. Ship building and technology of making articles of iron had also developed.

Question 4.
Which animal engravings are found on the pillars erected by Emperor Ashoka?
Answer:
Excellent carvings of animals like the lion, elephant, bull are found on the pillars erected by Ashoka.

2. Can you explain ?

Question 1.
Satrap
Answer:
When Alexander was forced to return back to Greece, he appointed Greek officers to administer the conquered territories. They were called satraps.

Question 2.
Sudarshan
Answer:
Emperor Chandragupta Maurya built a dam called ‘Sudarshan’ near Junagadh in Gujarat state.

Question 3.
‘Devanampiyo Piyadasi’
Answer:
The name given to Emperor Ashoka which means beloved of the Gods and he who looks on with affection.

Question 4.
Ashtapad
Answer:
The game of chess was called Ashtapad.

3. Recall and describe:

Question 1.
The extent of Chandragupta Maurya’s empire.
Answer:

• Chandragupta Maurya defeated the Nanda dynasty and established his rule in Magadha.
• He won Avanti and Saurashtra and began to extend the boundaries of his empire.
• On defeating Seleucus Nicator he included the north west region of Kabul, Kandahar and Herat in the Mauryan Empire.

Question 2.
The extent of Ashoka’s empire.
Answer:
Ashoka’s empire extended from Afghanistan in the northwest and Nepal in the north to Karnataka and Andhra Pradesh in the south, and from Bengal in the east to Saurashtra in the west.

4. Match the following:

Question 1.

Answer:
1 – b
2 – a
3 – d

5. What is your opinion?

Question 1.
Alexander had to turn back.
Answer:

• During the Indian invasion, Alexander’s army had to suffer severe hardships.
• The army was also away from home for a very long time so the soldiers were eager to go back.
• Therefore, they rebelled, against Alexander and he was forced to go back to Greece.

Question 2.
Coins of Greek kings were characteristic.
Answer:

• The Greek kings minted characteristic coins.
•  On one side, the coin had a picture of the king who had minted the coin and on the other side, a picture of a Greek God.
• The name of the king was also written on the coin.
• Alexander’s coins were of the same type.

Question 3.
Emperor Ashoka decided never to wage war again.
Answer:

• Emperor Ashoka decided never to wage war again when he witnessed the bloodshed and devastation caused by Kalinga war.
• Emperor Ashoka had a change of heart and embraced Buddhism.

6. Describe in your own words:

Question 1.
Public welfare works of Emperor Ashoka
Answer:

• Emperor Ashoka laid stress on the creation of facilities for the welfare of the people.
• He made provision for free medicines and medical treatment for people as well as for animals.
• He built many roads.
• He dug wells and built dharmashalas.

Question 2.
Means of entertainment and sport of the Mauryan period.
Answer:

• Different festivals and functions were celebrated in villages and towns.
• Dance and music concerts were a part of entertainment.
• Wrestling bouts and chariot races were popular.
• Board games and chess called Ashtapad was also popular.

Activity:

• Find out about the public welfare activities carried out by the people’s representatives in your area and write in detail about them.
• Read more about the life of Emperor Ashoka and make a presentation based on it in the form of a play.

Class 6 History Chapter 7 India during the Maurya Period Additional Important Questions and Answers

Complete the sentence by choosing the correct option:

Question 1.
Alexander, the Greek emperor, invaded ______ northwestern frontier in 326 BCE.
(a) China
(b) India
(c) Nepal
Answer:
(b) India

Question 2.
Emperor Alexander appointed Greek officers to _______ the conquered territories.
(a) teach
(b) develop
(c) administer
Answer:
(c) administer

Question 3.
Alexander died on his way back to Greece in 323 BCE at ______ .
(a) Babylon
(b) Sri Lanka
(c) Nepal
Answer:
(a) Babylon

Question 4.
Alexander’s campaign led to an _______ in trade between India and the western world.
(a) decrease
(b) standstill
(c) increase
Answer:
(c) increase

Question 5.
The _______ who accompanied Alexander introduced India to the western world through their writings.
(a) historians
(b) physicians
(c) musicians
Answer:
(a) historians

Question 6.
Greek _________ sculpture Indian art.
(a) dominated
(b) influenced
(c) crippled
Answer:
(b) influenced

Question 7.
Indian kings started _________ similar coins like the Greeks.
(a) printing
(b) sculpting
(c) minting
Answer:
(c) minting

Question 8.
Chandragupta Maurya founded the __________ Empire.
(a) Gupta
(b) Nanda
(c) Maurya
Answer:
(c) Maurya

Question 9.
After Alexander’s death, a struggle for power began among the _____ he had appointed.
(a) satraps
(b) ministers
(c) ambassadors
Answer:
(a) satraps

Question 10.
Seleucus Nicator was Alexander’s _______.
(a) satrap
(b) general
(c) ambassador
Answer:
(b) general

Question 11.
________ became the king of Babylon after Alexander’s death.
(a) Megasthenes
(b) Chandragupta
(c) Seleucus Nicator
Answer:
(c) Seleucus Nicator

Question 12.
________ , Seleucus Nicator’s ambassador stayed back at Chandragupta Maurya’s court.
(a) Megasthenes
(b) Alexander
(c) Ashoka
Answer:
(a) Megasthenes

Question 13.
Megasthene’s book _______ is an important source for the study of India during the Mauryan period.
(a) Maruti
(b) Indica
(c) Honda
Answer:
(b) Indica

Question 14.
Chandragupta was succeeded by his son ______.
(a) Ashoka
(b) Bindusara
(c) Shishunag
Answer:
(b) Bindusara

Question 15.
After Bindusara’s death, his son _______ succeeded to the throne in 273 BCE.
(a) Ashoka
(b) Chandragupta
(c) Samudragupta
Answer:
(a) Ashoka

Question 16.
Emperor Ashoka _______ Kalinga.
(a) dominated
(b) destroyed
(c) conquered
Answer:
(c) conquered

Question 17.
Ashoka was deeply moved by the, ________ of the Kalinga war.
(a) bloodshed
(b) strength
(c) bravery
Answer:
(a) bloodshed

Question 18.
Ashoka had embraced ________.
(a) Christianity
(b) Buddhism
(c) Islam
Answer:
(b) Buddhism

Question 19.
Ashoka sent his own son Mahendra and daughter Sanghamitra to ______ for the spread of Buddhism.
(a) Nepal
(b) Sri Lanka
(c) China
Answer:
(b) Sri Lanka

Question 20.
Ashoka also _________ many stupas and viharas.
(a) built
(b) painted
(c) destroyed
Answer:
(a) built

Question 21.
Ashoka made provisions for free medicines and medical treatment for people as well as for the _______.
(a) travellers
(b) citizens
(c) animals
Answer:
(c) animals

Question 22.
Ashoka dug wells and built _______.
(a) stupas
(b) caves
(c) dharmashalas
Answer:
(c) dharmashalas

Question 23.
There was a Council of Ministers which advised the king in matters of _______.
(a) administration
(b) war
(c) weather
Answer:
(a) administration

Question 24.
During the Maurya period, _______ production had great importance.
(a) agricultural
(b) machine
(c) glassware
Answer:
(a) agricultural

Question 25.
Dance and music concerts were part of ______.
(a) night life
(b) entertainment
(c) competition
Answer:
(b) entertainment

Question 26.
Chess was called ______.
(a) Ashtapad
(b) Chakra
(c) Satraps
Answer:
(a) Ashtapad

Question 27.
The pillars erected by Ashoka are excellent ________ of the Indian sculpture.
(a) statues
(b) showpiece
(c) specimens
Answer:
(c) specimens

Question 28.
The chakra or wheel on the Ashoka pillar at Sarnath has a place of _______ on the Indian national flag.
(a) honour
(b) show
(c) visibility
Answer:
(a) honour

Question 29.
After the decline of Emperor Ashoka, the Mauryan empire began to ______.
(a) expand
(b) decline
(c) incline
Answer:
(b) decline

Match the following:

Question 1.

Answer:
1 – c
2 – e
3 – a
4 – b
5 – d

Answer in one sentence:

Question 1.
Who were satraps?
Answer:
As Alexander was forced to return back to Greece, he appointed Greek officers called satraps to administer the conquered territories.

Question 2.
When and where did Emperor Alexander die?
Answer:
Alexander died on the way back to Greece in 323 BCE at Babylon.

Question 3.
What gave rise to the Gandhara school of art?
Answer:
Greek sculpture influenced Indian art, giving rise to Gandhara school of art.

Question 4.
Who founded the Mauryan Empire?
Answer:
Chandragupta Maurya founded the Mauryan Empire.

Question 5.
Who was Seleucus Nicator?
Answer:
Seleucus Nicator was Alexander’s general.

Question 6.
Who stayed back at Chandragupta’s court?
Answer:
Megasthenes, Seleucus Nicator’s ambassador stayed back at Chandragupta’s court.

Question 7.
Which book did Megasthenes write?
Answer:
Megasthenes wrote the book ‘Indica’ which is an important source for the study of India during the Mauryan period.

Question 8.
Who succeeded Chandragupta?
Answer:
After Chandragupta renounced the throne, he was succeeded by his son Bindusara.

Question 9.
Who succeeded Bindusara?
Answer:
After Bindusara’s death, his son Ashoka succeeded the throne in 237 BCE.

Question 10.
Which religion did Ashoka embrace?
Answer:
Ashoka embraced Buddhism.

Question 11.
Which was the capital of the Mauryan Empire?
Answer:
Pataliputra was the capital of the Maurya empire.

Question 12.
When did the Mauryan Empire decline?
Answer:
The Mauryan Empire declined after the death of Emperor Ashoka.

Question 13.
Which was the largest empire in ancient India?
Answer:
The Mauryan Empire was the largest empire in ancient India.

Question 14.
What is the significance of Ashoka pillar at Sarnath?
Answer:
The chakra or wheel on the Ashoka pillar at Sarnath has a place of honour on the Indian national flag.

Answer in short:
Question 1.
How did Alexander invade India?
Answer:

• Alexander invaded India’s northwestern frontier.
• Crossing the Indus river he reached Takshashila.
• On the way he met forceful opposition from the local kings. He defeated them all and successfully reached Punjab.

Question 2.
How was Alexander’s campaign advantageous to India?
Answer:
Alexander’s campaign led to an increase in the trade between India and the western world. The historians who accompanied Alexander introduced India to the western world through their writings.

Question 3.
Describe the Sarnath pillar.
Answer:

• The chakra or wheel on the Sarnath pillar has a place of honour on the Indian national flag.
• The pillar has lions on all four sides but only three are visible from the front.

Give reasons:

Question 1.
Ashoka had pillar edicts and stone inscription engraved throughout his kingdom.
Answer:

• Ashoka came to believe that truth, non¬violence, compassion and forgiveness were the important values.
• He wanted to spread these teachings among the common people.
• He, therefore, had pillar edicts and stone inscripitions engraved throughout his kingdom.

Describe the following:

Question 1.
Art and literature during the period of Emperor Ashoka.
Answer:
During the period of Emperor Ashoka, the art of rock cut sculpture was promoted. The pillars erected by Ashoka are excellent specimens of Indian sculpture. There are excellent carvings of animals like the lion, elephant, bull on these pillars. The chakra or wheel on the Ashoka pillar at Sarnath has a place of honour on the Indian national flag.

Maharashtra Board Class 6 Civics Solutions Chapter 1 Our Life in Society

Class 6 Civics Chapter 1 Our Life in Society Textbook Questions and Answers

1. Fill in the blanks:

Question 1.
Man felt the need for ______ for the day to day affairs of society to run smoothly.
Answer:
rules

Question 2.
_______ helps the development of people’s talents.
Answer:
Society

Question 3.
We all have some emotional and some _____ needs too.
Answer:
physical

2. Answer in one sentence:

Question 1.
What are the basic needs of man.
Answer:
Food, clothes, shelter, education and health 1 are the basic needs of man.

Question 2.
Whose company do we like?
Answer:
We like the company of our family members, relatives and friends.

Question 3.
What opportunities does society provide us with?
Answer:
Society provides the opportunities for expressing our thoughts and feelings and to develop our artistic and other talents.

3. What do you think? Answer in two or three sentences:

How is a society formed?
Answer:

• A society is formed when people come together to achieve certain common objectives.
• A society includes different groups, institutions and organisations.

Question 2.
Why is it necessary to set up a permanent system in society?
Answer:

• In order to fulfil needs like food, clothing, shelter and security, society has to create a , permanent system.
• Without a system, the day-to-day affairs of the society cannot be carried on.
• A system is essential for the continued existence of the society.

Question 3.
What makes life in society more stable and organised?
Answer:

• A Vast systen needs to be created includes factories to manufacture tools and equipment used for farming, a market for the goods produced, etc.
• The existence of many such systems makes a society stable and organised.

Question 4.
If there were no social institutions what difficulties would we have faced?
Answer:

• If there were no social institutions individual development would not have taken place at the fullest. It would be difficult to meet our physical and emotional needs.
• There would be no social stability or security.

4. What would you do in the following situations?

Question 1.
Your friend has forgotten to bring something he needs in school.
Answer:
First, I would ask him if I could help. I will offer him the things which he needs. If I don’t have it I will inform the teacher and ensure that it reaches him. After all a friend in need is a friend indeed.

Question 2.
You meet a blind or otherwise handicapped person on the way.
Answer:
I will first ask if he needs help and extend a helping hand to him. I will help him cross the road and ensure that he reaches his destination safely.

Activities:

• Meet a skilled tradesman who makes farmers’ tools. Make a list of all those who help the farmer in his work.
• Visit a nearby bank and find out the different purposes for which the bank lends money.
• Make a list of man’s basic needs and some additional needs.

Class 6 Civics Chapter 1 Our Life in Society Additional Important Questions and Answers

Fill in the blanks:

Question 1.
Variety of ______ leads to development of our skills and capabilities.
Answer:
occupations

Question 2.
Our life in society is ______.
Answer:
interdependent

Question 3.
Every person is bom with some qualities and _______.
Answer:
capabilities

Question 4.
Society helps in the development of our ________ capabilities and the power to think.
Answer:
emotional

Question 5.
A society is formed when people come together to achieve certain common ________.
Answer:
objectives

Question 6.
A ________ is essential for continued existence of the society.
Answer:
system

Question 7.
The existence of many systems makes a society _______.
Answer:
stable

Question 8.
Education and health related services and facilities allow us to live with _____.
Answer:
dignity

Question 9.
Our ________ is a part of the society.
Answer:
family

Name the following:

Question 1.
Any two physical needs of man:
Answer:
Food, clothing.

Question 2.
The people who provide companionship:
Answer:
Family members, friends.

Question 3.
Two basic needs:
Answer:
Education, health.

Question 4.
Two emotional needs of man:
Answer:
Security, appreciation.

Question 5.
Artists whose talents are developed in the society:
Answer:
Singers/ musicians.

Complete the analogy:

Question 1.
Food : Physical needs :: appreciation : __________.
Answer:
emotional need

Question 2.
Nomadic stage : No stability and security :: settled : ______.
Answer:
organised and security life way of life.

State whether the following statements are true or false giving reasons:

Question 1.
There are rules in society.
Answer:
TRUE

• Living in society, man felt the need for rules to help in the smooth functioning of day-to¬day matters.
• Rules have made our life organised and stable.

Question 2.
A society is a mob or crowd of people.
Answer:
FALSE
A society is formed when people come together to achieve certain common objectives

Answer in one sentence:

Question 1.
From which stage has man moved into a settled social life?
Answer:
Man has moved from a nomadic stage to a settled social life.

Question 2.
What was one of the main motivations for the creation of society?
Answer:
Man realised that living in a group provides him security and develops an organised way of life and this was one of the main motivation for creation of society.

Question 3.
What did rules give rise to?
Answer:
Rules gave rise to conventions, ethics, values, rules and laws.

Question 4.
Which facilities allow us to live with dignity?
Answer:
Education and health related services and facilities allow us to live with dignity.

Question 5.
In what way does society help us to develop our personality?
Answer:
Society helps in the development of our emotional capabilities and power to think. It also provides the opportunity for expressing our thoughts and feelings.

Answer in two or three sentences:

Question 1.
What would happen in the field of agriculture if there was no system to carry out various activities.
Answer:
(a) Various institutions are created to perform all functions related to agriculture which includes factories to manufacture farming tools and equipments, banks to provide loans to the farmers and a market for the agricultural products.

(b) If the above systems did not exist it would be difficult to carry out agricultural activities.

What would you do in the following situations ?

Question 1.
There is a melodious singer in your society, but he cannot nurture his talent due to lack of funds.
Answer:
I will encourage him to pursue his talent and will inform the elders in the society about his talent and request them to help j him. I can also encourage him to participate in the functions organised by the society and thereby showcase his talent.

Give reasons:

Question 1.
Our social life is interdependent.
Answer:

• A variety of industries and occupations help to fulfil our needs.
• This leads to development of our skills and capabilities.
• Our basic needs are fulfilled in society.
• We depend on each other for our emotional’ needs such as security, appreciation, praise, j support, etc.
• Thus our life in society is interdependent.

Question 2.
The variety of occupations in the society help us in fulfilling our needs.
Answer:

• A variety of industries and occupations help us to fulful our needs, for example, we need books for studying and paper for books.
• That is why occupations like manufacturing papery printing books, binding, etc. also develop.
• Thus the variety of occupations in the society. help us in fulfilling our needs.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 3 कठपुतली Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 3 कठपुतली

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 3 कठपुतली Textbook Questions and Answers

विशेषता हमारी

चित्र देखकर विशेषणयुक्त शब्द बताओ और उनका वाक्यों में प्रयोग करो।

Answer:
(१) तालाब में सुनहरी मछली तैर रही है।
(२) बगीचे में लाल गुलाब खिले हैं।
(३) माँ ने आज स्वादिष्ट सब्जी बनाई है।
(४) थैली में एक लीटर दूध है।
(५) राजू का कक्षा में प्रथम क्रमांक आया।
(६) मोहन के पास दस पेन हैं।
(७) मेरे पास सुंदर लिखावट वाली पुस्तक है।
(८) पहाड़ पर कई ऊँचे पेड़ हैं।

जरा सोचो… लिखोः

“यदि तुम्हें अलादीन का चिराग मिल जाए तो…” विषय पर अपने विचार लिखिए: (काल्पनिक लेखन)
Answer:
यदि मुझे अलादीन का चिराग मिल जाए तो उसमें से निकलने वाले जिन्न को बोलकर मैं मेरे मन की सारी आशाएँ पूर्ण करूंगा। मैं उसे सबको सुखी और संपन्न बनाने का आदेश दूंगा। जो भूखे-प्यासे हैं, उन्हें भरपेट अन्न देने के लिए कहूँगा। जो दुखी और उदास हैं, उनके दुःखों को दूर करने का अनुरोध जिन्न से करूंगा। मैं उस चिराग का उपयोग समाज के लोगों के भले के लिए करूंगा। मैं स्वयं से ज़्यादा दूसरों के भले के लिए उस चिराग का उपयोग करूँगा।

भाषा की ओर:

निम्नलिखित शब्दों में उपसर्ग लगाकर लिखिए:

1. शगुन
2. पूर
3. प्रथा
4. व्यावहारिक
5. स्वागत
6. डर

Answer:

1. अपशगुन
2. भरपूर
3. कुप्रथा
4. अव्यावहारिक
5. सुस्वागत
6. निडर

स्वयं अध्ययनः

आपके पास उपलब्ध सामग्री से कठपुतली बनाओ और किसी कार्यक्रम में उसका मंचन करो।
Answer:
(छात्र यह कार्य स्वयं करेंगे।)

खोजबीन:

पाठ्यपुस्तक पृष्ठ क्र. ३६ “प्रश्न १४. अंधश्रद्धा के कारण एवं उसे दूर करने के उपाय ढूँढ़कर किसी एक प्रसंग को प्रस्तुत कीजिए:
Answer:
(छात्र स्वयं करेंगे।)
कारण:

• प्राचीन परंपराओं-रूढ़ियों को अपनाना।
• स्वयं (मनुष्य) का मन कमज़ोर होना।
• कही – सुनी बातों पर विश्वास करना।
• मृत्यु और कुछ अनहोनी होने का भय होना।
• समाज के डर से प्राचीन रीतियाँ अपनाना।
• शिक्षा का अभाव।
• वैज्ञानिक सोच का अभाव।

उपाय:

• प्राचीन परंपराएँ और रूढ़ियाँ जो योग्य और तर्कसंगत हैं, केवल उन्हें ही अपनाना।
• मनुष्य के मन को गलत एवं भ्रामक कल्पनाओं को दूर करना।
• वैज्ञानिक सोच एवं दृष्टिकोण लोगों में निर्माण करना।
• लोगों को शिक्षित करना एवं अंधश्रद्धा के बारे में जानकारी देना।
• अंधविश्वास उन्मूलन जैसे कार्यक्रमों का प्रचार-प्रसार करना।
• लोगों की वैज्ञानिक सोच और तार्किक शक्ति जागृत करना।

सुनो तो जरा:

चुटकुले, पहेलियाँ सुनो और किसी कार्यक्रम में सुनाओं
Answer:
(छात्र स्वयं करेंगे।

बताओ तो सही:

किसी एक संस्मरणीय घटना का वर्णन कीजिए: (संस्मरण लेखन)
Answer:
कई वर्ष पहले की बात है। मैं मेरे छोटे भाई के साथ मेरा दसवीं कक्षा का परिणाम देखने विद्यालय जा रह्य था। इतने में एक काली बिल्ली रास्ता काटती हुई चली गई। छोटा भाई तुरंत तीन कदम पीछे खिसकने लगा। मैं भी यह दृश्य देखकर डर गया। मुझे लगा कि न जाने मेरा परीक्षा परिणाम क्या होगा? मैं पूरी तरह से डरा हुआ था क्योंकि काली बिल्ली ने रास्ता काटा था। कई लोगों से सुना था कि बिल्ली के रास्ता काटने से काम नहीं होता, किंतु मैने विद्यालय जाकर जब परीक्षा परिणाम देखा तो मैं अच्छे अंकों से उत्तीर्ण हो चुका था। तब मुझे अपने आप पर विश्वास हो गया कि स्वयं के कर्म पर भरोसा होने पर कोई भी बुरी शक्ति हमारा कुछ नहीं बिगाड़ सकती। असल में हमारे मन का किसी प्रकार पर अति विश्वास ही अंधविश्वास कहलाता है। यह घटना आज भी मुझे याद है।

वाचन जगत से:

छात्र हितोपदेश के आधार पर कोई कहानी पढ़ेंगे एवं उससे संबंधित चित्र बनाएँगे:
Answer:
(छात्र स्वयं करेंगे।)

मेरी कलम से:

हिचकी आने जैसी क्रियाओं की सूची बनाकर उनके कारण लिखिए:

1. हिचकी आना
2. हाथ-पाँवों में झनझनाहट होना
3. होंठ सूखे पड़ना
4. मितली आना

Answer:

1. शरीर में ऑक्सीजन (प्राणवायु) और पानी की कमी के कारण।
2. शरीर में रक्त का प्रवाह ठीक ढंग से न होने के कारण।
3. शरीर में पानी की कमी होने के कारण।
4. अपचन और योग्य आहार न लेने के कारण।

अध्ययन कौशल:

नए शब्दों को शब्दकोश में से ढूँढकर वर्णमाला के क्रमानुसार लिखिए:
Answer:
(छात्र स्वयं करेंगे।)

सदैव ध्यान में रखोः

बिना सोचे – समझे किसी बात पर विश्वास ना करें:
Answer:
मनुष्य को अपना प्रत्येक कार्य सोच-समझकर करना चाहिए। दूसरे की बात पर विश्वास करके या बिना किसी जाँच – पड़ताल किए दूसरे पर विश्वास करने वाले मनुष्य को अंत में हानि ही उठानी पड़ती है।

विचार मंथन:

विज्ञान का फैलाओगे प्रकाश तो होगा अंधविश्वास का नाश। (अनुच्छेद लेखन)
Answer:
प्रस्तुत कथन का अर्थ यह है कि संसार में प्रत्येक घटना के घटित होने के पीछे भौगोलिक या वैज्ञानिक कारण होता है। प्रत्येक घटना को अगर हम विज्ञान की कसौटी पर जाँच कर देखेंगे, तो हमें उत्तर मिलेगा कि संसार में कोई घटना बिना वजह घटित नहीं होती। अंधविश्वास बिना सोची-समझी बातों को करने से बढ़ता है। अत: विज्ञान के प्रकाश से ही हम अंधविश्वास का नाश कर सकते हैं।

नीचे दी गई संज्ञाओं का वाक्यों में प्रयोग करो ।

Answer:
(१) पानी
पानी के बिना मनुष्य का जीवन व्यर्थ है।

(२) भीड़
भीड़ में खड़े कई लोग चिल्ला रहे थे।

(३) ईमानदारी
हमें अपना काम ईमानदारी से करना चाहिए।

(४) हाथी
हाथी एक बड़ा जानवर है।

(५) भारत
भारत मेरा देश है।

नीचे दिए सर्वनामों के चित्र देखो, पहचानो और वाक्यों में प्रयोग करो।
(तुम, कोई, हम, आप)

Answer:

(१) वह लड़का खड़ा है।
(२) लड़का और लड़की वो दोनों मुस्कुरा रहे है।
(३) लड़का अपनी परछाई को देख रहा है।
(४) यहा लड़का लड़की को कुछ समझा रहा है।

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 3 कठपुतली Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित वाक्यों में सही विकल्प चुनकर वाक्य फिरसे लिखिए:

Question 1.
एक कठपुतली हाथ में एक ……………… लेकर आई।(छड़ी, फूल, नारियल)
Answer:
एक कठपुतली हाथ में एक नारियल लेकर आई।

Question 2.
सारी कठपुतलियाँ ……………… खड़ी हो गई। (ठिठककर, भागकर, सहमकर)
Answer:
सारी कठपुतलियाँ ठिठककर खड़ी हो गई।

Question 3.
जिसे लोग …………….. समझते हैं। (श्रद्धा, विश्वास,अंधविश्वास)
Answer:
जिसे लोग अंधविश्वास समझते हैं।

Question 4.
सारा ………….. ही छींक रहा है। (शहर, मोहल्ला, नगर)
Answer:
सारा मोहल्ला ही छींक रहा है।

Question 5.
अब ……………… भरपूर मज़ा लेने लगे। (वक्ता, दर्शक, पाठक)
Answer:
अब दर्शक भरपूर मज़ा लेने लगे।

निम्नलिखित वाक्यों को कहानी के आधार पर पूरा कीजिए:

Question 1.
प्रीति अपने मित्र तेजस, प्रसन्ना और मृण्मयी के साथ
Answer:
महोत्सव देखने आई थी।

Question 2.
“आइए, आइए, हमें गलत साबित करके
Answer:
हजार रुपये ले जाइए

Question 3.
……………….. कि कठपुतलियाँ बोल रही हैं।
Answer:
आवाज तो विद्यार्थियों की है, पर लगता है ।

Question 4.
……………… नारियल फोड़कर किया जाता है।
Answer:
किसी भी नए कार्य का प्रारंभ

Question 5.
परिणाम कार्य की अपूर्णता और ……………
Answer:
नाम शकुन – अपशकुन का

निम्नलिखित वाक्य सही हैं या गलत लिखिए:

Question 1.
प्रीति अपने मित्रों के साथ चिड़ियाघर गई थी।
Answer:
गलत

Question 2.
नए कार्य की शुरुआत हम नारियल फोड़कर करते हैं।
Answer:
सही

Question 3.
नारियल से फूल निकलना यह एक चमत्कार है।
Answer:
गलत

Question 4.
बिल्ली के रास्ता काटने से अपशकुन होता है।
Answer:
गलत

Question 5.
हमें अंधविश्वास से दूर रहना चाहिए।
Answer:
सही

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक वाक्य में लिखिए:

Question 1.
शहर में किस का आयोजन किया गया था?
Answer:
शहर में आनंद महोत्सव का आयोजन किया गया था।

Question 2.
बोर्ड पर क्या लिखा था?
Answer:
बोर्ड पर यह लिखा था कि हमें गलत साबित करके एक हजार रुपए ले जाइए।

Question 3.
नए कार्यक्रम का आरंभ क्या फोड़कर किया जाता है?
Answer:
नए कार्यक्रम का आंरभ नारियल फोड़कर किया जाता है।

Question 4.
लल्लन की चक्की पर क्या पिसाई जा रही थी?
Answer:
लल्लन की चक्की पर हरिकिशनदास के यहाँ की शादी की मिरची पिसाई जा रही थी।

Question 5.
प्रत्येक घटना के पीछे क्या होता है?
Answer:
प्रत्येक घटना के पीछे कोई न कोई वैज्ञानिक या व्यावहारिक कारण होता है।

Question 6.
प्रीति अपनी बुआ को क्या बताने वाली थी?
Answer:
प्रीति अपनी बुआ को बताने वाली थी कि विश्वास करो, अंधविश्वास नहीं।

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर दो-तीन वाक्यों में लिखिए:

Question 1.
मनुष्य उचित फल से कभी-कभी बंचित क्यों रहता है?
Answer:
मनुष्य कभी-कभी शगुन-अपशगुन के दायरे में अटका रहता है। जिस कारण वह अपना काम समय पर पूरा नहीं करता और उसका असर उसके काम पर पड़ने के कारण ही उसे अपने फल से वंचित रहना पड़ता है।

Question 2.
लोगों एवं बच्चों को किस प्रकार की दुकानें आकर्षित कर रही थीं?
Answer:
लोगों एवं छोटे बच्चों को विविध कलाओं के दर्शन, खेल, प्रदर्शनी, मौत का कुआँ, छोटे – बड़े झूले, कठपुतली का नृत्य और खाने – पीने की दुकानें आकर्षित कर रही थीं।

Question 3.
सूत्रधार के कहने पर भीतर जाने पर प्रीति और उसके मित्रों ने क्या देखा?
Answer:
सूत्रधार के कहने पर भीतर जाकर प्रीति और उसके मित्रों ने देखा कि कठपुतलियाँ रंग-बिरंगे पहनावे पहनकर आँखें मटकाती हुई इधर से उधर आ-जा रही हैं। लोगों का स्वागत कर रही हैं।

Question 4.
प्रयोग के समय जादूगर नारियल से फूल कैसे निकालते हैं।
Answer:
प्रयोग करने वाले नारियल के तीन छेदों में से एक छेद को सलाई की सहायता से खोलकर उसमें मोगरे या चमेली की कलियाँ डाल देते हैं। प्रयोग के समय तक वे खिलकर फूल बन जाती हैं। इस प्रकार जादूगर नारियल से फूल निकालते हैं।

व्याकरण और भाषाभ्यास

निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द लिखिए:

1. मौत
2. नमस्कार
3. प्रारंभ
4. रास्ता
5. कार्य
6. विलंब
7. असर
8. वैज्ञानिक

Answer:

1. मृत्यु
2. प्रणाम
3. आरंभ, शुरुआत
4. पथ, मार्ग
5. कर्म
6. देरी
7. परिणाम
8. शास्त्रीय

निम्नलिखित शब्दों के विलोम शब्द लिखिए:

1. शकुन
2. अंदर
3. आज
4. पूर्ण
5. श्रद्धा

Answer:

1. अपशकुन
2. बाहर
3. कल
4. अपूर्ण
5. अंधश्रद्धा

निम्नलिखित शब्दों का वचन बदलकर लिखिए:

1. कठपुतली
2. बिल्ली
3. कली
4. सलाई
5. लड़ाई
6. ताली
7. लड़की
8. गिलहरी

Answer:

1. कठपुतलियाँ
2. बिल्लियाँ
3. कलियाँ
4. सलाइयाँ
5. लड़ाइयाँ
6. तालियाँ
7. लड़कियाँ
8. गिलहरियाँ

निम्नलिखित विशेषणों के साथ संज्ञा शब्द की जोड़ियाँ मिलाइए:

Answer:
१ – ग
२ – घ
३ – ड
४ – ख
५ – ज
६ – क

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास Textbook Questions and Answers

1. एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
मिनू मासोळी कुठे राहायची?
उत्तर:
मिनू मासोळी माशांच्या समूहात राहायची.

प्रश्न आ.
मिनूला समुद्र का बघायचा होता?
उत्तर:
मिनूला सतत उत्सुकता असायची की, नदीचे पाणी रोज कुठं जातं? तेव्हा आई म्हणायची, “समुद्रात जातं” तेव्हा तो समुद्र कसा असेल? तो केवढा असेल? हे जाणून घेण्यासाठी तिला समुद्र बघायचा होता.

प्रश्न इ.
नदीचे पाणी गढूळ का झाले?
उत्तर:
मुसळधार पाऊस पडू लागल्यामुळे पाण्याचे लोंढे वाहू लागले व त्यामुळे नदीचे पाणी गढूळ झाले.

प्रश्न ई.
खडकावर फुललेल्या फुलांचे रंग कोणते होते?
उत्तर:
खडकावर फुललेली फुले लाल, गुलाबी, अंजिरी अशा विविध रंगांची होती.

प्रश्न उ.
समुद्राच्या खोलवर अंधार का असतो?
उत्तर:
समुद्राच्या तळाशी सूर्यप्रकाश पोहचत नसल्याने समुद्राच्या तळाशी खोलवर अंधार असतो. प्रश्न ४.खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

2. तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
लेखिकेने नदीचे वर्णन कसे केले आहे?
उत्तरः
‘नदीत खूप खूप पाणी होते. ते पाणी निळे निळे, थंडगार व स्वच्छ होते. इतके स्वच्छ की वरून पाहिले, की तळाची वाळू दिसायची. गोल गोल गोटे दिसायचे अन् सुळसुळ पोहणारे छोटे मासेही दिसायचे.’ असे लेखिकेने नदीचे वर्णन केले आहे.

प्रश्न आ.
मिनूची व आईची चुकामुक का झाली?
उत्तर:
एक दिवस मुसळधार पाऊस पडू लागला. जमिनीवरून पाण्याचे लोंढे वाहायला लागले. नदीचे पाणी गढुळले. मासे बावरून एकमेकांना शोधू लागले; पण कोणीच कोणाला दिसेना. पाणी वेगाने वाहत होते. या गोंधळातच मिनूची व आईची चुकामूक झाली.

प्रश्न इ.
घोडमासा पाहून मिनूला हसू का आले?
उत्तर:
समुद्रातून थोडीशी चक्कर मारून परत जावे असा विचार करून मिनू पुढे जात असताना तिची एका विचित्र माशाशी टक्कर झाली. त्याचे तोंड घोड्यासारखे होते व पोटाला पिशवी होती व त्यात छोटी छोटी पिल्ले बसलेली पाहून मिनूला हसू आले.

3. कोण कोणास व केव्हा म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न अ.
“समुद्र, समुद्र म्हणतात तो आला की!”
उत्तर:
मिनूने जेव्हा हळूच तोंड उघडले तेव्हा समुद्राचे खारट पाणी तिच्या तोंडात गेले तेव्हा ती स्वत:लाच म्हणाली.

प्रश्न आ.
“त्याचं नाव घोडमासा, समुद्रघोडा!”
उत्तर:
समुद्राच्या पाण्यात मिनूची एका विचित्र माशाची टक्कर झाली तेव्हा पाण्याच्या तळाकडून कासव मिनूला म्हणाले.

प्रश्न इ.
“घाबरू नकोस, हा तर खेकडा!”
उत्तर:
कासव व मिनू यांच्यात जेव्हा बोलणे चालू होते तेव्हा त्यांच्या मधून एक प्राणी तिरका तिरका चालत गेला. तो आपल्या बटबटीत डोळ्यांनी मिनूकडे पाहत होता. तेव्हा ती घाबरली, तिची भिती दूर करताना कासव मिनूला म्हणाले.

प्रश्न ई.
“कासवदादा, चला ना माझ्याबरोबर.”
उत्तर:
मिनू आपल्या आईकडे पुन्हा नदीच्या दिशेने निघाली तेव्हा मिनू कासवाला म्हणाली.

4. शिंपल्यामध्ये मोती कसा तयार होतो? त्याची क्रिया क्रमाने लिहा.

प्रश्न 1.
शिंपल्यामध्ये मोती कसा तयार होतो? त्याची क्रिया क्रमाने लिहा.
उत्तर:

1. नदीतील शंख-शिंपल्यात एक छोटासा किडा असतो.
2. या शिंपल्यात चुकून एखादा वाळूचा कण गेला की तो त्याच्या अंगाला टोचायला लागतो. मग तो आपल्या अंगातून पातळ रस काढून त्यावर गुंडाळतो.
3. मग त्यातूनच पुढे छानदार मोती तयार होतो.

5. चार – पाच ओळीत वर्णन करा.

प्रश्न अ.
घोडमासा
उत्तर:
घोडमासा हा विचित्र मासा आहे. त्याचे तोंड इतर माशांसारखे नसते. त्याचे तोंड घोड्यासारखे असते. त्याच्या पोटाला पिशवी असते. त्यात छोटी छोटी पिल्ले बसलेली असतात.

प्रश्न आ.
खेकडा
उत्तर:
खेकडा आपल्या पायांनी तिरका चालतो. तो आपल्या बटबटीत डोळ्यांनी पाहतो. त्याच्या पाठीवर कासवासारखेच कठीण कवच असते. त्यामुळे शत्रू त्याच्यावर हल्ला करू शकत नाही. याला सहा तर कधी आठ पायही असतात. त्यांच्या तोंडाजवळ दोन नांग्या असतात, त्यामुळे त्याचं संरक्षण होते व त्याला भक्ष्यही पकडता येते.

6. इवलीशी’ यासारखे आणखी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
इवलीशी’ यासारखे आणखी शब्द लिहा.
उत्तर:

1. नबी नशी
2. को बळीशी
3. छानशी
4. सोनुलीशी

7.

प्रश्न अ.
समानार्थी शब्दांच्या योग्य जोड्या लावा.

उत्तरः

1. लांब – दूर
2. प्रचंड – मोठे
3. उष्ण – गरम
4. लहान – इवली

प्रश्न आ.
विरूद्धार्थी शब्दांच्या योग्य जोड्या लावा.

उत्तरः

1. पुढे × मागे
2. प्रकाश × अंधार
3. मऊ × टणक
4. मोठे × लहान

8. योग्य जोड्या जुळवा.

प्रश्न 1.
योग्य जोड्या जुळवा.

उत्तर:

9. खालील शब्द वाचा. समजून घ्या.

प्रश्न 1.
खालील शब्द वाचा. समजून घ्या.

10. तुम्ही मिनू मासोळी आहात अशी कल्पना करून समुद्राची माहिती आईला सांगा.

प्रश्न 1.
तुम्ही मिनू मासोळी आहात अशी कल्पना करून समुद्राची माहिती आईला सांगा.
उत्तर:
‘आई, समुद्र हा खूप मोठा जलाशय असतो. त्यात दूरदूर पर्यंत पाणीच पाणी असते. त्याचा तळ खूप खोल असतो. त्याच्या तळाशी अंधार असतो. कारण तिथपर्यंत सूर्याचा प्रकाश पोहचत नाही. समुद्राचे पाणी चवीला खारट आहे. त्या पाण्यात मोठ्या माशांपासून ते लहान-लहान माशांपर्यंत विविध प्रकारचे मासे आहेत. समुद्रातून आपण जहाज व बोटीत बसून प्रवास करू शकतो. विविध प्रकारचे वायू व तेलाचे साठे समुद्राच्या तळाशी आहेत. त्याचा माणसाने पुरेपुर फायदा करून घेतला आहे. समुद्रातील मोती हे आपला अमुल्य ठेवा आहे.

11. शंख-शिंपल्यांपासून शोभेच्या वस्तू बनवा.

प्रश्न 1.
खालील वाक्ये वाचा.
अ. विसूने ‘ताजमहाल’, पाहिला.
आ. मंदाने सुरेशला सांगितले, ‘पायल तुझ्याकडे उदया येणार आहे.’
एखादया शब्दावर जोर दयावयाचा असता, दुसऱ्याचे मत अप्रत्यक्ष सांगताना (‘ – ‘) असे एकेरी अवतरणचिन्ह वापरले जाते.

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांतील काळ ओळखा.

1. सूर्य पूर्वेला उगवतो.
2. मला लाडू आवडला.
3. आईचा स्वयंपाक झाला होता.
4. मी गावाला जाईन.
5. तू का रडतेस?
6. मी पोहायला शिकणार आहे.

उत्तरः

1. वर्तमानकाळ
2. भूतकाळ
3. भूतकाळ
4. भविष्यकाळ
5. वर्तमानकाळ
6. भविष्यकाळ

Class 6 Marathi Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास Additional Important Questions and Answers

खाली दिलेल्या वाक्यातील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य लिहा.

1. मिनू होती ………………
2. इतर मासे तिचे खूप खूप …………… करायचे.
3. आनंदाने तिने ……………………. उडीच मारली.
4. एक दिवस ……….. पाऊस पडू लागला.
5. जमिनीवरून पाण्याचे …………… वाहायला लागले.
6. पाणी वेगाने ……………. होते.
7. या गोंधळात मिनूची व आईची ……………… झाली.
8. इतक्यात तिची एका विचित्र माशाशी ………………. झाली.
9. मिनू …………….. पायऱ्या उतरत त्याच्याजवळ पोहोचली.
10. तो ………….. हात असलेला अष्टभुज मासा.
11. हा अगदी …………….. गोळा असतो गोळा.
12. मग त्यातून छानदार ……….. तयार होतो.
13. आता मात्र मिनूची ……….. उडाली.
14. काही माशांच्या अंगातून ……………… बाहेर पडतो.
15. कासवदादांनी तिला कितीतरी ………………. दाखवल्या होत्या.

उत्तरः

1. इवलीशी
2. लाड
3. टुणकन
4. मुसळधार
5. लोंढे
6. वाहत
7. चुकामूक
8. टक्कर
9. लाटांच्या
10. आठ
11. मांसाचा
12. मोती
13. घाबरगुंडी
14. उजेड
15. गमती

असे कोण कोणास व केव्हा म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न 1.
“समुद्र, समुद्र म्हणतात तो आला की!”
उत्तर:
मिनूने जेव्हा हळूच तोंड उघडले तेव्हा समुद्राचे खारट पाणी तिच्या तोंडात गेले तेव्हा ती स्वत:लाच म्हणाली.

प्रश्न 2.
“त्याचं नाव घोडमासा, समुद्रघोडा!”
उत्तर:
समुद्राच्या पाण्यात मिनूची एका विचित्र माशाची टक्कर झाली तेव्हा पाण्याच्या तळाकडून कासव मिनूला म्हणाले.

प्रश्न 3.
“घाबरू नकोस, हा तर खेकडा!”
उत्तर:
कासव व मिनू यांच्यात जेव्हा बोलणे चालू होते तेव्हा त्यांच्या मधून एक प्राणी तिरका तिरका चालत गेला. तो आपल्या बटबटीत डोळ्यांनी मिनूकडे पाहत होता. तेव्हा ती घाबरली, तिची भिती दूर करताना कासव मिनूला म्हणाले.

प्रश्न 4.
“कासवदादा, चला ना माझ्याबरोबर.”
उत्तर:
मिनू आपल्या आईकडे पुन्हा नदीच्या दिशेने निघाली तेव्हा मिनू कासवाला म्हणाली.

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मिनू कशी होती?
उत्तर:
मिनू इवलीशी, अगदी हाताच्या छोट्या बोटाएवढी होती.

प्रश्न 2.
मिनूचे कल्ले कसे होते?
उत्तर:
मिनू रूपेरी कल्ल्यांची होती. / मिनूचे कल्ले रूपेरी होते.

प्रश्न 3.
मिनूला कशाचा कंटाळा आला होता?
उत्तर:
मिनूला नदीच्या खोलगट भागात राहायचा कंटाळा आला होता.

प्रश्न 4.
मासे कोणाला शोधू लागले?
उत्तर:
मासे बावरून एकमेकांना शोधू लागले.

प्रश्न 5.
पाण्यात एका बाजूला लांबपर्यंत कशाच्या रांगा होत्या?
उत्तरः
पाण्यात एका बाजूला लांबपर्यंत खडकांच्या रांगा होत्या.

प्रश्न 6.
पाण्याच्या तळाशी कोण बसले होते?
उत्तर:
पाण्याच्या तळाशी कासव बसले होते.

प्रश्न 7.
मिनू कासवाजवळ कशी पोहचली?
उत्तर:
मिनू लाटांच्या पायऱ्या उतरत कासवाजवळ पोहचली.

प्रश्न 8.
दोन शिंपल्यांच्या मध्ये कोण बसलेला असतो?
उत्तर:
दोन शिंपल्यांच्या मध्ये एक किडा बसलेला असतो.

प्रश्न 9.
बटबटीत डोळे कोणाचे आहेत?
उत्तर:
बटबटीत डोळे खेकड्याचे आहेत.

प्रश्न 10.
खेकड्यावर शत्रू हल्ला का करू शकत नाही?
उत्तर:
खेकड्याच्या पाठीवर कासवासारखेच कठीण कवच असल्यामुळे शत्रू त्याच्यावर हल्ला करू शकत नाही.

प्रश्न 11.
खेकड्याला किती पाय असतात?
उत्तर:
खेकड्याला सहा तर कधी आठ पायही असतात.

प्रश्न 12.
तिरका तिरका चालणारा प्राणी कोणता?
उत्तर:
तिरका तिरका चालणारा प्राणी खेकडा होय.

प्रश्न 13.
खेकड्याच्या तोंडाजवळ काय असतात?
उत्तर:
खेकड्याच्या तोंडाजवळ दोन नांग्या असतात.

प्रश्न 14.
खेकड्याच्या दोन नांग्यामुळे त्याला कोणता फायदा होतो?
उत्तर:
खेकड्याच्या दोन नांग्यामुळे त्याला भक्ष्यही मिळते व त्याचे संरक्षणही होते.

खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
आठ हात असणाऱ्या माशाविषयी कासवदादाने मिनूला काय सांगितले?
उत्तर:
आठ हात असणाऱ्या माशाविषयी कासवदादाने मिनूला सांगितले की, ‘तो आठ हात असलेला अष्टभुज मासा. तो कसा उलटा चालतोय, बघितलंस का? पाण्याच्या चुळा भरत हळूहळू मार्ग सरकतो. आपल्या आठ हातांनी मासे, खेकडे पकडून खातो.’ पाण्यात उतरणारी माणसंसुद्धा त्याला घाबरतात बरं का।

खालील वाक्यात एकेरी अवतरण चिन्हांचा वापर करून वाक्य लिहा.

प्रश्न 1.
गाडगेबाबांच्या हातात नेहमी गाडगे असे; म्हणून लोक त्यांना नेहमी गाडगेबाबा म्हणत.
उत्तर:
गाडगेबाबांच्या हातात नेहमी गाडगे असे; म्हणून लोक त्यांना नेहमी ‘गाडगेबाबा’ म्हणत.

प्रश्न 2.
डॉ. बाबासाहेबांना सरकारने भारतरत्न ही पदवी बहाल केली.
उत्तर:
डॉ. बाबासाहेबांना सरकारने ‘भारतरत्न’ ही पदवी बहाल केली.

प्रश्न 3.
लोकमान्य टिळकांनी लोकांना जागृत करण्यासाठी मराठा व केसरी ही वर्तमानपत्रे सुरू केली.
उत्तर:
लोकमान्य टिळकांनी लोकांना जागृत करण्यासाठी ‘मराठा’ व ‘केसरी’ ही वर्तमानपत्र सुरू केली.

मिनूचा जलप्रवास Summary in Marathi

पाठपरिचयः

प्रस्तुत पाठात मिनू नावाच्या मासळीने केलेल्या जल प्रवासाचे वर्णन केले आहे. त्याचबरोबर समुद्रातील कासवाने दाखवलेल्या गमतीजमतीचे वर्णन केले आहे. त्याच्यातून आपणांस माशांमध्ये असलेल्या सामंजस्याचे दर्शन घडते.

शब्दार्थ:

1. जलप्रवास – पाण्यातून प्रवास (voyage)
2. निळे – (blue)
3. तळ – (to bottom)
4. वाळू – रेती (sand)
5. गोल गोटे – गोल लहान दगड (round stone)
6. सुळसुळ् – सहज (easy)
7. मासे – (fish)
8. समूह – समुदाय (crowd)
9. मासळी – मच्छी (fish)
10. इवलीशी – अगदी लहान (very small)
11. रूपेरी – चांदीच्या (silver)
12. नजरेआड – नजरेपासून दूर (out of sight)
13. खोलगट – किंचित खोल (slightly deep)
14. समुद्र – सागर (sea)
15. मुसळधार – खूप जोराचा (heavy, torrential)
16. लोंढे – प्रवाह (stream)
17. गढुळ – मातीमिश्रीत झालेले (not clear, muddy)
18. बावरून – गडबडून, गोंधळून (confusion)
19. वेगाने – गतीने (speedily)
20. गिरक्या – गोल गोल फिरत (whirling)
21. चक्कर – फेरफटका (stroll, around)
22. संग – ओळ (line)
23. गंमत – मौज, मजा (fun)
24. हळूहळू – सावकाश (slow)
25. टक्कर – आघात, धक्का (collision)
26. घोडमासा, – समुद्रातील वेगवेगळ्या माशांचे प्रकार समुद्रघोडा (one type of fish)
27. रोखाने – त्या दिशेने (towards)
28. कासव – (tortoise)
29. लाटा – पाण्याचा तरंग (waves)
30. पावला – प्रत्येक पावलावर (on each step) पावलांवर
31. अष्टभुज – आठ हत असलेला (having eight hands)
32. चुळा – तोंडाने पाणी बाहेर फेकणे (gurgle)
33. गुंडाळणे – आवरण घालणे (to cover)
34. कण – छोटा दाणा (particle)
35. तिरका – तिरकस (sloping, slanting)
36. बटबटीत – मोठे (big)
37. घाबरगुंडी – तीव्र भीती (panic)
38. कवच – आवरण (cover)
39. कठीण – कडक (hard)
40. शत्रू – दुश्मन (enemy)
41. हल्ला – चढाई (attack)
42. बेट्याला – (येथे अर्थ) खेकड्याला (to crab)
43. नांग्या – खेकड्याच्या तोंडाजवळील एक अवयव (part near mouth of a crab)
44. भक्ष्य – शिकार (prey)
45. प्रकाश – उजेड (light)
46. प्रचंड – खूप मोठे (huge)
47. क्षणभर – काही काळ (for some moments)

वाक्प्रचार व अर्थ:

1. नजरेआड न करणे – नजरेपासून दूर न करणे.
2. बावरून जाणे – गोंधळून जाणे.
3. चक्कर मारणे – फिरून येणे.
4. घाबरगुंडी उडणे – खूप घाबरणे.
5. डोळे विस्फारणे – डोळे मोठे करून बघणे.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 5 सुगरणीचे घरटे Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे Textbook Questions and Answers

1. एक-दोन शब्दात उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
सुगरण पक्षी घरटे कशापासून बनवतो?
उत्तर:
गवताच्या बारीक, चिवट काड्या.

प्रश्न आ.
सुगरण पक्षी घरटे कुठे बांधतो?
उत्तर:
निंब, बाभळीच्या झाडावर.

प्रश्न इ.
सुगरण पक्ष्याचा महत्त्वाचा गुण कोणता?
उत्तर:
कष्टाळूवृत्ती

2. खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
सुगरण पक्षी सुबक वीण कशाने घालतो?
उत्तर:
सुगरण पक्षी आपल्या चोचीने सुबक वीण घालतो.

प्रश्न आ.
सुगरण पक्ष्याचे हे घरटे वादळात शाबूत का राहते?
उत्तर:
सुगरण पक्ष्याचे घरटे अतिशय मजबूत असते. ते झाडाच्या फांदीला झोक्यासारखे टांगलेले असते. त्यामुळे वादळातही ते शाबूत राहते.

प्रश्न इ.
नयना सुगरण पक्ष्याबद्दल काय म्हणाली?
उत्तर:
नयना सुगरण पक्ष्याबद्दल म्हणाली की, ‘कुठे घाई नाही, गडबड नाही, सगळे कसे नियोजनबद्ध.’

प्रश्न ई.
सुगरण पक्षी कुटुंबवत्सल कसा? ते लिहा.
उत्तर:
सुगरण पक्षी आपल्या सुगरणीसाठी व पिलांसाठी सुरेख घर बांधतो. त्यासाठी अपार मेहनत करतो. म्हणूनच तो
कुटुंबवत्सल आहे.

प्रश्न उ.
सुगरण पक्ष्याला कसबी विणकर का म्हटले आहे?
उत्तर:
सुगरण पक्षी चोचीने आकारबद्ध व नक्षीदार वीण घालून घर बांधतो म्हणून त्याला कसबी विणकर म्हटले आहे.

3. वाक्प्रचार व त्यांचे अर्थ यांच्या जोड्या लावा. 

प्रश्न 1.
वाक्प्रचार व त्यांचे अर्थ यांच्या जोड्या लावा.

उत्तर:

4. खालील शब्दाचा वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचा वाक्यांत उपयोग करा.
उत्तर:
(अ) सुबक – रमाने सुबक रांगोळी काढली.
(आ) कसब – कुंभार कसबीने माठ घडवितो.
(इ) चिकाटी – विदयार्थी चिकाटीने अभ्यास करतात.
(ई) मजबूत – दोरखंड मजबूत असतो.

5. तुम्हांला या पाठातून काय शिकायला मिळाले ते लिहा.

प्रश्न 1.
तुम्हांला या पाठातून काय शिकायला मिळाले ते लिहा.
उत्तर:
1. कष्टाने व चिकाटीने आपण कोणत्याही कामात यश मिळवू शकतो.
2. नीटनेटकेपणाने आपले काम सुबक होते.

6. तुम्ही सुगरण पक्ष्याचे घरटे पाहिले आहे का? त्याचा आकार तुम्हांला कसा वाटला? त्याचे वर्णन करा.

प्रश्न 1.
तुम्ही सुगरण पक्ष्याचे घरटे पाहिले आहे का? त्याचा आकार तुम्हांला कसा वाटला? त्याचे वर्णन करा.
उत्तर:
होय. माळरानात निंबाच्या, बाभळीच्या झाडाला लटकलेली सुगरण पक्ष्याची घरटी पाहिली आहेत. मला त्याचा आकार खेळण्याच्या पत्त्यांमधील इस्पीकसारखा वाटला. नक्षीदार वीणकाम असलेले हे घरटे सुबक, मजबूत व वादळातही टिकणारे असते. ‘बाया’ नावाचा पक्षीच कसबीने हे घरटे तयार करतो. म्हणून त्याला ‘सुगरण’ म्हणतात.

7. खाली काही शब्द दिलेले आहेत, त्यापैकी सुगरण पक्ष्याला लागू होणारे शब्द शोधून आकृती पूर्ण करा.
नीटनेटका, चिकाटी, आळशी, जबाबदार, सहनशील, कष्टाळू, स्तुतीप्रिय, निर्दयी, झोपाळू

प्रश्न 1.
खाली काही शब्द दिलेले आहेत, त्यापैकी सुगरण पक्ष्याला लागू होणारे शब्द शोधून आकृती पूर्ण करा.
नीटनेटका, चिकाटी, आळशी, जबाबदार, सहनशील, कष्टाळू, स्तुतीप्रिय, निर्दयी, झोपाळू

उत्तर:

8. सुगरण पक्ष्याप्रमाणे तुमच्यात जर चिकाटी असेल, तर कोणकोणती कामे तुम्ही चांगली करू शकाल ते सांगा.
उपक्रम: तुम्ही पाहिलेले पक्षी व त्यांची घरटी यांची चित्रे गोळा करून एका मोठ्या कागदावर चिकटवा. त्याखाली त्यांची नावे लिहून तक्ता तयार करा.

खालील वाक्ये वाचा.

जेव्हा आपण एखादया शब्दाच्या आधी ‘तो’ लावतो तेव्हा तो पुल्लिंगी शब्द, ‘ती’ लावतो तेव्हा स्त्रीलिंगी शब्द, ‘ते’ लावतो तेव्हा नपुंसकलिंगी शब्द म्हणतो.
आणखी काही उदाहरणे वाचा. वाक्ये लिहिताना त्याप्रमाणे लिहा.

आपण समजून घेऊया.

मीना हुशार मुलगी आहे. मीनाच्या भावाचे नाव मिहीर आहे. मीना मिहीरला ‘दादा’ म्हणते. मिहीर मीनाला ‘ताई’ म्हणतो. मीना आणि मिहीर एकाच शाळेत शिकतात. मीना आणि मिहीर यांच्यात कधीच भांडणे होत नाहीत. मीना मोठी असल्याने मीना मिहीरची काळजी घेते.
वरील परिच्छेदात मीना आणि मिहीर या भावंडांचे वर्णन आले आहे. मीना व मिहीर या शब्दांऐवजी दुसरे शब्द वापरून तयार केलेला पुढील परिच्छेद वाचा.
मीना हुशार मुलगी आहे. तिच्या भावाचे नाव मिहीर आहे. ती त्याला ‘दादा’ म्हणते. तो तिला ‘ताई’ म्हणतो. ते एकाच शाळेत शिकतात. त्यांच्यामध्ये कधीच भांडणे होत नाहीत. ती मोठी असल्याने त्याची काळजी घेते.
मीना आणि मिहीर या नामांऐवजी आपण येथे तिच्या, ती, त्याला, तो, तिला, ते, त्यांच्या, ती, त्याची असे शब्द वापरले आहेत.
या शब्दांना सर्वनाम म्हणतात. नामाऐवजी आपण जो शब्द वापरतो, त्या शब्दास सर्वनाम म्हणतात.

खालील वाक्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

(अ) मी कुमारला हाक मारली.
(आ) तुला नवीन दप्तर आणले.
(इ) त्याचा फोटो छान येतो.
(ई) मी त्यांना सुविचार सांगितला.
(उ) त्याने घर झाडून घेतले.
(ऊ) आपण पतंग उडवूया.

खालील परिच्छेद वाचा व त्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

प्रश्न 1.
सुगरण पक्ष्याप्रमाणे तुमच्यात जर चिकाटी असेल, तर कोणकोणती कामे तुम्ही चांगली करू शकाल ते सांगा.
उत्तर:

प्रश्न 2.
खालील वाक्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

प्रश्न अ.
मी कुमारला हाक मारली.
उत्तर:
मी कुमारला हाक मारली.

प्रश्न आ.
तुला नवीन दप्तर आणले.
उत्तर:
तुला नवीन दप्तर आणले.

प्रश्न इ.
त्याचा फोटो छान येतो.
उत्तर:
त्याचा फोटो छान येतो.

प्रश्न ई.
मी त्यांना सुविचार सांगितला.
उत्तर:
मी त्यांना सुविचार सांगितला.

प्रश्न उ.
त्याने घर झाडून घेतले.
उत्तर:
त्याने घर झाडून घेतले.

प्रश्न ऊ.
आपण पतंग उडवूया.
उत्तर:
आपण पतंग उडवूया.

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे Important Additional Questions and Answers

रिकाम्या जागी जुळणाऱ्या योग्य पर्यायाची निवड करून वाक्य पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
……………….. असलेल्या निंबाच्या झाडावर सुगरण पक्षी घरटे बांधत होता.
(अ) शाळेच्या परिसरात
(ब) घराच्या अंगणात
उत्तर:
(अ) शाळेच्या परिसरात

प्रश्न 2.
मुले घरटे पाहत असताना ……………….. तिथे आले.
(अ) पक्षी
(ब) गुरुजी
उत्तर:
(ब) गुरुजी

प्रश्न 3.
……………….. पाहूनच या पक्ष्याला ‘सुगरण’ असे म्हणतात.
(अ) स्वयंपाकाचे कसब
(ब) नक्षीदार वीण
उत्तर:
(ब) नक्षीदार वीण

प्रश्न 4.
……………….. हे घरटे शाबूत राहते.
(अ) वादळातही
(ब) उन्हाळ्यातही
उत्तर:
(अ) वादळातही

प्रश्न 5.
किती ……………….. आहे हा पक्षी!
(अ) अपार आळशी
(ब) कसबी विणकर
उत्तर:
(ब) कसबी विणकर

एक-दोन शब्दांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
नयनाला सुगरण पक्ष्याच्या कामातील काय काय आवडायचे?
उत्तरः
सफाईदारपणा, नीटनेटकेपणा

प्रश्न 2.
घरट्याचे निरीक्षण कोण करते?
उत्तर:
सुगरणमादी

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मुलांनी गुरुजींना काय दाखविले?
उत्तर:
मुलांनी गुरुजींना सुगरणीचे घरटे दाखविले.

प्रश्न 2.
घरटे पाहण्यासाठी कोण कोण थांबायचे?
उत्तर:
अतुल, नयना, जॉन व सिमरन घरटे पाहण्यासाठी थांबायचे.

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
सुगरण पक्ष्याबद्दल सिमरनला काय वाटायचे?
उत्तर:
सिमरनला सुगरण पक्ष्याबद्दल वाटायचे की, हा पक्षी सुगरणीसाठी व पिलांसाठी सुरेख घर बांधतो. त्यासाठी तो अपार मेहनत घेतो. हा खूप जबाबदार व कुटुंबवत्सल पक्षी आहे.

प्रश्न 2.
नयनाला सुगरण पक्ष्याचे कौतुक का वाटते?
उत्तर:
सुगरण पक्षी आकारबद्ध घरटे बांधतो, तेही चोचीने. तो कसबी विणकर आहे. आपल्यालाही असे घरटे तयार करता येईल का? असा प्रश्न नयनाला पडतो आणि म्हणूनच तिला सुगरण पक्ष्याचे कौतुक वाटते.

प्रश्न 3.
गुरुजींनी सुगरण पक्ष्याविषयी कोणती माहिती दिली?
उत्तर:
सुगरण पक्षी नीटनेटके आणि मजबूत घरटे बांधतो. गवताच्या बारीक पण चिवट काड्यांनी तो सुबक, नक्षीदार घरटे बांधतो. नक्षीदार वीण पाहूनच या पक्ष्याला ‘सुगरण’ असे म्हणतात. सुगरण मादी त्या घरट्याचे निरीक्षण करते व मजबूत घरटे पसंत करते. निंब, बाभळीच्या झाडाच्या फांदीला हे घरटे झोक्यासारखे टांगलेले असते. वादळातही हे घरटे शाबूत असते. या घरट्याची सर कोणत्याही इतर पक्ष्याच्या घरट्याला येणार नाही.

व्याकरण व भाषाभ्यास :

सर्वनाम : नामाऐवजी येणाऱ्या शब्दास म्हणतात.
जसे की – तो, ती, ते, त्याला इ.

खालील वाक्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

प्रश्न 1.
तिने नवीन घर घेतले.
उत्तर:
तिने नवीन घर घेतले.

प्रश्न 2.
ते पावसात भिजले.
उत्तर:
ते पावसात भिजले.

प्रश्न 3.
लिंग ओळखा.
ससा, झाड, तलवार, कॅमेरा, पेला, पिशवी, पुस्तक, उशी, औषध.
उत्तर:

• पुल्लिंग – ससा, कॅमेरा, पेला
• स्त्रीलिंग – तलवार, पिशवी, उशी
• नपुंसकलिंग – झाड, पुस्तक, औषध

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचा वाक्यांत उपयोग करा.
उत्तर:

1. निरीक्षण – सलीम अली पक्ष्यांचे निरीक्षण करीत.
2. नीटनेटके – आईचे काम नीटनेटके आहे.
3. घरटे – कोकीळ पक्षी घरटे बांधत नाही.
4. नियोजनबद्ध – कोणतेही काम नियोजनबद्ध हवे.
5. मोहून टाकणे – श्रीकृष्णाच्या चित्राने माझे मन मोहून टाकले.

सुगरणीचे घरटे Summary in Marathi

पाठपरिचयः

प्रस्तुत पाठात सुगरण पक्ष्याच्या घरट्याचे वर्णन केले आहे. सुगरणपक्षी अत्यंत मेहनतीने, चिकाटीने घर बांधतो. सुगरणमादी घराची मजबूती पारखते व मगच घर पसंत करते. सुगरणपक्षी कुटुंबवत्सल व कष्टाळू आहे. त्याचे घर बांधण्याचे कसब पाहून मन थक्क होते.

शब्दर्थ:

1. निरीक्षण – अवलोकन (observation)
2. हालचाल – हालणे (movement)
3. नियोजनबद्ध – आखीवरेखीव (planned)
4. सफाईदार – व्यवस्थित (cleanliness)
5. कष्टाळू – कष्ट करण्याची प्रवृत्ती (hard work)
6. चिकाटी – अथक परिश्रम (perseverance)
7. सुबक – सुंदर (beautiful)
8. अपार – खूप (very much)
9. मजबूत – पक्के (tight)
10. शाबूत राहणे – टिकून राहणे (sustain)
11. कसब – कौशल्य (skill)
12. विणकाम – धागे एकमेकांत गुंफणे (weaving)

वाक्प्रचार व अर्थ:

1. सर येणे – बरोबरी करणे.
2. वाखाणणी करणे – स्तुती करणे.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 1 सैर Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 सैर

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 1 सैर Textbook Questions and Answers

चित्रों का परिचयः

पहला चित्र बस स्थानक का है। बस स्थानक के सामने यात्रियों की यात्रा सुखद होने की कामना की गई है। बस स्थानक पर तीन विभाग दिखाई दे रहे हैं। विभाग क्रमांक १ के पास पीने के पानी की व्यवस्था की गई है। कुछ लोग बस पकड़ने के लिए बस की ओर जा रहे हैं तो कुछ लोग अपनी यात्रा पूरी कर बाहर जा रहे हैं। एक व्यक्ति समाचार पत्र बेच रहा है। बस स्थानक के बाईं ओर स्वच्छतागृह बना हुआ है। बस स्थानक पर स्वच्छता है। हमें सार्वजनिक स्थानों पर स्वच्छता रखनी चाहिए। राष्ट्रीय संपत्ति हमारी संपत्ति है। इसकी सुरक्षा करनी चाहिए।
दूसरे चित्र में बंदरगाह दिखाई दे रहा है। समुद्र के रास्ते जो सामग्रियाँ आती हैं, वे बंदरगाह पर उतारी जाती हैं। वहाँ से वे देश के अन्य हिस्सों में भेजी जाती हैं। इसी तरह विदेशों में भी इसी जगह से वस्तुओं को भेजा जाता है। बंदरगाह और जल को स्वच्छ रखने की सूचना दिखाई पड़ रही है। हमें जल को स्वच्छ रखना चाहिए। स्वच्छ भारत रखेंगे तो ही भारत स्वस्थ होगा।
तिसरे चित्र में आवागमन के साधन दिखाई दे रहे हैं। चित्र में अंतरराष्ट्रीय हवाई अड्डा दिखाई दे रहा है। हवाई अड्डे पर कार, बस, ट्रक आदि खड़े हैं।
चौथा चित्र रेल स्थानक का है। कुछ लोग स्थानक से बाहर निकल रहे हैं। एक व्यक्ति सफाई कर रहा है। हमें सार्वजनिक स्थानों | पर स्वच्छता रखनी चाहिए।

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 1 सैर Additional Important Questions and Answers

उपर दिए गए चित्रों को देखकर निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिए:

Question 1.
बस स्थानक पर कितनी बस दिखाई दे रही हैं?
Answer:
तीन।

Question 2.
बस पर क्या लिखा हुआ है?
Answer:
राष्ट्रीय संपत्ति, हमारी संपत्ति।

Question 3.
बंदरगाह पर पानी के वाहन कितने दिखाई दे रहे हैं?
Answer:
चौदह।

Question 4.
‘पानी में कचरा न डालें।’ कहा लिखा हुआ है?
Answer:
बंदरगाह पर।

Question 5.
स्वस्थ भारत के लिए क्या आवश्यक है?
Answer:
स्वच्छता।

सही शब्द चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

(यात्रा, लाल, बस स्थानक, तीन, बंदरगाह)

Question 1.
पहला चित्र ……………… का है।
Answer:
बसस्थानक

Question 2.
दूसरे चित्र में ……………… दिखाई दे रहा है।
Answer:
बंदरगाह

Question 3.
बस स्थानक पर ……………… विभाग क्रमांक हैं।
Answer:
तीन

Question 4.
आपकी ………………सुखद हो।
Answer:
यात्रा

Question 5. सरकारी बस ……………… रंग की होती हैं।
Answer:
लाल

निम्नलिखित वाक्यों के सामने सही (✓) अथवा गलत (✗) का निशान लगाइए:

Question 1.
बस स्थानक पर पुस्तकालय दिखाई दे रहा है।
Answer:
✗

Question 2.
बस स्थानक पर कूडेदान रखा है।
Answer:
✗

Question 3.
बंदरगाह के पास पक्षी उड़ रहे हैं।
Answer:
✓

Question 4.
बंदरगाह के पास पीने का पानी दिखाई दे रहा है।
Answer:
✓

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिए:

Question 1.
यातायात के साधनों के नाम लिखिए।
Answer:
कार, बस, रेलगाड़ी, हवाई जहाज़ आदि।

Question 2.
यातायात के साधनों को कितने वर्गों में बाँटा जा सकता
Answer:
यातायात के साधनों को तीन वर्गों में बाँटा जा सकता है।

Question 3.
आवागमन के साधनों के तीनों वर्गों के नाम लिखिए।
Answer:
जल, थल और वायु मार्ग।

Question 4.
थल मार्ग के द्वारा यात्रा के कौन – कौन से साधन हैं?
Answer:
साइकिल, मोटर साइकिल, रिक्शा, कार, बस, रेलगाड़ी आदि।

Question 5.
यातायात के किस मार्ग के लिए बंदरगाह बनाए जाते
Answer:
बंदरगाह का उपयोग जलमार्ग के लिए किया जाता है।

दिए गए चित्र को देखकर निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिए:

Question 1.
हवाई अड्डे पर कितने हवाई जहाज़ दिखाई दे रहे हैं?
Answer:
तीन।

Question 2.
हवाई अड्डे पर क्या सूचना लिखी ह?
उत्तरः
धूमपान मना है।

Question 3.
चौथे चित्र में रेलगाड़ी की संख्या कितनी है?
Answer:
एक।

Question 4.
टिकट घर के ऊपर क्या सूचना लिखी है?
Answer:
लावारिस वस्तुओं को हाथ न लगाएँ।

Question 5.
रेल स्थानक पर सामान ढोने वाले को क्या कहते हैं?
Answer:
कुली।

निम्नलिखित शब्दों में से उचित शब्द चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

Question 1.
_______ वस्तओं को हाथ न लगाएँ।
Answer:
लावारिस

Question 2.
अपने ________ का ध्यान रखें।
Answer:
सामान

Question 3.
________ मना है।
Answer:
धूम्रपान

Question 4.
यात्रा में ________ और _________ सहायता करनी चाहिए।
Answer:
महिलाओं, वृद्धों

Question 5.
सुंदरता और स्वच्छता से राष्ट्र का नाम ________ होता है।
Answer:
ऊँचा

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिए:

Question 1.
आवागमन के साधनों का क्या महत्त्व है?
Answer:
आवागमन के साधनों से समय की बचत होती है।

Question 2.
आवागमन के साधनों में सबसे तेज़ी से कौन चलता है?
Answer:
हवाई जहाज़ आवागमन का सबसे तेज़ साधन है।

Question 3.
रेल द्वारा क्या-क्या कार्य किया जाता है?
Answer:
रेल द्वारा यात्रा करने और माल ढुलाई का कार्य किया जाता है।

Question 4.
लावारिस सामान को हाथ लगाने से क्या होता है?
Answer:
लावारिस सामान विस्फोटक हुआ तो जान जा सकती है।

Question 5.
धूम्रपान क्यों नहीं करना चाहिए?
Answer:
धूम्रपान स्वास्थ्य के लिए खतरनाक होता है, इसलिए धूम्रपान नहीं करना चाहिए।

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 1 भारतमाता Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 1 भारतमाता (गाणे)

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 1 भारतमाता Textbook Questions and Answers

प्रश्न 1.
रिकाम्या जागा भरा.

1. रंग वेगळे ……….. वेगळे, तरी येथली सर्व फुले.
2. मानव सारे ………… असती, शिकवण ही जगतास दिली.
3. या मातेची मुले ………. सदा तिचा ध्वज उंच धरु.
4. प्रियतम अमुचे …………… हे, प्रियतम या गंगा जमुना.

उत्तर:

1. गंध
2. समान
3. सद्गुणी
4. सह्यविंध्य

प्रश्न 2.
जोड्या जुळवा.

उत्तर:

प्रश्न 3.
कवितेच्या खालील ओळी पूर्ण करा.

1. प्रियतम अमुची …………………. तिची मुले.
2. रंग वेगळे …………….. सर्व फुले.
3. प्रिय आम्हाला …………… झुळझुळते.
4. प्रियकर ही डुलणारी ……………. सळसळते.
5. प्रियतम आमुचा ………….. जो गगना.
6. प्रियतम अमुचे सह्यविंध्य …………. जमुना.
7. या मातेची …………. प्रिय झाली.
8. या मातेची ………….. उंच धरु.

उत्तर:

1. भारतमाता, आम्ही सारी
2. गंध वेगळे, तरी येथली
3. येथील माती, प्रिय हे पाणा
4. शेते, प्रिय हे वारे
5. धवल हिमालय, बघे भिडाया
6. हे, प्रियतम या गंगा
7. मुले सद्गुणी, सर्व जगाला
8. मुले लाडकी, सदा तिचा ध्वज प्रश्न

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
सारी मुले कुणाची आहेत?
उत्तर:
सारी मुले भारतमातेची आहेत.

प्रश्न 2.
फुले कशी आहेत?
उत्तर:
फुले विविध रंगांची व गंधाची आहेत.

प्रश्न 3.
हिमालय कसा आहे?
उत्तर:
हिमालय धवल व गगनाला भिडणारा आहे.

प्रश्न 4.
भारतमातेने जगतास कोणती शिकवण दिली?
उत्तर:
सारे मानव समान आहेत ही शिकवण भारतमातेने जगतास दिली.

प्रश्न 5.
भारतमातेची मुले काय करणार आहेत?
उत्तर:
भारतमातेची मुले ध्वज उंच करणार आहेत.

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कवयित्रीला कोण कोण प्रिय आहे?
उत्तर:
कवयित्रीला भारतमाता, सर्व फुले, माती, पाणी, शेते, वारे, हिमालय, सह्याद्री व विध्य पर्वत, गंगा, जमुना, सर्व मुले प्रिय आहेत.

प्रश्न 2.
भारतमातेची मुले कशी आहेत? त्यांनी कोणती शिकवण दिली?
उत्तर:
भारतमातेची मुले सद्गुणी आहेत. त्यांनी मानव सारे समान आहेत ही शिकवण सर्व जगाला दिली.

प्रश्न 3.
भारतमातेविषयी कृतज्ञता कशी व्यक्त केली आहे?
उत्तर:
भारतमाता सर्वांना प्रिय आहे. तिला सर्व वंदन करत आहेत. तिचा ध्वज उंच फडकवून तिच्याविषयी कृतज्ञता व्यक्त केली आहे.

व्याकरण व भाषाभ्यास:

प्रश्न 1.
वचन बदला.

1. मुलगा
2. माती
3. पाणी
4. नदी
5. किडा
6. भाजी
7. घर
8. झाड
9. शेत

उत्तर :

1. मुले
2. माती
3. पाणी
4. नदया
5. किडे
6. भाज्या
7. घरे
8. झाडे
9. शेते

प्रश्न 2.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

1. वंदन
2. माता
3. सदा
4. गंध
5. लाडकी

उत्तर:

1. नमस्कार
2. आई
3. नेहमी
4. सुवास
5. आवडती, प्रिय

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे विरूद्धार्थी अर्थाचे शब्द लिहा.

1. प्रियतम
2. समान
3. उंच
4. सद्गुणी

उत्तर:

1. अप्रिय
2. असमान
3. बुटका, ठेंगणा
4. दुर्गुणी

प्रश्न 4.
कवितेमध्ये आलेले यमक जुळणारे शब्द शोधा.

1. मुले
2. झुळझुळते
3. गगना
4. दिली
5. करू

उत्तर:

1. फुले
2. सळसळते
3. जमुना
4. झाली
5. धरू

लेखन विभाग:

प्रश्न 1.
‘भारतमाता’ शब्द वापरून चार वाक्ये लिहा.
उत्तर:

1. भारतमाता आम्हाला प्रिय आहे.
2. आम्ही भारतमातेला वंदन करू.
3. भारतमातेचा ध्वज उंच धरू,
4. आम्ही भारतमातेची मुले आहोत.

प्रश्न 2.
भारतमाता विविध गोष्टींनी नटलेली आहे. चौकटीत त्यांची नावे लिहा.

उत्तर:

1. हिमालय
2. फुले
3. माती
4. पाणी
5. गंगा, जमुना
6. सयविंध्य

भारतमाता (गाणे) Summary in Marathi

काव्य परिचय:

भारतमाता ही भारतभूमीचे वैशिष्ट्य सांगणारी कविता आहे. भारताच्या मातीत विविधता आहे. निसर्ग भरभरून फुलला आहे. पर्वतराजी उंच उंच आहेत. हिची प्रजा गुणी असून जगतासाठी आदर्श आहे. भारतमातेविषयी आदर व कृतज्ञता बाळगून आपण तिचा गौरव वाढवू व ध्वज उंच फडकवू हा अर्थ या कवितेतून प्रतित होतो.

शब्दार्थ:

1. प्रियतम – आवडती, प्रियकर (darling)
2. अमुची – आपली (ours’)
3. गंध – वास (odour, smell)
4. माती – मृत्तिका (earth, soil)
5. डुलणारी – वाऱ्यावर हलणारी (oscillating)
6. शेते – शेती (farming)
7. धवल – पांढराशुभ्र, सफेद (white)
8. भिडणे – पोहोचणे (to meet)
9. गगन – आकाश (sky)
10. सयविंध्य – सह्याद्री, विंध्याचल पर्वत (Sahyadri)
11. मानव – माणूस (human being)
12. शिकवण – उपदेश (to advise, teaching)
13. सद्गुणी – गुणवान (virtuous)
14. सदा – नेहमी (always)
15. ध्वज – झेंडा (flag)
16. वंदन – नमस्कार (salutation)

वाक्प्रचार व अर्थ:

1. भिडणे – जाऊन ठेपणे, पोहोचणे

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati मेला Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions मेला

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions मेला Textbook Questions and Answers

चित्रों का परिचयः
गाँवों में किसी विशेष अवसर पर मेला लगता है। वहाँ तरह – तरह की दुकानें लगती हैं। बच्चे अपने माता – पिता के साथ मेला घूमने जाते हैं। मेले में जगह – जगह कूड़ेदान रखे जाते हैं। पीने के लिए पानी की व्यवस्था होती है। लोगों की सहायता के लिए सहायता-कक्ष होते हैं। चोर-उचक्कों से सुरक्षा के लिए सुरक्षा-चौकी बनाई जाती है। आग से बचाव के लिए दमकल की गाड़ियाँ तैयार रहती हैं। मेले में साफ-सफाई रखनी चाहिए। मेले में लोगों का अच्छा मनोरंजन होता है, इसलिए इस अवसर पर सभी के चेहरों पर हँसी ही हँसी छलकती है।

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions मेला Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित वाक्यों के सामने सही (✓) अथवा गलत (✗) का निशान लगाइए:

Question 1.
कुछ लोग झूला झूल रहे हैं।
Answer:
✓

Question 2.
खिलौने वाला खिलौना फेंक रहा है।
Answer:
✗

Question 3.
एक लड़की गुब्बारा खरीद रही है।
Answer:
✓

Question 4.
सुरक्षा-चौकी के बाहर लोगों की भीड़ लगी है।
Answer:
✗

Question 5.
नल से पानी बह रहा है।
Answer:
✗

रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

Question 1.
मेले में दमकल की ……………… गाड़ियाँ खड़ी हैं।
Answer:
दो

Question 2.
‘बूंद – बूंद पानी बचाओ।’ ……………… के पास लिखा
Answer:
नल

Question 3.
हमें कचरा ……………… में डालना चाहिए।
Answer:
कूड़ा-दान

Question 4.
सुरक्षा-चौकी के बाहर ……………… बैठा है।
Answer:
सिपाही

Question 5.
मेला घूमने के लिए ……………… तैयार रहते हैं।
Answer:
बच्चे

Question 6.
मेले में सभी ……………… दिखाई देते हैं।
Answer:
खुश

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए:

Question 1.
आप मेला किसके साथ जाते हैं?
Answer:
हम मेला अपने माता-पिता के साथ जाते हैं।

Question 2.
मेले में दमकल की गाड़ियाँ क्यों खड़ी रहती हैं?
Answer:
मेले में आगजनी से सुरक्षा प्रदान करने के लिए दमकल की गाड़िया खड़ी रहती हैं।

Question 3.
मेले में स्वच्छता के लिए क्या किया जाता है?
Answer:
मेले में स्वच्छता के लिए जगह-जगह पर कूड़ा-दान रखा जाता है।

Question 4.
सहायता कक्ष क्या काम करता है?
Answer:
सहायता कक्ष मेले में खो जाने वाले बच्चों को उनके माता-पिता से मिलाता है।

Question 5.
मेले में आप क्या-क्या करते हैं?
Answer:
मेले में हम खाते हैं, खिलौने खरीदते हैं और झूला झूलते हैं।

Question 6.
मेले में शांति बनाए रखने का काम कौन करता है?
Answer:
मेले में शांति बनाए रखने का काम सुरक्षा-चौकी करती है।