Category: Class 6

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 12 चंद्रावरची शाळा Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 12 चंद्रावरची शाळा(कविता)

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 12 चंद्रावरची शाळा Textbook Questions and Answers

1. एका वाक्यात उत्तर लिहा.

प्रश्न अ.
चंद्रावरती शाळा कोणत्या शतकात भरेल ?
उत्तर:
चंद्रावरती शाळा एकविसाव्या शतकात भरेल.

प्रश्न आ.
चंद्रावरच्या शाळेत जाताना कशाचे ओझे नसेल?
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत जाताना दप्तराचे ओझे नसेल.

प्रश्न इ.
चंद्रावरच्या शाळेत कशाची कटकट राहणार नाही ?
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत भाजी पोळीच्या डब्याची कटकट राहणार नाही.

प्रश्न ई.
चंद्रावरच्या शाळेत अभ्यास कसा करावा लागेल?
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत फक्त बटणे दाबायचाच अभ्यास करावा लागेल.

2. दोन-तीन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
चंद्रावरच्या शाळेत पास केव्हा केले जाते?
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत खडू व फळा नाही. दप्तराचे ओझे मुलांच्या पाठीवर नाही. बटणे दाबायची एवढाच फक्त तिथे अभ्यास असतो. बटणे दाबून अभ्यास केला की तिथेच पास केले जाते.

प्रश्न आ.
चंद्रावरच्या शाळेत चांदण्यांशीच का खेळावे लागणार आहे?
उत्तर:
शाळेत गेल्यावर जसे खेळाचे साहित्य असते, खेळण्यासाठी मैदान असते. त्याप्रमाणे चंद्रावर कोणत्याही प्रकारचे खेळाचे साहित्य नसणार. तेथे फक्त चांदण्याच काय त्या खेळण्यासाठी उपलब्ध असणार म्हणून चंद्रावरच्या शाळेत मुलांना चांदण्यांशीच खेळावे लागणार आहे.

3. योग्य कारण शोधून उत्तर लिहा.

प्रश्न 1.
चंद्रावरच्या शाळेत जाताना ऑक्सिजनचा सिलिंडर न्यावा लागेल कारण ………………….
(अ) दप्तराऐवजी सिलिंडर न्यावा हा नियम असल्यामुळे.
(आ) चंद्रावरती प्राणवायूचे प्रमाण कमी असल्यामुळे.
(इ) सिलिंडर नेला तर शाळेत येऊ देतात म्हणून.
उत्तर:
(आ) चंद्रावरती प्राणवायूचे प्रमाण कमी असल्यामुळे.

प्रश्न 2.
चंद्रावर एक उडी मारताच तरंगत राहतात कारण ……………………
(अ) शिक्षक अशीच पी.टी. शिकवतात.
(आ) विदयार्थ्याचे वजन कमी असते म्हणून तरंगतात.
(इ) चंद्रावर गेल्यावर गुरुत्वाकर्षण कमी होते म्हणून तरंगतात.
उत्तर:
(इ) चंद्रावर गेल्यावर गुरुत्वाकर्षण कमी होते म्हणून तरंगतात.

4. शब्दातील शेवटचे अक्षर सारखे येणारे शब्द कवितेतून शोधा व लिहा.

प्रश्न 1.
शब्दातील शेवटचे अक्षर सारखे येणारे शब्द कवितेतून शोधा व लिहा. उदा., भरेल – नसेल
उत्तर:

1. शाळा – फळा
2. मुले – खुले
3. कटकट – पटपट
4. पहाल – राल
5. अभ्यास – पास

5. ‘पटपट’ यासारखे शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
‘पटपट’ यासारखे शब्द लिहा.
उत्तर:

1. कटकट
2. धडधड
3. चटचट
4. बडबड
5. वटवट
6. खटपट
7. चटपट
8. कळकळ
9. तळमळ
10. चळवळ इ.

6. कवितेत आलेले इंग्रजी शब्द शोधून यादी करा.

प्रश्न 1.
कवितेत आलेले इंग्रजी शब्द शोधून यादी करा.
उत्तर:

1. ऑक्सिजन
2. सिलिंडर
3. पी. टी
4. बटण
5. पास

7. तुम्ही डब्यात रोज कोणकोणते पदार्थ नेता? त्याची नावे लिहा.

प्रश्न 1.
तुम्ही डब्यात रोज कोणकोणते पदार्थ नेता? त्याची नावे लिहा.
उत्तर:

1. पोळी – भाजी
2. पाव – भाजी
3. बिस्किटे
4. केचप – पाव
5. कांदेपोहे
6. उपमा
7. पराठे
8. वाटाण्याची उसळ
9. चण्याची उसळ
10. वडापाव इ.

8. कोणते पदार्थ डब्यात आणायचे नाहीत असे शिक्षक तुम्हाला वारंवार सांगतात? का ते लिहा.

प्रश्न 1.
कोणते पदार्थ डब्यात आणायचे नाहीत असे शिक्षक तुम्हाला वारंवार सांगतात? का ते लिहा.
उत्तर:
तिखट, चमचमीत पदार्थ खाऊ नका, असे शिक्षक नेहमी सांगत असतात. कारण तिखट व चमचमीत पदार्थ खाल्ले की, आपली प्रकृती बिघडते. अपचन होणे, ढेकर येणे यासारखे आजार होतात. मग शाळेत आपली अनुपस्थिती होते. आपण शाळेत गैरहजर राहतो. मग त्याचा परिणाम अभ्यासावर होतो. तेव्हा आपण शाळेत वडापाव, समोसे वगैरे सारखे पदार्थ आणू नयेत असे शिक्षक नेहमी सांगत असतात.

9. चंद्रावरच्या शाळेत तुम्ही शिकत आहात. तुम्हाला ‘पृथ्वीचे वर्णन करायला सांगितले आहे. कल्पना करा व लिहा.

प्रश्न 1.
उपक्रम: चंद्रावरच्या शाळेचे चित्र तुमच्या कल्पनेने काढून रंगवा.
प्रकल्प: चंद्रावरच्या पाच कविता मिळवा व संग्रह करा.
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत कोणत्याही सुख-सुविधा नसणार आहेत. त्या सर्व पृथ्वीवरील शाळेतच असतात. या सर्व सुविधा
पृथ्वीवरच्या शाळेत असणे याचे कारण पृथ्वीवरचा अजब, सुंदर, रमणीय व विलोभनीय परिसर होय. पृथ्वीवरचा निसर्ग आहेच असा! तिथे वाहणारी थंड, शीतल हवा आहे, पाणी आहे. मोकळा सूर्यप्रकाश आहे. त्यामुळे चंद्रापेक्षा पृथ्वीवर सजीव सृष्टीला अतिशय पोषक असेच वातावरण असल्यामुळे पृथ्वी कशी नव्या नवरीने हिरवा शालू नेसून सजून यावी अशीच वाटते. त्यामुळे मला चंद्रावरच्या शाळेपेक्षा पृथ्वीवरच्या शाळेतच शिकायला खूप आवडेल.

प्रश्न 2.
खालील वाक्ये वाचा.

प्रश्न अ.
गणेश आईला म्हणाला मी कधीही चुकीचे वागणार नाही.
उत्तर:
गणेश आईला म्हणाला, “मी कधीही चुकीचे वागणार नाही.”

प्रश्न आ.
ताई दादाला म्हणाली मला उदया शाळेला सोडशील का? बोलणाऱ्याच्या तोंडचे शब्द दाखवण्याकरता ” – ” असे दुहेरी अवतरणचिन्ह वापरले जाते.
उत्तर:
ताई दादाला म्हणाली, “मला उदया शाळेला सोडशील का?”

Class 6 Marathi Chapter 12 चंद्रावरची शाळा Additional Important Questions and Answers

खाली दिलेल्या कवितेच्या ओळी पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
एकविसाव्या शतकात भरेल …………………
………………… खडू आणि फळा
उत्तर:
चंद्रावरती शाळा, चंद्रावरच्या शाळेत नसेल

प्रश्न 2.
पी.टी. चा तास
……………….. तसेच तरंगत रहाल.
उत्तर:
कसा होतो ते पहाल, एक उडी मारताच

प्रश्न 3.
अशी असेल भारी ………………….
……………………. चांदण्यांशीच खेळा.
उत्तर:
चंद्रावरची शाळा, चंद्रावरच्या शाळेत फक्त

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
चंद्रावरच्या शाळेत कोणत्या गोष्टी नसणार आहेत?
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत ‘खडू’ आणि ‘फळा’ या दोन गोष्टी नसणार आहेत.

प्रश्न 2.
चंद्रावरती मुले कशातून शाळेत जाणार आहेत?
उत्तर:
चंद्रावरती मुले छोट्या छोट्या यानांतून शाळेत जाणार आहेत.

प्रश्न 3.
शाळेचे दार कधी खुले होईल?
उत्तर:
बटण दाबताच शाळेचे दार खुले होईल.

प्रश्न 4.
पी.टी.च्या तासाला काय होईल?
उत्तर:
पी.टीच्या तासाला एक उडी मारताच मुले तशीच तरंगत राहतील.

प्रश्न 5.
चंद्रावरच्या शाळेत फक्त कोणासोबत खेळता येईल?
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत फक्त चांदण्यांशीच खेळता येईल.

प्रश्न 6.
‘चंद्रावरची शाळा’ या कवितेच्या कवयित्रीचे नाव काय आहे?
उत्तर:
‘चंद्रावरची शाळा’ या कवितेच्या कवयित्रीचे नाव ‘चारूता पेंढरकर’ आहे.

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
चंद्रावरच्या शाळेत कोणकोणत्या गोष्टी नसणार आहेत?
उत्तर:
चंद्रावरच्या शाळेत खडू आणि फळा नसणार आहे. तेथील शाळेच्या दारांना कडी व कुलूप नसणार आहे. मुलांच्या पाठीवर दप्तराचे ओझे नसणार आहे. भाजी-पोळीच्या डब्याची कटकट तेथे नसणार आहे. तेथे तासन् तास बसून करण्याचा अभ्यास नसणार आहे. तेथील शाळेत कोणत्याच प्रकारची
खेळाची साधनं नसणार आहेत.

व्याकरण व भाषाभ्यास.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

1. शतक
2. शाळा
3. फळा
4. बटण
5. दार.
6. ओझे
7. पोळी
8. कटकट
9. अभ्यास
10. पास
11. भारी
12. चंद्र

उत्तरः

1. शंभर
2. विद्यालय
3. श्यामपटल
4. कळ
5. दरवाजा
6. भार
7. चपाती
8. त्रास
9. सराव
10. उत्तीर्ण
11. चांगली
12. शशी

खालील वाक्यांत दुहेरी अवतरण चिन्हांचा वापर करून लिहा.

प्रश्न 1.
मला माहीत नाही बाळ आई म्हणायची.
उत्तर:
“मला माहीत नाही बाळ.” आई म्हणायची.

चंद्रावरची शाळा Summary in Marathi

काव्यपरिचयः

एकविसावे शतक हे विज्ञानाचे शतक म्हणून ओळखले जाते. या शतकात विज्ञानाने खूप प्रगती केली व माणूस चंद्रावरती जाऊन पोहोचला. शाळेतील मुलांनासुद्धा चंद्राविषयी माहिती मिळाली. परंतु चंद्रावरच्या शाळेत कोणत्या गोष्टी नसतील याचे सुंदर वर्णन या कवितेत कवयित्रीने केले आहे. व चंद्रावरची व पृथ्वीवरच्या शाळेची तुलना केली आहे.

शब्दार्थ:

1. चंद्र – चांदोबा (moon)
2. शतक – शंभर (hundred)
3. छोट्या – लहान (small)
4. खुलणे – उघडणे (open)
5. दप्तर – (school bag)
6. ओझे – वजन, भार (weight)
7. न्यावा – नेणे (to carry)
8. यान – अवकाशातून प्रवास करणारे सुसज्ज वाहन (spacecraft)
9. गोळी – (tablet)
10. पटपट – झटपट (hurry)
11. पी.टी. – शारीरिक शिक्षण (physical training)
12. पाहणे – बघणे (to see)
13. तरंगणे – अधांतरी राहणे (to float)
14. भारी – चांगली (good)
15. चांदण्या – चमकणारे छोटे तारे (stars)

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati स्वयं अध्ययन १ Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions स्वयं अध्ययन १

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions स्वयं अध्ययन १ Textbook Questions and Answers

एक से सौ तक की उलटी गिनती पढ़ो और कॉपी में लिखो:

Answer:

1. – १ एक
2. – २ दो
3. – ३ तीन
4. – ४ चार
5. – ५ पांच
6. – ६ छह
7. – ७ सात
8. – ८ आठ
9. – ९ नौ
10. – १० दस
11. – ११ ग्यारह
12. – १२ बारह
13. – १३ तेरह
14. – १४ चौदह
15. – १५ पंद्रह
16. – १६ सोलह
17. – १७ सत्रह
18. – १८ अठारह
19. – १९ उन्नीस
20. – २० बीस
21. – २१ इकीस
22. – २२ बाईस
23. – २३ तेइस
24. – २४ चौबीस
25. – २५ पच्चीस
26. – २६ छब्बीस
27. – २७ सताइस
28. – २८ अट्ठाइस
29. – २९ उनतीस
30. – ३० तीस
31. – ३१ इकतीस
32. – ३२ बतीस
33. – ३३ तैंतीस
34. – ३४ चौंतीस
35. – ३५ पैंतीस
36. – ३६ छतीस
37. – ३७ सैंतीस
38. – ३८ अड़तीस
39. – ३९ उनतालीस
40. – ४० चालीस
41. – ४१ इकतालीस
42. – ४२ बयालीस
43. – ४३ तैतालीस
44. – ४४ चवालीस
45. – ४५ पैंतालीस
46. – ४६ छयालिस
47. – ४७ सैंतालीस
48. – ४८ अड़तालीस
49. – ४९ उनचास
50. – ५० पचास
51. – ५१ इक्यावन
52. – ५२ बावन
53. – ५३ तिरपन
54. – ५४ चौवन
55. – ५५ पचपन
56. – ५६ छप्पन
57. – ५७ सतावन
58. – ५८ अठावन
59. – ५९ उनसठ
60. – ६० साठ
61. – ६१ इकसठ
62. – ६२ बासठ
63. – ६३ तिरसठ
64. – ६४ चौंसठ
65. – ६५ पैंसठ
66. – ६६ छियासठ
67. – ६७ सड़सठ
68. – ६८ अड़सठ
69. – ६९ उनहतर
70. – ७० सत्तर
71. – ७१ इकहतर
72. – ७२ बहतर
73. – ७३ तिहतर
74. – ७४ चौहतर
75. – ७५ पचहतर
76. – ७६ छिहतर
77. – ७७ सतहतर
78. – ७८ अठहतर
79. – ७९ उन्नासी
80. – ८० अस्सी
81. – ८१ इक्यासी
82. – ८२ बयासी
83. – ८३ तिरासी
84. – ८४ चौरासी
85. – ८५ पचासी
86. – ८६ छियासी
87. – ८७ सतासी
88. – ८८ अट्ठासी
89. – ८९ नवासी
90. – ९० नब्बे
91. – ९१ इक्यानवे
92. – ९२ बानवे
93. – ९३ तिरानवे
94. – ९४ चौरानवे
95. – ९५ पचानवे
96. – ९६ छियानवे
97. – ९७ सतानवे
98. – ९८ अट्ठानवे
99. – ९९ निन्यानवे
100. – १०० एक सौ

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 3 उपहार Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 3 उपहार

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 3 उपहार Textbook Questions and Answers

नीचे दिए गए चित्रों को पहचानकर उनके नाम लिखिए?

Answer:
(१) घर
(२) बहती नदी
(३) अमरुद
(४) हिमालय पर्वत
(५) अनाज की बोरी
(६) चाबियों का गुच्छा
(७) दर्शक
(८) पानी से भरा गिलास
(९) बूढा व्यक्ति
(१०) आम की पेटी

भाषा की ओर

निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द इस कहानी से ढूँढकर बताओ।

Answer:
सखा – मित्र
वृक्ष – पेड़
जननी – माँ
नयन – आँख
भगिनी – बहन

लेखन विभाग

खोजबीनः

गृहउद्योगो की जानकारी छात्र अपने अनुसार प्राप्त करेंगे एवं उस पर चर्चा करेंगे।
Answer:
आज हमारे देश में कई स्थानों पर घर की गृहिणियाँ एवं बेरोज़गार लोग कई प्रकार के छोटे-छोटे उद्योग घर में ही करते हैं और अपनी आजीविका के लिए कुछ धन प्राप्त करते हैं। घर पर ही किए जाने वाले इन छोटे-छोटे उद्योगों को गृहउद्योग कहा जाता है।
इसके अंतर्गत निम्नलिखित उद्योग आते हैं।
(१) घर में अगरबत्तियाँ बनाना।
(२) मोमबत्तियाँ बनाना।
(३) अगरबत्तियों को लगने वाली बांबू की पतली सीकें तैयार करना।
(४) आलू के वेफर तैयार करना।
(५) पापड़ और अचार बनाना।
(६) छोटी-छोटी टोकरियों एवं चटाई बनाना।
(७) झाडू बनाना।
(८) चित्र बनाना, बर्तनों पर नक्काशी करना।
(९) सौपियों से रंग-बिरंगी वस्तुएँ बनाना।
(१०) मिट्टी के बर्तन बनाना आदि।

बताओ तो सही:

बड़े होकर क्या बनना चाहते हो?
Answer:
मैं बड़ा होकर एक अच्छा व ईमानदार इंसान बनना चाहूँगा। जिंदगी तो सभी जीते हैं, किंतु वही असली जिंदगी जीता है, जिसे मरने के बाद भी सभी याद करते हैं। मैं एक सैनिक बनकर मरते दम तक अपने देश की सेवा करना चाहता हूँ।

वाचन जगत से:

महादेवी वर्मा की कहानी पढ़कर उसके पात्रों के नाम लिखिए:
Answer:
कहानी – नीलकंठ पात्र:
(१) लेखिका – महादेवी वर्मा
(२) बड़े मियाँ – चिड़िया बेचनेवाला
(३) नीलकंठ – मोर
(४) राधा – मोरनी
(५) कुब्जा – मोरनी
(६) कजली – लेखिका की कुतिया
(७) बूढा – खरगोश
(८) लक्का – कबूतर
(९) चित्रा . बिल्ली

सदैव ध्यान में रखें:

सच्चाई में ही सफलता किस तरह से निहित है:
Answer:
मनुष्य को अपने जीवन में हमेशा सच की राह पर चलना चाहिए। महात्मा गांधी एवं कई महापुरुषों ने अपने जीवन में सत्य का पालन किया है। भले ही सत्य की राह पर चलने वाले मनुष्य को कई मुसीबतों का सामना करना पड़ता है किंतु अंत में सत्य की ही विजय होती है।

जरा सोचो बताओ:

‘यदि तुम्हें परी मिल जाए तो …’ (काल्पनिक लेखन)
Answer:
यदि मुझे परी मिल जाए तो मैं स्वयं को बड़ा ही भाग्यशाली समझेंगा। परी से बातचीत करना मेरे मन की बड़ी पुरानी कामना है। यदि मुझे परी मिलेगी तो मैं उससे पहला प्रश्न करूँगा कि तुम कहाँ से आई हो? कहाँ रहती हो? क्या करती हो? उसकी जादुई छड़ी के बारे में पूछूगा। जादुई छड़ी से इस संसार में जो गरीब एवं दीन-दुखी हैं, उनके दुखों को दूर करने की प्रार्थना मैं उससे करूंगा। भूखों को अन्न, वस्त्रहीनों को कपड़ा और घर अपनी जादुई छड़ी से निर्माण करने के लिए कहूँगा। स्वयं के लिए कुछ न माँगकर समाज और देशवासियों को सुखी और संपन्न बनाए रखने एवं उनकी व्यवस्था बनाए रखने का निवेदन मैं परी से करूँगा। अंत में उसे इस कार्य को करने के लिए मैं उसका सदा आभारी रहूँगा। उसे धन्यवाद दूंगा। मैं परी से कहूँगा इस धरती को स्वर्ग से सुंदर बनाओ। इस वसुंधरा के गहने जो घने वृक्ष, हरियाली, पशु-पक्षी, मनुष्य हैं, सबको परिश्रमी, उद्योगी और स्वावलंबी बनने की इच्छा प्रदान करो।

अध्ययन कौशल:

किसी परिचित अन्य कहानी लेखन के लिए मुद्दे तैयार करोः
Answer:
संकेत: एक कुत्ता — रोटी का टुकड़ा मिलना — मुँह में दबाना — पुल पार करना — पानी में परछाई देखना — दूसरा कुत्ता समझना — उस पर भौंकना — रोटी का गिर जाना — सीख।

स्वयं अध्ययन:

नीचे दिए गए चित्रों के आधार पर उचित और आकर्षक विज्ञापन तैयार करोः

Answer:

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 3 उपहार Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए:

Question 1.
गाँव के पास क्या लगा हुआ था?
Answer: गाँव के पास पुस्तक मेला’ लगा हुआ था।

Question 2.
पेड़ के पास कौन खड़ी थी?
Answer:
पेड़ के पास सुनहरे पंखों वाली एक परी खड़ी थी।

Question 3.
रास्ते में ऋत्विक को क्या मिला?
Answer:
रास्ते में ऋत्विक को गिरी हुई एक पोटली मिली।

Question 4.
पोटली पर किसका चित्र बना था?
Answer:
पोटली पर एक परी का सुनहरे रंग में चित्र बना था।

Question 5.
पोटली किस रंग की थी?
Answer:
पोटली लाल रंग की थी।

Question 6.
परी ने ऋत्विक की किस भावना की परीक्षा ली?
Answer:
परी ने ऋत्विक की ईमानदारी की परीक्षा ली।

Question 7.
पोटली से क्या बाहर निकल आई?
Answer:
पोटली से सुंदर-सुंदर पुस्तकें बाहर निकल आई।

Question 8.
ऋत्विक ने किसके लिए पुस्तकालय खोला?
Answer:
ऋत्विक ने अपने मित्रों के लिए पुस्तकालय खोला।

Question 9.
ऋत्विक ने बड़े होकर क्या खोलने का निश्चय किया?
Answer:
ऋत्विक ने बड़े होकर एक बड़ा-सा पुस्तक भंडार’ खोलने का निश्चय किया।

Question 10.
ऋत्विक ने किसे अपना ध्येय बना लिया?
Answer:
ऋत्विक ने ‘पुस्तकालय’ को ही अपना ध्येय बना लिया।

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिए:

Question 1.
ऋत्विक उदास क्यों हो गया?
Answer:
ऋत्विक के गाँव के पास ‘पुस्तक मेला’ लगा हुआ था। ऋत्विक भी पुस्तक मेला देखने जाना चाहता था किंतु माँ के मना करने पर ऋत्विक उदास हो गया।

Question 2.
पेड़ के पीछे ऋत्विक ने क्या देखा?
Answer:
पेड़ के पीछे ऋत्विक ने बहुत तेज़ रोशनी देखी। पेड़ के पास जाने पर उसने देखा कि वहाँ एक सुनहरे पखों वाली परी खड़ी है।

Question 3.
ऋत्विक ने परी को अपनी उदासी का क्या कारण बताया?
Answer:
ऋत्विक ने परी को अपनी उदासी का यह कारण बताया कि वह अपने दोस्तों के साथ पुस्तक-मेला देखने जाना चाहता था तथा मेले से पुस्तकें खरीदना चाहता था।

Question 4.
ऋत्विक ने रास्ते में मिली मखमली पोटली को क्यों नहीं खोला?
Answer:
ऋत्विक ने रास्ते में मिली मखमली पोटली को इसलिए नहीं खोला क्योंकि उसने मन में विचार किया कि अगर यह मेरी नहीं है, तो मुझे इसे खोलने का अधिकार नहीं है।

Question 5.
परी ने ऋत्विक को क्या समझाया?
Answer:
परी ने ऋत्विक को समझाया कि जो व्यक्ति ईमानदार होता है, उसे अपने जीवन में किसी चीज़ की कमी नहीं होती।

Question 6.
ऋत्विक और उसकी बहन को पूरा गाँव ‘पुस्तक-मित्र’ के नाम से क्यों जानने लगा?
Answer:
ऋत्विक ने अपनी बहन कृतिका की मदद से गाँव में एक पुस्तकालय खोला। गाँव के सभी बच्चे वहाँ आकर अपनी मनपसंद पुस्तकें पढ़ने लगे। ऋत्विक के इसी योगदान के कारण पूरा गाँव उन्हें ‘पुस्तक-मित्र’ के नाम से जानने लगा।

Question 7.
एक पुस्तक ने ऋत्विक से क्या पूछा?
Answer:
एक पुस्तक ने ऋत्विक पूछा, “ऋत्विक, अगर तुम अपने जीवन में बड़े आदमी बनोगे, तो क्या तुम हमारा साथ छोड़ दोगे? हमें भूल जाओगे?”

निम्नलिखित शब्दों में से उचित शब्द चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

(उदास, गाँव, पोटली, समझ, ईमानदारी, आँखें, पुस्तकें,आँख)

Question 1.
कल मैने ही तुम्हारी ……………… की परीक्षा ली।
Answer:
ईमानदारी

Question 2.
एक ……………… में ऋत्विक नाम का लड़का रहता
Answer:
गाँव

Question 3.
उसे रास्ते में गिरी हुई एक ……………… मिली।
Answer:
पोटली

Question 4.
अपनी माँ की बात सुनकर ऋत्विक ……………… हो गया।
Answer:
उदास

Question 5.
पुस्तक पढ़ते-पढ़ते ऋत्विक की …………….. गई।
Answer:
आँख

Question 6.
परी की बात ऋत्विक की ……………… में नहीं आ रही
Answer:
समझ

Question 7.
खुशी से उसकी ……………… भर आईं।
Answer:
आँखें

Question 8.
उसमें से सुंदर-सुंदर ……………….. बाहर निकल आई।
Answer:
पुस्तकें

किसने, किससे कहाः

Question 1.
“तुम यहाँ उदास क्यों बैठे हो?”
Answer:
परी ने ऋत्विक से कहा।

Question 2.
“मेरी पोटली गिर गई है कहीं रास्ते में।”
Answer:
राहगीर ने ऋत्विक से कहा।

Question 3.
“और कोई पहचान बताओ?”
Answer:
ऋत्विक ने राहगीर से कहा।

Question 4.
“नहीं-नहीं, अब तो तुम ही मेरे साथी हो, मित्र हो।”
Answer:
ऋत्विक ने पुस्तक से कहा।

Question 5.
“अपनी आँखें बंद करो! मैं तुम्हें इनाम दूंगी।”
Answer:
परी ने ऋत्विक से कहा।

Question 6.
“मैं भी मेला देखने जाऊँगा।”
Answer:
ऋत्विक ने माँ से कहा।

Question 7.
“कौन-सी परीक्षा है?”
Answer:
ऋत्विक ने परी से पूछा।

Question 8.
“किस रंग की थी?”
Answer:
ऋत्विक ने राहगीर से पूछा। व्याकरण और भाषाभ्यास

निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द कहानी से ढूँढकर लिखिए:

1. सखा
2. वृक्ष
3. जननी
4. नयन
5. भगिनी
6. पुत्र
7. प्रकाश
8. सहायता
9. भोर
10. उत्तर

Answer:

1. मित्र
2. पेड़
3. माँ
4. आँख
5. बहन
6. बेटा
7. रोशनी
8. मदद
9. सुबह
10. जवाब

निम्नलिखित शब्दों के विलोम शब्द लिखिए:

1. दिन
2. बड़ा
3. सोना
4. जीवन
5. पास
6. खुश
7. कम
8. उत्तीर्ण
9. सुबह
10. अंधकार
11. सवाल
12. दोस्त

Answer:

1. रात
2. छोटा
3. जागना
4. मरण
5. दूर
6. उदास
7. ज्यादा
8. अनुत्तीर्ण
9. शाम
10. प्रकाश
11. जवाब
12. दुश्मन

निम्नलिखित शब्दों का वचन बदलिए:

1. लड़का
2. आँख
3. परी
4. पुस्तक
5. चीज़

Answer:

1. लड़के
2. आँखें
3. परियाँ
4. पुस्तकें
5. चीजें

निम्नलिखित वाक्यों में सर्वनाम शब्द को छाँटकर लिखिए:

Question 1.
तुम अकेले कैसे जाओगे इतनी दूर?
Answer:
तुम

Question 2.
अपनी माँ की बात सुनकर ऋत्विक उदास हो गया।
Answer:
अपनी

Question 3.
यह कहकर ऋत्विक खामोश हो गया।
Answer:
यह

Question 4.
उसने उसे खोलना चाहा, फिर सोचने लगा।
Answer:
उसने

Question 5.
वह बैठ गया।
Answer:
वह

Question 6.
हमें भूल जाओगे?
Answer:
हमें

Question 7.
कहानी में आए संज्ञा शब्दों (परी, ऋत्विक, ढेर, ईमानदारी, दूध) को इनका वाक्यों में प्रयोग करके भेद समझाइए:
Answer:
परी – मैंने एक परी को देखा। (जातिवाचक संज्ञा)
ऋत्विक – ऋत्विक बुद्धिमान बालक है।
(व्यक्तिवाचक संज्ञा)
ढेर – घर के सामने मिट्टी का ढेर पड़ा है।
(समूहवाचक संज्ञा)
ईमानदारी- हमें अपना काम ईमानदारी से करना चाहिए।
(भाववाचक संज्ञा)
दूध – मैं प्रतिदिन दूध पीता हूँ। (द्रव्यवाचक संज्ञा)

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 6 हे खरे खरे व्हावे Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 6 हे खरे खरे व्हावे… (कविता)

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 6 हे खरे खरे व्हावे Textbook Questions and Answers

1. एका-दोन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
कवयित्रीला अवकाशात कसे फिरावेसे वाटते?
उत्तर:
कवयित्रीला हवेवर स्वार होऊन अवकाशात पक्ष्यासारखे फिरावेसे वाटते.

प्रश्न आ.
कवयित्रीला गवतावर कसे उतरावेसे वाटते?
उत्तरः
कवयित्रीला दवबिंदू होऊन गवतावर उतरावेसे वाटते.

प्रश्न इ.
धुके बनून कवयित्रीला काय करावेसे वाटते?
उत्तर:
धुके बनून कवयित्रीला पूर्ण जग झाकून मिश्कीलतेने पहावेसे वाटते.

प्रश्न ई.
कवयित्रीला सूर्यकिरण का व्हावेसे वाटते?
उत्तर:
सूर्यकिरण काळोखाला चिरणारा असतो म्हणून कवयित्रीला सूर्यकिरण व्हावेसे वाटते.

2. खालील कल्पनेचा योग्य अर्थ शोधा.

प्रश्न अ.
सूर्यप्रकाशे वाफ होऊनी पुन्हा पुन्हा परतावे.
1. सूर्यकिरणांची वाफ व्हावी.
2. सूर्याच्या उष्णतेने वाफ बनावी.
3. सूर्याच्या उष्णतेने वाफ बनून पुन्हा दवबिंदू बनावा.
उत्तर:
सूर्य किरण होऊन काळोख नष्ट करावा.

प्रश्न आ.
भास नको मज, तुम्हा सांगतो हे खरे खरे व्हावे.
1. निसर्गातल्या रंगात रंगून जावे.
2. वर्णन केलेल्या कल्पना प्रत्यक्षात याव्यात.
3. कोणतीच गोष्ट भासमान नसावी.
उत्तर:
वर्णन केलेल्या कल्पना प्रत्यक्षात याव्यात.

3. कवितेतून शोधा. उदा., चंद्राशी खेळणारा-भरारणारा वारा

प्रश्न 1.
कवितेतून शोधा. उदा., चंद्राशी खेळणारा-भरारणारा वारा
उत्तरः
(अ) अवकाशी विहरणारा – पक्षी
(आ) गवतावर उतरणारे – दवबिंदू
(इ) धरणीवर उतरणारे – धुके
(ई) उर्जेचा स्त्रोत असणारा – सूर्य
(उ) काळोखाला चिरणारा – सूर्यकिरण

4. ‘खरे-खोटे’ याप्रमाणे काही विरुद्धार्थी शब्दांच्या जोड्या लिहा.

प्रश्न 1.
‘खरे-खोटे’ याप्रमाणे काही विरुद्धार्थी शब्दांच्या जोड्या लिहा.
उत्तरः

5. ‘मी झाड झाले तर…’ अशी कल्पना करून पाच ते सहा वाक्ये लिहा.

प्रश्न 1.
‘मी झाड झाले तर…………….’ अशी कल्पना करून पाच ते सहा वाक्ये लिहा.
उत्तर:
किती छान कल्पना आहे ही! मी झाड झाले तर पोपट, मैना, बुलबुल, कोकीळ यांच्या घरट्यांची सोय होईल. सर्व लोकांना माझ्या फळांनी तृप्त करीन. गार गार सावली देईन. जमिनीची धूप थांबवीन. सर्वप्रकारे मी मदत करीन. सर्वांत महत्त्वाचे मी टाहो फोडून सांगेन, “लोकहो! मला तोडू नका. पर्यावरण सांभाळा. तरच तुमचे जीवन सुखमय होईल.”

6. हे शब्द असेच लिहा.

प्रश्न 1.
हे शब्द असेच लिहा.

उत्तर:
क्षितिज, ऊर्जा, मिष्किल, स्रोत, स्वार, सूर्यप्रकाश, चंद्र, निसर्ग, पुन्हा.

7. ‘झुळूक मी व्हावे’ कवी दा.अ. कारे यांची कविता मिळवून, त्या कवितेचे वर्गात वाचन करा.

प्रश्न 1.
‘झुळूक मी व्हावे’ कवी दा.अ. कारे यांची कविता मिळवून, त्या कवितेचे वर्गात वाचन करा.
उत्तर:
वरील उपक्रम विद्यार्थ्यांनी स्वत: करावा.

8. ढगांचे विविध आकार काढा. त्यांना रंग द्या व त्यांत कवितेचे एकेक कडवे सुंदर अक्षरांत लिहा.

प्रश्न 1.
ढगांचे विविध आकार काढा. त्यांना रंग द्या व त्यांत कवितेचे एकेक कडवे सुंदर अक्षरांत लिहा.

9. कवयित्रीला जशी अनेक रूपे घ्यावीशी वाटतात, तसे तुम्हांला कोण कोण व्हावेसे वाटते ते लिहा.

प्रश्न 1.
कवयित्रीला जशी अनेक रूपे घ्यावीशी वाटतात, तसे तुम्हांला कोण कोण व्हावेसे वाटते ते लिहा.
उत्तर:
मला एक छोटीशी, सुंदर, नाजूक परी व्हावेसे वाटते. परी झाल्यावर मी माझ्या हातातील जादूच्या कांडीने सगळी कामे पटपट पूर्ण करेन. सगळ्यांना मदत करेन. तसेच, मला एक लेखणी (पेन) व्हावेसे वाटते. मी माझ्या शाईच्या व टोकाच्या मदतीने पांढऱ्याशुभ्र मऊ कागदावर नाचेन. त्यामुळे, सुंदर नक्षी तयार होईल किंवा कविता लिहिली जाईल. मला विमानही व्हावेसे वाटते. उंच आकाशातून उडत वेगवेगळ्या देशांत जावेसे वाटते. कधी कधी मला फुलपाखरू व्हावेसे वाटते. सुंदर, नाजूक फुलांवर बसावेसे वाटते.

10. खालील चित्र पाहा. चित्राचे वर्णन करा.

प्रश्न 1.
खालील चित्र पाहा. चित्राचे वर्णन करा.

उत्तर:
हे एक सुंदर निसर्ग चित्र आहे. आकाशात ढग आहेत. पक्षी उडत आहेत. डोंगरांच्या रांगेतून सूर्योदय होत आहे. सुंदर हिरवळ, झाडे आहेत. एक टुमदार घर आहे. घराला कुंपण आहे. सकाळची प्रसन्न वेळ आहे. सर्वत्र गवत उगवले आहे. घराच्या आसपास गर्द झाडी आहे.

11. खालील वेळेला सूर्याचा रंग कसा दिसतो त्याचे निरीक्षण करा. लिहा.

उपक्रम: तुमच्या कल्पनेने या कवितेचे वर्णन करणारे निसर्गचित्र काढा व रंगवा.

खालील वाक्यांत कंसातील योग्य सर्वनामे घाला.
(आपण, ती, त्यांनी, स्वतः)
(अ) हसिना खेळाडू आहे. …………… रोज पटांगणावर खेळते.
(आ) बाईंनी मुलांना खाऊ वाटला. …………… मुलांशी गप्पा मारल्या.
(इ) घरातील सगळे म्हणाले, “………….. सिनेमाला जाऊ.’
(ई) जॉनने ……………’ चहा केला.

खालील वाक्यांतील रिकाम्या जागी कंसातील योग्य सर्वनामे लिहा.

(अ) ……………. गावाला जा. (तुम्ही, आपण, आम्ही)
(आ) आईने …………… डबा भरून दिला. (त्याने, तिचा, आपण)
(इ) आज ……………. खूप मजा केली. (ती, स्वतः, आम्ही)
(ई) दादा धावपटू आहे. ……………. रोज पळतो. (तो, ती, त्या)
(उ) …………..” बाळाला मांडीवर घेतले. (तिला, तिने, तिचा)
(ऊ) मोत्याने धावत येऊन …………… स्वागत केले. (आम्हांला, आपण, आमचे)

प्रश्न 1.
खालील वेळेला सूर्याचा रंग कसा दिसतो त्याचे निरीक्षण करा. लिहा.

उत्तर:

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांत कंसातील योग्य सर्वनामे घाला.
(आपण, ती, त्यांनी, स्वतः)
(अ) हसिना खेळाडू आहे. …………… रोज पटांगणावर खेळते.
(आ) बाईंनी मुलांना खाऊ वाटला. …………… मुलांशी गप्पा मारल्या.
(इ) घरातील सगळे म्हणाले, “………….. सिनेमाला जाऊ.’
(ई) जॉनने ……………’ चहा केला.
उत्तर:
(अ) ती, (आ) त्यांनी, (इ) आपण, (ई) स्वतः

प्रश्न 3.
खालील वाक्यांतील रिकाम्या जागी कंसातील योग्य सर्वनामे लिहा.
(अ) ……………. गावाला जा. (तुम्ही, आपण, आम्ही)
(आ) आईने …………… डबा भरून दिला. (त्याने, तिचा, आपण)
(इ) आज ……………. खूप मजा केली. (ती, स्वतः, आम्ही)
(ई) दादा धावपटू आहे. ……………. रोज पळतो. (तो, ती, त्या)
(उ) …………..” बाळाला मांडीवर घेतले. (तिला, तिने, तिचा)
(ऊ) मोत्याने धावत येऊन …………… स्वागत केले. (आम्हांला, आपण, आमचे)
उत्तर:
(अ) तुम्ही, (आ) तिचा, (इ) आम्ही, (ई) तो, (उ) तिने, (ऊ) आमचे

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 6 हे खरे खरे व्हावे Important Additional Questions and Answers

खालील कल्पनेचा योग्य अर्थ शोधा.

प्रश्न 1.
काळोखाला चिरत चिरत मी सूर्य किरण व्हावा.
1. सूर्यकिरण होऊन काळोख नष्ट करावा.
2. उर्जेचा स्त्रोत पहावा.
3. सूर्याच्या प्रकाशाने उर्जा मिळावी.
उत्तर:
सूर्याच्या उष्णतेने वाफ बनून पुन्हा दवबिंदू बनावा.

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
उर्जेचा स्त्रोत कोणता आहे?
उत्तरः
सूर्य उर्जेचा स्त्रोत आहे.

प्रश्न 2.
कवयित्रीला कशात रंगून जावेसे वाटते?
उत्तर:
कवयित्रीला निसर्गातल्या रंगांमध्ये रंगून जावेसे वाटते.

प्रश्न 3.
कवितेतून शोधा.
उदा. चंद्राशी खेळणारा – भरारणारा वारा.
उत्तर:
आकाशात झुलणारा – ढग

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कवयित्रीला कोणकोणत्या गोष्टी खऱ्या व्हाव्यात असे वाटते?
उत्तर:
कवयित्रीला पक्षी व्हावे, दवबिंदू व्हावे, ढग होऊन झुलावे, वारा होऊन चंद्राशी खेळावे, धुक्यासारखे अलगद व्हावे, सूर्याला जवळून पहावे व निसर्गातल्या रंगांमध्ये रंगून जावे असे वाटते. या सर्व गोष्टींचा भास नको तर त्या खऱ्या व्हाव्यात असे तिला वाटते.

प्रश्न 2.
दवबिंदू कसा परतणार आहे ?
उत्तरः
सूर्यप्रकाशाने पाण्याची वाफ होईल व थंडीत पहाटे ते दवबिंदू होऊन परत गवतावर उतरतील. असाच क्रम पुन्हा-पुन्हा चालू राहील.

व्याकरण व भाषाभ्यास:

खालील वाक्यांत कंसातील योग्य सर्वनामे घाला.
(आपण, ती, त्यांनी, स्वतः, त्याला)

प्रश्न 1.
मी आणि रोहन रोज शाळेत जातो. मी जातांना हाक मारते.
उत्तर:
त्याला

प्रश्न 2.
समानार्थी शब्दांच्या जोड्या जुळवा.

उत्तर:

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचा, वाक्प्रचारांचा वाक्यांत उपयोग करा.
उत्तर:

1. मिश्कील – लहान मुले मिश्कील असतात.
2. स्वार होणे – राजा घोड्यावर स्वार होऊन शिकारीला निघाला.
3. अलगद – सीमाने काचेचे भांडे अलगद जमिनीवर ठेवले.
4. काळोखाला चिरणे – बॅटरीचा झोत काळोखाला चिरत होता.
5. विहरणे – पक्षी आनंदात आकाशात विहरतात.

लेखन विभाग:

प्रश्न 1.
खालील चित्र पहा. चित्राचे वर्णन करा.

उत्तर:
काश्मीरचे निसर्ग सौंदर्य
चित्रात हिमालयाच्या रांगा आहेत. त्यावर पांढराशुभ्र बर्फ आहे. देवदारचे उंच उंच वृक्ष आहेत. धबधब्याचे पाणी पडत आहे. पक्षी उडत आहेत. निसर्ग सौंदर्य अप्रतिम आहे.

प्रश्न 2.
मी झाड झाले तर ………… अशी कल्पना करून पाच ते सहा वाक्ये लिहा.

उत्तर:
1 – मासा
2 – फुलपाखरु
3 – मोर
4 – चांदणी

हे खरे खरे व्हावे Summary in Marathi

काव्यपरिचयः

प्रस्तुत कवितेत कवयित्रीच्या मनातील विचार खरे खरे व्हावे, असे तिला वाटते. पक्षी व्हावे, दवबिंदू व्हावे, चंद्राशी खेळावे, | सूर्याला जवळून पहावे अशा अनेक अशक्य गोष्टी करता याव्या, असे तिला वाटते. निसर्गातील रंगांमध्ये रंगून जाण्याची तिची इच्छा आहे.

शब्दर्थ:

1. स्वार होणे – आरूढ होणे (to ride on)
2. विहरणे – आकाशात उडणे (to fly)
3. पक्षी – खग (bird)
4. दवबिंदू – पानावरील पाण्याचा थेंब (dew drops)
5. क्षितिज – आकाश जेथे जमिनीला टेकल्याचा भास होतो ती रेषा (horizon)
6. गडद – भडक (dark)
7. भरारणारा – वेगात वाहणारा (violent vind)
8. धुके – (fog, mist)
9. अलगद – हळूच (softly)
10. धरणी – जमीन (land)
11. मिश्कील – खोडकर (naughty, mischievous)
12. उर्जा – उष्णता (energy)
13. भास – भ्रम (illusion)
14. स्त्रोत – जेथून मिळते तो मार्ग (source)

वाक्प्रचार व अर्थ :

1. काळोखाला चिरणे – काळोख भेदून जाणे.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 7 कागज की थैली Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 कागज की थैली

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 7 कागज की थैली Textbook Questions and Answers

Answer:
पाठ का मुख्य भावः
प्रस्तुत पाठ के माध्यम से छात्रों को कार्यानुभव के माध्यम से सिखाने का प्रयास किया गया है। छात्रों को स्वयं को कागज की थैली | बनाने के लिए कहकर उन्हें प्लास्टिक थैली का उपयोग छोड़कर कागज की थैली का उपयोग करने के लिए प्रेरित किया गया है।

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 7 कागज की थैली Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिए:

Question 1.
कागज का उपयोग करके हम क्या-क्या बना सकते
Answer:
कागज का उपयोग करके हम पतंग, जहाज़, नाव, तोरण व कागज की सुंदर पत्रिकाएँ बना सकते हैं। उसे उपहार के रूप में दे सकते हैं।।

Question 2.
कागज की कौन-कौन सी वस्तुएँ बनाकर हम समारोह की रौनक को बढ़ा सकते हैं?
Answer:
कागज की झलियाँ वरंगबिरंगी पताकाएँ बनाकर हम समारोह की रौनक को बढ़ा सकते हैं।

Question 3.
कागज की थैली कों हम किस प्रकार सजा सकते हैं ?
Answer:
कागज की थैली पर लेंस, मोती, रंगीन काँच चिपकाकर उसे सजा सकते हैं।

Question 4.
कागज की थैली का उपयोग हम किस प्रकार कर सकते हैं?
Answer:
कागज की थैली का उपयोग हम जन्मदिन के अवसर पर थैली में उपहार डालकर देने के लिए कर सकते हैं।

Question 5.
कागज की सामग्री का उपयोग करके स्वंय के आधार पर पवन चक्की तैयार कीजिए।
Answer:

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati पुनरावर्तन २ Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions पुनरावर्तन २

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions पुनरावर्तन २ Textbook Questions and Answers

Question 1.
शाक (पत्तोंवाली) और सब्जियों के पाँच – पाँच नाम सुनो और सुनाओ:
Answer:
शाक (पत्तोंवाली) के नाम:

(१) पालक
(२) सोवा
(३) मेथी
(४) बथुआ
(५) चौलाई

सब्ज़ियों के नाम:

(१) भिंडी
(२) बैंगन
(३) लौकी
(४) कुम्हड़ा
(५) बोड़ी

Question 2.
एक महीने की दिनदर्शिका बनाओ और विशेष दिन बताओ:
Answer:

Question 3.
१ से १०० तक की संख्याओं का मुखर वाचन करोः
Answer:

1. १ एक
2. – २ दो
3. – ३ तीन
4. – ४ चार
5. – ५ पांच
6. – ६ छह
7. – ७ सात
8. – ८ आठ
9. – ९ नौ
10. – १० दस
11. – ११ ग्यारह
12. – १२ बारह
13. – १३ तेरह
14. – १४ चौदह
15. – १५ पंद्रह
16. – १६ सोलह
17. – १७ सत्रह
18. – १८ अठारह
19. – १९ उन्नीस
20. – २० बीस
21. – २१ इकीस
22. – २२ बाईस
23. – २३ तेइस
24. – २४ चौबीस
25. – २५ पच्चीस
26. – २६ छब्बीस
27. – २७ सताइस
28. – २८ अट्ठाइस
29. – २९ उनतीस
30. – ३० तीस
31. – ३१ इकतीस
32. – ३२ बतीस
33. – ३३ तैंतीस
34. – ३४ चौंतीस
35. – ३५ पैंतीस
36. – ३६ छतीस
37. – ३७ सैंतीस
38. – ३८ अड़तीस
39. – ३९ उनतालीस
40. – ४० चालीस
41. – ४१ इकतालीस
42. – ४२ बयालीस
43. – ४३ तैतालीस
44. – ४४ चवालीस
45. – ४५ पैंतालीस
46. – ४६ छयालिस
47. – ४७ सैंतालीस
48. – ४८ अड़तालीस
49. – ४९ उनचास
50. – ५० पचास
51. – ५१ इक्यावन
52. – ५२ बावन
53. – ५३ तिरपन
54. – ५४ चौवन
55. – ५५ पचपन
56. – ५६ छप्पन
57. – ५७ सतावन
58. – ५८ अठावन
59. – ५९ उनसठ
60. – ६० साठ
61. – ६१ इकसठ
62. – ६२ बासठ
63. – ६३ तिरसठ
64. – ६४ चौंसठ
65. – ६५ पैंसठ
66. – ६६ छियासठ
67. – ६७ सड़सठ
68. – ६८ अड़सठ
69. – ६९ उनहतर
70. – ७० सत्तर
71. – ७१ इकहतर
72. – ७२ बहतर
73. – ७३ तिहतर
74. – ७४ चौहतर
75. – ७५ पचहतर
76. – ७६ छिहतर
77. – ७७ सतहतर
78. – ७८ अठहतर
79. – ७९ उन्नासी
80. – ८० अस्सी
81. – ८१ इक्यासी
82. – ८२ बयासी
83. – ८३ तिरासी
84. – ८४ चौरासी
85. – ८५ पचासी
86. – ८६ छियासी
87. – ८७ सतासी
88. – ८८ अट्ठासी
89. – ८९ नवासी
90. – ९० नब्बे
91. – ९१ इक्यानवे
92. – ९२ बानवे
93. – ९३ तिरानवे
94. – ९४ चौरानवे
95. – ९५ पचानवे
96. – ९६ छियानवे
97. – ९७ सतानवे
98. – ९८ अट्ठानवे
99. – ९९ निन्यानवे
100. – १०० एक सौ

Question 4.
अपना परिचय देते हुए अपने परिवार के बारे में दस बाक्य लिखो:
Answer:
मेरा नाम ………… है।
मेरे पिता जी का नाम श्री …………. है।
मैं कक्षा छठी में पढ़ता हूँ।
मेरे विद्यालय का नाम ………… है।
मेरे पिताजी एक ………… हैं।
मेरी माँ ………… हैं।
मेरा परिवार संयुक्त है।
मेरे परिवार में मेरे दादा, दादी, चाचा और चाची साथ रहते है।
मुझे मेरा परिवार बहुत अच्छा लगता है।

Question 5.
अक्षर समूह में से वैज्ञानिकों के उचित नाम बताओ और लिखो।

Answer:
(१) होमी भाभा
(२) नीरज भिसे
(३) मंजू बंसल
(४) भास्कराचार्य
(५) ए. पी. जे. कलाम
(६) जानकी अम्मल
(७) कल्पना चावला

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions पुनरावर्तन २ Additional Important Questions and Answers

Question 1.
अपने बारे में भाई / बहन से सुनो।
Answer:
विद्यार्थियों द्वारा स्वयं किया जाए।

Question 2.
इस वर्ष तुम कौन – सा विशेष कार्य करोगे, बताओ?
Answer:
इस वर्ष मैं ग्रीष्मावकाश में तैराकी सीलूँगा और संगीत एवं कैसियो की पढ़ाई करूँगा। संगीत में मेरी रुचि है, अत: मैं शास्त्रीय संगीत सीखने की कोशिश करूँगा।

Question 3.
सप्ताह में एक दिन कहानियाँ पढ़ो।
Answer:
विद्यार्थियों द्वारा स्वयं किया जाए।

Question 4.
पढ़ी हुई सामग्री की विश्लेषणात्मक प्रस्तुति करो।
Answer:
विद्यार्थियों द्वारा स्वयं किया जाए।

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 10 बाबांचं पत्र Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 10 बाबांचं पत्र

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 10 बाबांचं पत्र Textbook Questions and Answers

1. एका शब्दात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
(अ) कठीण गेलेला पेपर
(आ) वैष्णवीला पत्र लिहणारे
(इ) परीक्षेतील गुणांपेक्षा महत्त्वाचे गुण
(ई) वैष्णवीसाठी बाबा आणणार असलेला खाऊ
उत्तर:
(अ) कठीण गेलेला पेपर – गणित
(आ) वैष्णवीला पत्र लिहणारे – बाबा
(इ) परीक्षेतील गुणांपेक्षा महत्त्वाचे गुण – आंतरिक गुण
(ई) वैष्णवीसाठी बाबा आणणार असलेला खाऊ – पुस्तके

2. एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
आईने दूरध्वनीवरून बाबांना कोणता निरोप दिला?
उत्तर:
‘सहामाही परीक्षेत गणिताचा पेपर खूपच कठीण गेल्यामुळे वैष्णवी फार निराश झाली आहे’ हा निरोप आईने बाबांना दूरध्वनीवरून दिला.

प्रश्न आ.
बाबांनी दूरध्वनीवरून बोलणे का पसंत केले नाही?
उत्तर:
बाबांना वैष्णवीशी हितगुज करावेसे वाटले, म्हणून बाबांनी दूरध्वनीवरून बोलणे पसंत केले नाही.

प्रश्न इ.
गणित विषय वैष्णवीचा लाडका होण्यासाठी बाबांनी कोणते उपाय सुचवले आहेत?
उत्तर:
गणित विषय वैष्णवीचा लाडका होण्यासाठी बाबांनी वैष्णवीला सांगितले की, गणिताचा पेपर कठीण गेला, म्हणून गणितानंतर असलेल्या विषयांचे पेपर अवघडच जाणार असे होत नाही ना! मग त्याच त्या गोष्टीचा विचार करत बसल्याने उरलेल्या पेपरवरही त्याचा विपरीत परिणाम होतो. ‘अगं, एखादया विषयात गुण कमी पडले, तर याचा अर्थ आपण आयुष्यात अपयशी झालो असे नाही.

तुला सांगतो, गणिताशी तू मैत्री कर. मग बघ गंमत या विषयाची. तुला मुळीच भीती वाटणार नाही. गणितातील संकल्पना, संबोध, क्रिया तू नीट समजून घे. उदाहरणे सोडवण्याचा चांगला सराव कर. हा विषय लवकरच तुझा लाडका होईल.’ हा उपाय सुचवला.

3. खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे विरूद्धार्थी शब्द लिहा.

उत्तर:

4. खालील शब्दांचे विरूद्धार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे विरूद्धार्थी शब्द लिहा.

उत्तर:

5.

प्रश्न अ.

उत्तर:

प्रश्न आ.

उत्तर:

6. सध्याच्या युगात पत्र पाठवण्याची कोणकोणती साधने उपलब्ध आहेत त्यांची यादी करा. 

प्रश्न 1.
सध्याच्या युगात पत्र पाठवण्याची कोणकोणती साधने उपलब्ध आहेत त्यांची यादी करा.
उत्तर:

1. पत्रपेटी
2. टपालगाडी
3. कुरिअर
4. ईमेल
5. विमान

7. दिवाळीच्या सुट्टीत तुम्ही काय काय गंमत करणार त्याची यादी बनवा.

प्रश्न 1.
दिवाळीच्या सुट्टीत तुम्ही काय काय गंमत करणार त्याची यादी बनवा.
उत्तरः

1. प्रथम मी नवीन कपडे विकत घेणार,
2. बाबांना सोबत घेऊन फटाके विकत घेणार.
3. आई बरोबर मामाच्या गावी जाणार.
4. आई व आजी यांना फराळ बनवण्यात मदत करणार.
5. मित्रांबरोबर मोकळ्या अंगणात फटाके वाजवणार.
6. शिक्षकांनी दिलेला गृहपाठ वेळेवर पूर्ण करेन.
7. मित्रांसोबत घराच्या अंगणात मातीचा किल्ला तयार करणार.
8. किल्ल्यावर शिवाजी महाराज व इतर शिपाई यांची मांडणी करणार.

8. तुमच्या मित्राला/मैत्रिणीला पोहण्याच्या स्पर्धेत राज्यातून प्रथम क्रमांक प्राप्त झाला. त्याचे तिचे अभिनंदन करणारा संदेश खालील चौकटीत लिहा.

प्रश्न 1.
तुमच्या मित्राला/मैत्रिणीला पोहण्याच्या स्पर्धेत राज्यातून प्रथम क्रमांक प्राप्त झाला. त्याचे तिचे अभिनंदन करणारा संदेश खालील चौकटीत लिहा.
उत्तर:
प्रिय सुप्रिया, अभिनंदन ! अभिनंदन !! अभिनंदन!!!
तुझा पोहण्याच्या स्पर्धेत राज्यातून प्रथम क्रमांक आला हे ऐकून खूप अभिमान वाटला.
असेच यश तुझ्या वाट्याला पुढे पुढे येवो, हिच ईश्वर चरणी प्रार्थना….

9. अपयश ही यशाची पहिली पायरी आहे.’ यासारखी दोन वाक्ये खालील चौकटीत लिहा. 

प्रश्न 1.
अपयश ही यशाची पहिली पायरी आहे.’ यासारखी दोन वाक्ये खालील चौकटीत लिहा.
उत्तर:
1. सुख आणि दुःख यांना सारखेच सामोरे जावे,
2. संकटांना जो धैर्याने तोंड देतो, तोच जीवनात विजयी होतो.

प्रकल्प: साने गुरुजी यांचे ‘सुंदर पत्रे’ हे पुस्तक मिळवा. वाचा. त्यातील तुम्हांला आवडलेली पत्रे सुरेख अक्षरांत लिहा.

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांतील रिकाम्या जागी कंसातील योग्य विशेषणे लिहा.
(टवटवीत, उंच, नवा, शंभर)
(अ) हिमालय ………… पर्वत आहे.
(आ) कंपास घ्यायला आईने मला ……………. रुपये दिले.
(इ) बागेत ………….. फुले आहेत.
(ई) ताईने मला …………..’ सदरा दिला.
उत्तर:
(अ) उंच
(आ) शंभर
(इ) टवटवीत
(ई) नवा

आपण समजून घेऊया.

प्रश्न 3.
खालील तक्ता वाचा. समजून घ्या.

उत्तर:

क्रियापदाच्या रूपावरून वाक्यांतील काळ ओळखता येतो.
काळाचे मुख्य तीन प्रकार आहेत.

1. वर्तमानकाळ
2. भूतकाळ
3. भविष्यकाळ

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 10 बाबांचं पत्र Important Additional Questions and Answers

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
बाबांनी वैष्णवीला कोणत्या विषयाशी मैत्री करायला सांगितले आहे?
उत्तर:
बाबांनी वैष्णवीला गणित विषयाशी मैत्री करायला सांगितले आहे.

प्रश्न 2.
परीक्षेतील गुण किंवा श्रेणी पेक्षा अजून कोणती गोष्ट महत्त्वाची आहे?
उत्तर:
परीक्षेतील गुण किंवा श्रेणी पेक्षा आपल्या आंतरिक गुणांची वाढ करणे हे अधिक महत्त्वाचे आहे.

प्रश्न 3.
स्वत:मधील गुणांची वाढ करण्याकरिता प्रत्येकाने काय केले पाहिजे?
उत्तर:
स्वत:मधील गुणांची वाढ करण्याकरिता प्रत्येकाने एखादी तरी कला जोपासली पाहिजे.

प्रश्न 4.
दिवाळीच्या सुट्टीत बाबा कुठे येणार आहेत?
उत्तर:
दिवाळीच्या सुट्टीत बाबा गावी येणार आहेत.

प्रश्न 5.
गावी येताना बाबा वैष्णवीसाठी काय आणणार आहेत?
उत्तर:
गावी येताना बाबा वैष्णवीसाठी खाऊ आणणार आहेत.

प्रश्न 6.
बाबा गावी येताना वैष्णवीसाठी कोणती पुस्तके आणणार आहेत?
उत्तर:
बाबा गावी येताना वैष्णवीसाठी गोष्टीची पुस्तके आणणार आहेत.

बाबांचं पत्र Summary in Marathi

पाठपरिचय:

हे एक वडिलांनी आपल्या मुलीला लिहिलेले सांत्वनपर पत्र आहे. आपल्या मुलीला गणिताचा पेपर अवघड गेल्यामुळे आलेली | निराशा वडीलांनी अतिशय सहजतेने कशी दूर करण्याचा प्रयत्न केला, त्याचे हे पत्र म्हणजे एक सुंदर उदाहरण आहे.

शब्दार्थ:

1. प्रिय – प्रेमळ (dear)
2. शुभ – मंगलदायक, पवित्र (holy)
3. पुरता – पुरेसा (enough)
4. गुरफटणे – गुंतून राहणे (involve, entangled)
5. निराश – नाराज (disappointed)
6. हितगुज करणे – मनातील गोष्ट सांगणे (to chat)
7. विपरीत – वाईट (bad)
8. संबोध – मूळ संकल्पना (concept)
9. सराव – कृती (practice)
10. लाडका – आवडीचा (favourite)
11. आंतरिक – आतील गुण (internal qualities)
12. उत्तम – अधिक चांगले (very good)
13. नृत्य – नाच (dance)
14. जोपासणे – सांभाळणे (to keep safe, to look after)
15. पुरेपूर – पूर्णपणे (completely)
16. खात्री – विस्वास (belief, trust)
17. भेटीअंती – भेट झाल्यानंतर (after meeting)

वाक्प्रचार व अर्थ:

1. निराश होणे – नाराज होणे.
2. हितगुज करणे – मनातील गोष्ट सांगणे.
3. विपरीत परिणाम होणे – वाईट परिणाम होणे.
4. संधी मिळणे – वाव मिळणे.
5. खात्री असणे – विश्वास असणे.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Geography Solutions Chapter 9 Energy Resources Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra Board Class 6 Geography Solutions Chapter 9 Energy Resources

Class 6 Geography Chapter 9 Energy Resources Textbook Questions and Answers

A. What resource will have to be used for the following work:

Question 1.
Rohan wants to fly a kite.
Answer:
Wind Energy

Question 2.
People in an Adivasi hamlet have to be protected from the cold.
Answer:
Wood

Question 3.
Cooking on a picnic.
Answer:
Wood

Question 4.
Salma wants to iron her clothes.
Answer:
Electricity

Question 5.
Starting a railway-engine.
Answer:
Thermal Energy

Question 6.
Heating water for a bath.
Answer:
Electricity

Question 7.
After sunset, making light available inside the house.
Answer:
Electricity

B. Answer the following questions:

Question 1.
Which energy resources does man use the most? Why?
Answer:
(i) The energy resource we use the most is oil as it has a wide array of uses. It is used as fuel which includes petrol, diesel, kerosene, jet fuel, LPG gas, etc.

(ii) It is also used in cosmetics, medicines, paints, lubricants, etc.

Question 2.
Why are energy resources needed?
Answer:

• The demand for energy resources is increasing due to growing population, urbanisation and growing needs of man.
• Energy resources are needed to prepare food, generate electricity, to propel vehicles and for other domestic and industrial needs.
• We engage in various activities to fulfill our needs, for which we need energy from natural resources.
• Our life will come to a standstill without resources like petrol, wind, natural gas, sunlight, besides other resources.

Question 3.
Why do we need to use environment friendly energy resources?
Answer:

• There are many energy resources which are environment-friendly, which are renewable and which aid in harnessing natural processes.
• When we use environment-friendly energy sources such as solar energy, wind energy, energy from waste, etc.
• We are contributing towards environment conservation, preservation and protection.
• This will help in reducing the deterioration of environment due to use of non-eco friendly energy resources apart from reducing problems arising from pollution caused due to burning of fossil fuels and biomass energy, climate change, etc.
• Environment-friendly resources will not only lead to sustainable development but also provide energy security which is the need of the hour.

C. Explain the differences using the points in the brackets:
(availability, environment-friendliness,advantages and drawbacks)

Question 1.
Mineral oil and solar energy
Answer:

Question 2.
Hydel power and power from geothermal source
Answer:

Activity:

Show the power generation centres on an outline map of India. Write about one of them. Supplement the information with pictures.

Class 6 Geography Chapter 9 Energy Resources InText Questions and Answers

Can you tell?

Observe the pictures and answer the questions:


Question 1.
Which energy resource is used in figure 1 to obtain light?
Answer:
Kerosene.

Question 2.
Where does this resource come from?
Answer:
It is found under the land surface and also below the ocean floor.

Question 3.
Figure 2 shows fuel being filled in a motor car. From where was the energy resource brought to the pump?
Answer:
Fuel comes to the pump from petroleum refinery, an industrial process plant where crude oil is being processed and refined.

Question 4.
Figure 3 shows Malati with her pinwheel and her father winnowing grain. Who is helping both of them?
Answer:
Wind energy.

Question 5.
Which energy resource is used for lighting a lamp, running a rickshaw and heating oil as shown in figure 5?
Answer:
LPG is used for lighting a lamp and heating oil and CNG is used for running a rickshaw.

Question 6.
What are the various purposes for which man use sunlight?
Answer:
For growing foodgrains, drying clothes, heating water and cooking food, to generate electricity and for multiple other uses we use sunlight.

Question 7.
For which of the above energy resources do we have to spend money?
Answer:
We have to spend money for mineral oil and natural gas.

Observe the map and answer the questions given below:

Question 1.
Name the states which have coal fields
Answer:
Odisha, Chhattisgarh, Jharkhand, Madhya Pradesh, Maharashtra, West Bengal and Gujarat.

Question 2.
Name the mineral oil field in the Arabian Sea.
Answer:
Mumbai High.

Question 3.
Name two states which have coal fields on a large scale.
Answer:

• Chhattisgarh
• Jharkhand

Question 4.
Which mineral oil fields are located in North¬east India?
Answer:
Makum, Digboi, Naharkatiya, Nunmati, Lakhani.

Question 5.
The reserves of which mineral are found in the Godavari Basin?
Answer:
Coal reserves are found in the Godavari Basin.

Question 6.
Which of the states have mineral reserves in the Godavari basin?
Answer:
Telangana, Chhattisgarh, Maharashtra and Madhya Pradesh.

Question 7.
Name four hydel power stations in our state.
Answer:
Koyna Hydroelectric project, Jayakwadi Hydroelectric project, Sardar Sarovar Hydroelectric project, Warna Hydroelectric project.

Question 8.
What kind of energy is produced with the help of the devices shown in the photograph?
(Pg. 59 Text Book)

Answer:
Solar Energy is generated.

Class 6 Geography Chapter 9 Energy Resources Additional Important Questions and Answers

Fill in the blanks choosing the correct options:

Question 1.
In ______ it is necessary to bumthe energy resources directly to generate electricity, (geo-thermal power stations, thermal power stations, hydel power stations)
Answer:
thermal power stations

Question 2.
In villages, ______ is used on a large scale for cooking on earthen stoves. (wood, kerosene, liquid petroleum gas)
Answer:
wood

Question 3.
Low quality coal is used for _________ .(industries, thermal power station, cooking)
Answer:
cooking

Question 4.
High quality coal is used in ________.(geo-thermal power stations, thermal power stations, hydel power stations)
geo-thermal power stations

Question 5.
Mineral oil is obtained from under land surface and also ________.(below the ocean floor, on the land surface, decomposed plants and animals)
Answer:
below the ocean floor

Question 6.
Mineral oil reserves are ________ in nature. (limited, unlimited, low)
Answer:
limited

Question 7.
________ oil is in great demand. (Coal, Mineral, Gas)
Answer:
Mineral

Question 8.
Mineral oil is also called _________.(magic oil, priceless treasure, black gold)
Answer:
black gold

Question 9.
__________ originate from the remains of dead plants and animals. (Bio-fuels, Hydel power, Kinetic energy)
Answer:
Bio-fuels

Question 10.
________is used in sailboats. (Solar energy, Wind energy, Geo-thermal energy)
Answer:
Wind energy

Question 11.
For power generation a wind speed of 40 to _______ is required. (90 kmph, 100 kmph, 50 kmph)
Answer:
50 kmph

Question 12.
Intensity of solar energy is the maximum in the ______ zone. (torrid, temperate, frigid)
Answer:
torrid

Question 13.
______ can be used on a large scale in a peninsular country like India. (Tidal energy, Geo-thermal, Wind energy)
Answer:
Tidal energy

Question 14.
Underground heat is utilised to generate _________.(hydel power, tidal energy, geo-thermal energy)
Answer:
geo-thermal energy

Match the pairs correctly:

Question 1.

Answer:
1 – b
2 – d
3 – a
4 – c
5 – f

State whether the following statements are true or false, correct the wrong statement:

Question 1.
All substance-based energy resources are conventional.
Answer:
False. Except for atomic energy, all other resources are conventional.

Question 2.
In the long run, process-based energy resources are environment-friendly.
Answer:
True

Question 3.
Kinetic energy can be used to generate power or electricity.
Answer:
True

Question 4.
Low quality coal is used in industries.
Answer:
False. Low quality Ooal is used in cooking while high-quality coal is used in industries.

Question 5.
Hydel power is not an environmental-friendly energy resource.
Answer:
False. Hydel power obtained from the kinetic energy of running water does not cause any degradation of the environment so it is environment-friendly.

Question 6.
Solar energy is maximum in the torrid zone.
Answer:
True

Question 7.
Tidal energy is pollution free and everlasting.
Answer:
True

Name the following:

Question 1.
Two examples of substance-based energy resources:
Answer:

• Coal
• Mineral oil

Question 2.
Two examples of process based energy resources.
Answer:

• Sun
• Wind

Question 3.
Energy resources which originate from the remains of dead plants and animals:
Answer:
Bio-fuels

Question 4.
Two countries which use atomic energy:
Answer:

• India
• USA

Question 5.
Two hydel power stations of India:
Answer:

• Bhakra-Nangal in the Punjab
• Koyna in Maharashtra

Question 6.
States in India where windmills have been erected:
Answer:

• Maharashtra
• Karnataka

Question 7.
Devices which can be run on solar power:
Answer:

• Lamps
• Heaters

Question 8.
Two places where hot water springs are seen:
Answer:

• Vajreshwari in Maharashtra
• Manikaran in Himachal Pradesh

Answer the following questions in one sentence each:

Question 1.
How are energy resources classified?
Answer:
Energy resources can be classified in many ways such as conventional – non-conventional, biotic – abiotic, renewable – non-renewable, substance-based – process-based, etc.

Question 2.
Write any one difference between: Substance-based energy resources and process based energy resources.
Answer:
Generation of substance-based energy resources leads to pollution while that of process based energy resource is pollution free.

Question 3.
Write any one use of kinetic energy.
Answer:
Kinetic energy can be used to generate power or electricity.

Question 4.
How was coal formed?
Answer:
Long ago, plant and animal remains got buried due to earth movements and they were then decomposed due to pressure and heat, leaving behind the element carbon and this is how coal was formed.

Question 5.
Apart from mineral oil what else is found in mineral oil wells?
Answer:
In most of the mineral oil wells, apart from minerals, natural gas is also found.

Question 6.
Which are the biotic waste materials from which biogas is generated?
Answer:
Biogas is generated from biotic waste material such as faeces of animals, dead leaves, shells, etc.

Question 7.
Why have some farmers raised biogas plants in their own yards?
Answer:
Some farmers have raised biogas plants in their own yards to cater to their domestic needs.

Question 8.
Which is the major problem faced by major metropolitan cities?
Answer:
Waste disposal is the major problem faced by major metropolitan cities.

Question 9.
How is wind energy used to generate electricity?
Answer:
Due to speed of the wind, the windmills turn, generating kinetic energy which in turn is further converted into electricity.

Question 10.
What does generation of solar power depend on?
Answer:
The generation of solar power depends on the intensity of sunrays and the duration of sunshine.

Question 11.
Which are the movements of ocean water that go on continuously?
Answer:
Sea waves and tides are the movements of ocean water that go on continuously

Give geographical reasons for the following statements:

Question 1.
Several changes took place in the use of energy resources and devices.
Answer:

• We engage in various activities to fulfill our needs, for which we need energy.
• In the past, human labour and animals were used for many tasks.
• Gradually man’s needs increased and with it, several changes took place in the use of energy resource and devices.

Question 2.
The cost of mineral oil is very high.
Answer:

• Mineral oil reserves are limited in nature.
• However, this oil is in great demand. Hence its cost is very high.

Question 3.
Mineral oil is called ‘black gold’.
Answer:
Mineral oil is called ‘black gold’ because it has a blackish colour and it is costly.

Question 4.
In India, there is a lot of scope for using solar energy.
Answer:

• We get light and heat from the sun.
• We have seen that intensity of solar energy is the maximum in the torrid zone.
• India which is in the torrid zone, therefore, has a lot of scope for using solar energy.

Question 5.
Process-based energy resources are environment-friendly.
Answer:
The process-based energy resources cause minimum pollution. So, process-based energy resources are environment-friendly.

Answer in 2-3 sentences:

Question 1.
Energy from waste material can help solve the problem of waste disposal in cities. Explain.
Answer:

• Waste is generated daily on a very large scale in a big metropolitan cities.
• Waste disposal is a major problem in such places.
• This waste can be segregated to use the biotic component to generate gas which can be used to generate power.
• In the future, this may help to solve the problem of waste disposal in cities

Question 2.
Explain the term atomic energy.
Answer:

• Splitting of the atoms of minerals like uranium and thorium can be used for power generation.
• In this process, using very small quantities of minerals, energy can be generated on a very large scale.

Question 3.
How must we use energy resources?
Answer:

• Energy resources must be used very carefully.
• The demand for energy is increasing all the time due to growing population, urbanisation and growing needs of man. ,
• It is necessary to use alternative and non- conventional energy resources to meet these needs.
• It is also necessary to use energy frugally.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Geography Solutions Chapter 1 The Earth and the Graticule Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra Board Class 6 Geography Solutions Chapter 1 The Earth and the Graticule

Class 6 Geography Chapter 1 The Earth and the Graticule Textbook Questions and Answers

A. Place a tick mark (✓) against the correct option:

Question 1.
What term is used for the imaginary east-west horizontal lines on the earth?
(i) Meridians
(ii) International Date Line
(iii) Parallels
Answer:
Parallels

Question 2.
What is the shape of the meridians?
(i) Circular
(ii) Semicircular
(iii) Points
Answer:
Semicircular

Question 3.
What do the parallels of latitude and meridians of longitude together form on the globe?
(i) Angular distance
(ii) Hemisphere
(iii) Graticule
Answer:
Graticule

Question 4.
How many parallels are there in the northern hemisphere?
(i) 90
(ii) 89
(iii) 91
Answer:
90

Question 5.
Which circles form the eastern and western hemispheres?
(i) 0° parallel and 180° meridian
(ii) 0° Prime Meridian and 180° meridian
(iii) North and South Polar circles
Answer:
0° Prime Meridian and 180° meridian

Question 6.
Which circle appears as a point on the globe?
(i) Equator
(ii) North/South Pole
(iii) Prime Meridian
Answer:
North/South Pole

Question 7.
How many places on the earth may be located on 45° N parallel?
(i) One
(ii) Many
(iii) Two
Answer:
Many

B. Observe a globe and examine the following statements. Correct the wrong ones:

Question 1.
Parallels of latitude lie parallel to the Prime Meridian,
Answer:
Wrong: Parallels of latitude lie parallel to the equator.

Question 2.
All parallels of latitude converge at the equator.
Answer:
Wrong: All meridians of longitude converge at the poles.

Question 3.
Parallels and meridians are imaginary lines.
Answer:
Right.

Question 4.
8° 4′ 65″ N is a north meridian.
Answer:
Wrong: 8° 4′ 65″ N is a north parallel.

Question 5.
Meridians are parallel to each other.
Answer:
Wrong: Latitudes are parallel to each other.

C. Find the correct graticule out of the following and put a tick mark against it.

Answer:
Figure (a) is correct.

D. Answer the following:

Question 1.
How will you express the latitude and longitude of the North Pole?
Answer:
The latitude of the North Pole would be 90°N. All the meridians of longitudes pass through the North Pole. So the North pole would be 0° longitude.

Question 2.
How much is the angular distance between the Tropic of Cancer and Tropic of Capricorn?
Answer:
The angular distance between the tropic of Cancer and tropic of Capricorn is 23°30′ + 23°30′ = 47°

Question 3.
Using a globe, write down the names of the countries through which the equator passes.
Answer:
The countries through which the equator passes are Ecuador, Colombia, Brazil, Sao tome and Principe, Gabon, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Uganda, Kenya, Somalia, Maldives, Indonesia and Kiribati.

Question 4.
Write down the main uses of the graticule.
Answer:
Graticules help us to determine the locations on the earth. In the modern age, Geographical Information Systems, Global Positioning System, Google Maps, Wikimapia, Bhuvan of ISRO also make use of graticules.

E. Complete the following table:

Answer:

Class 6 Geography Chapter 1 The Earth and the Graticule Textbook Questions and Answers

Think a little!

Question 1.
A game of reading the meridians on the world map is going on. Shaheen and Sanket are asking each other to locate places on specific meridians and are making notes of the same. Shaheen asks Sanket to locate Wrangel Island on 180° meridians. Sanket could locate the island in the map but both are confused while making a note of it. They are puzzled whether to write 180° E or 180° W? What would be the precise answer? Please help them. Can we use a similar logic with reference to 0° meridian as well?
Answer:
The 0° and the 180° meridians lie opposite to each other and form a circle around the earth. This circle divides the earth in the eastern and western hemisphere. Shaheen and Sanket can write the Wrangled island to be loacted on 180° meridian.

Do it yourself!

Use figure 1.4 of the geography textbook:

In the upper portion of the circle, at the centre X, draw angles of 30°, V₁ X K₁ and V₂ X K₂; K₁ and K₂ being the points on the circle. Draw an ellipse joining K₁ and K₂.
In the lower half of the circle, mark angles of 60° and name the points on the circle as P₁ and P₂.

Question 1.
Draw an ellipse joining P₁ and P₂.
Answer:

Can you tell?

Question 1.
Is the distance between K₁ K₂ and P₁ P₂ the same?
Answer:
No, the distance between K₁ K₂ and P₁ P₂ are not the same.

Question 2.
Compare the distances XK₁ and XP₂. Are these distances the same or are they different?
Answer:
Yes, the distances are the same.

Question 3.
Now compare the ellipses you have drawn. Which is the larger ellipse? Why?
Answer:
The ellipse through K₁ and K₂ is larger than the ellipse through P₁ and P₂ . This is because the distance between K₁ K₂ is greater than the distance between P₁ P₂.

Observe the picture (fig) on page 5 of the textbook and answer the following questions:

Let the line AM be 0°.
Draw the line MB. Measure the angle it makes with the line AM and write it near B. Note the semicircle that passes through B and joins the North and South Poles. Trace it.
Now join MC. Measure ∠AMC and write it next to C. Draw a semicircle that passes through ‘C’ and joins the North and South Poles.
Draw a line that passes through point A at 0°, and joins the North and South Poles.

Answer:
∠AMB = 70°
∠AMC = 85°

Use your brain power!

Question 1.
How many parallels and meridians can be drawn on a globe at an interval of 10°?
Answer:
19 parallels and 36 meridians can be drawn on a globe at an interval of 10°.

Class 6 Geography Chapter 1 The Earth and the Graticule Textbook Questions and Answers

Fill in the blanks choosing the correct options from the brackets:

Question 1.
A miniature model of the earth is called a _____.(ball, globe, sphere)
Answer:
globe

Question 2.
The location of any place on the earth is determined with reference to the ______ of the earth. (poles, circle, centre)
Answer:
centre

Question 3.
The _______ is considered as 0° parallel.(equator, poles, circles)
Answer:
equator

Question 4.
The ______ bisects the earth into north and south parts. (poles, equator, circles)
Answer:
equator

Question 5.
One can draw _____ parallels on the earth at the interval of 1°. (90,181,360)
Answer:

Question 6.
The 0° meridian is known as the _____. (Central meridian, Equator, Prime Meridian)
Answer:
Prime Meridian

Question 7.
Each degree is divided into 60 ______.(minutes, hours, seconds)
Answer:
minutes

Question 8.
One can draw _____ meridians each at a distance of 1°. (90,181, 360)
Answer:
360

Question 9.
All meridians are _______ in size.(unequal, equal, uneven)
Answer:
equal

Question 10.
Exact location of a place on the earth can be located using ______.(equator, latitude and longitude, Prime Meridian)
Answer:
latitude and longitude

Question 11.
The distance between any two adjacent parallels is _______ on the surface of the earth. (111 km, 102 km, 44 km)
Answer:
111 km

Question 12.
The parallels and meridians on the globe form a net that is called a ______.(latitude,graticule, longitude)
Answer:
graticule

Match the pairs correctly:

Question 1.

Answer:
1 – c
2 – b
3 – d
4 – a
5 – e

Place a tick mark (✓) against the correct option:

Question 1.
Which meridian is considered as the Prime Meridian?
(i) 0°
(ii) 80°
(iii) 90°
Answer:
0°

Answer the following questions in one sentence:

Question 1.
What are parallels of latitudes?
Answer:
Ellipses that are created at some angular distance from the centre of the earth and are parallel to one another are called parallels of latitudes.

Question 2.
How many parallels are there in the northern hemisphere?
Answer:
There are 90 parallels in the northern hemisphere.

Question 3.
Which circle divides the earth in the eastern and western hemisphere?
Answer:
The Prime Meridian divides the earth in the eastern and western hemisphere.

Question 4.
What is the distance between any two adjacent parallels on the surface of the earth?
Answer:
The distance between any two adjacent parallels on the surface of the earth is 111 km.

Question 5.
What is a graticule?
Answer:
The parallels and meridians on the globe form a net that is called a graticule.

Question 6.
What is used to determine the location on the earth?
Answer:
Latitude and longitude is used to determine the location on the earth.

Write the full forms of:

Question 1.
GIS
Answer:
Geographical Information System

Question 2.
GPS
Answer:
Global Positioning System

Question 3.
IRNSS
Answer:
Indian Regional Navigation Satellite System

Question 4.
ISRO
Answer:
Indian Space Research Organisation

Give geographical reasons for the following statements:

Question 1.
Parallels and meridians are imaginary lines on the earth.
Answer:
Parallels and meridians can be drawn on a globe though not on the earth. That is why parallels and meridians are imaginary lines on the earth.

Question 2.
Geographers developed a miniature model of the earth in the form of a globe.
Answer:
Oceanic waters, uneven nature of the land, forest, innumerable islands of different sizes and buildings make it impossible to draw lines on the earth. In order to overcome this difficulty, geographers developed a miniature model of the earth in the form of a globe.

Question 3.
Latitude and longitudes are expressed into degree, minutes and seconds.
Answer:
To locate the places within the distance of 111 km exactly, the unit degree is divided into smaller units. Degrees are divided into minutes and seconds.

Answer the following questions in short:

Question 1.
Explain the meaning of the term ‘equator’.
Answer:

• The equator is considered as 0° parallel.
• It is the largest parallel and great circle.
• It bisects the earth into two equal hemispheres viz, the northern and southern hemisphere.

Question 2.
What are Poles of the earth?
Answer:
On the globe and also on the earth, at the north and south ends of the earth’s axis, Poles appear as points. These are called the North Pole and the South Pole respectively.

Observe a globe and examine the following statements. Correct the wrong ones:

Question 1.
Parallels of latitude lie parallel to the Prime Meridian,
Answer:
Wrong: Parallels of latitude lie parallel to the equator.

Question 2.
All parallels of latitude converge at the equator.
Answer:
Wrong: All meridians of longitude converge at the poles.

Question 3.
Parallels and meridians are imaginary lines.
Answer:
Right.

Question 4.
80° 4′ 65″ N is a north meridian.
Answer:
Wrong: 80° 4′ 65″ N is a north parallel.

Question 5.
Meridians are parallel to each other.
Answer:
Wrong: Latitudes are parallel to each other.

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 History Solutions Chapter 3 The Harappan Civilization Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 3 The Harappan Civilization

Class 6 History Chapter 3 The Harappan Civilization Textbook Questions and Answers

1. Answer in one sentence:

Question 1.
How did the civilization get the name Harappa?
Answer:
Archaeological excavation first began in 1921 CE at Harappa in Punjab on the banks of river Ravi. That is how this civilization came to be known as Harappan civilization.

Question 2.
What patterns are seen on the Harappan pots?
Answer:
There are red terra cotta pots with patterns and designs in black colour. The patterns includes fishscales, interlocking circles, pipal leaves, etc.

Question 3.
What cloth did the Harappan traders supply to Egypt?
Answer:
The Harappan traders supplied muslin cloth to Egypt

2. What will you do when you visit an ancient site to obtain more information about it, to conserve it, etc ?

3. Draw a picture of the Great Bath at Mohen-jo-daro.
Answer:

• A spacious bath has been discovered at Mohen-jo-daro.
• The tank in the Great Bath was nearly 2.5 metres deep, 12 metres long and 7 metres wide.
• It was lined with baked bricks to prevent seepage of water.
• There were steps leading down to the tank.
• There was also a provision for draining, cleaning and re-filling the tank at regular intervals.

4. In the following chart, fill in the details regarding human life during the Harappan period.

Answer:

5. Answer in one word and frame similar questions. Write their answers:

Question 1.
What stone was used to make the Harappan seals?
Answer:
Steatite

6. On an outline map of the world, show the other civilizations that existed in other parts of the world during the Harappan period.

Activity:

• Prepare an outline map of your school and show the various places like a library, playground, computer room, etc. on the map.
• Prepare a detailed note on the grain storage system used in your family and your locality.

Class 6 History Chapter 3 The Harappan Civilization InText Questions and Answers

Can you tell?

Question 1.
Describe the structure of houses in your locality.
Answer:
In my locality (Mumbai) we have building structures and tall skyscrapers. In contrast, we do have hutmen locality with small houses in rows and sometimes chawls that are built upto one storey.(Answers may vary)

Question 2.
Do they have flat roofs or tiled sloping roofs?
Answer:
Houses or buildings in my locality have flat roofs and provisions are made for draining away the rain water. Some of the hutments do have tiled sloping roofs.

Question 3.
What problems regarding health and hygiene will arise if the drains are not covered?
Answer:
If the drains are not covered they will become infested or breeding grounds to mosquitoes, flies, insects, etc. This will directly affect the health of the people living in that vicinity. People will become victim to terrible illnesses, death rate may rise, children and senior citizens will be mostly affected as they have weaker immunity.

Question 4.
Visit a swimming tank in your locality. Observe how the water in the tank is changed. Compare a modem swimming tank to the Harappan Bath.
Answer:
When I went to a nearby swimming pool, I observed that there is a continuous flow of water and excess water filtering system where the water is cleaned. This clean water is then recycled again to be used in the pool. Every week the entire pool water is pumped out. The moss edges and walls of the pool are scrubbled clean with disinfectants.

Fresh water is then added to the pool, with right amount of chlorine tablets. We then have a pool with sparkling water. The Harappahs too, were hygienic as they too had provisions made for draining, cleaning and re-filling the Great Bath.

Class 6 History Chapter 3 The Harappan Civilization Additional Important Questions and Answers

Complete the sentence by choosing the correct option:

Question 1.
Archaeological excavation first began in 1921 CE at Harappa in the Punjab on the banks of river _______.
(a) Tapi
(b) Satluj
(c) Ravi
Answer:
Ravi

Question 2.
Excavations were also carried out at ______ a place about 650 km to the south of Harappa in the Indus valley.
(a) Mohen-jo-daro
(b) Dholavira
(c) Lothal
Answer:
Mohen-jo-daro

Question 3.
There was a striking _______ between the remains of structures and artefacts found at the two places.
(a) beauty
(b) sparks
(c) resemblance
Answer:
resemblance

Question 4.
The houses and other structures in the Harappan civilization were mainly built with ______ bricks.
(a) cooked
(b) baked
(c) fried
Answer:
baked

Question 5.
The houses had rooms built around a ________ courtyard.
(a) lateral
(b) central
(c) forward
Answer:
central

Question 6.
The _______ had covered drains built with bricks.
(a) streets
(b) compounds
(c) schools
Answer:
streets

Question 7.
The streets were ______ and laid out in a grid pattern.
(a) narrow
(b) zig-zag
(c) broad
Answer:
broad

Question 8.
The seals of the Harappan civilization were mainly square-shaped and made from a stone called ______.
(a) steatite
(b) granite
(c) marble
Answer:
steatite

Question 9.
These seals bear pictures of imaginary animals like the ________.
(a) phoenix
(b) unicorn
(c) fairies
Answer:
unicorn

Question 10.
_________ pots of various types and shapes have been found at the excavation sites of Harappan civilization.
(a) Metal
(b) Stone
(c) Earthen
Answer:
Earthen

Question 11.
The Harappan people ______ their dead.
(a) buried
(b) cremated
(c) incinerated
Answer:
buried

Question 12.
The tank in the Great Bath was nearly ________ metres deep.
(a) 12
(b)2.5
(c)7
Answer:
2.5

Question 13.
Great bath was lined with __________ bricks to prevent seepage of water.
(a) unbaked
(b) baked
(c) bunds
Answer:
baked

Question 14.
The Harappan people practised _______.
(a) singing
(c) dancing
(c) agriculture
Answer:
agriculture

Question 15.
The dress of both Harappan men and women consisted of knee length cloth and an _________ garment.
(a) upper
(b) head
(c) shawl
Answer:
upper

Question 16.
Women wore _________ right up to their upper arm.
(a) shawls
(b) flowers
(c) bangles
Answer:
bangles

Question 17.
The Harappan people carried on _________ within India as well as with countries outside.
(a) friendship
(b) trade
(c) enemity
Answer:
trade

Question 18.
The Indus valley was known for its high quality ______.
(a) cotton
(b) crops
(c) pots
Answer:
cotton

Question 19.
_______ was carried on both by land routes and sea routes.
(a) Agriculture
(b) Trade
(c) Industry
Answer:
Trade

Question 20.
A huge ________ has been discoverd at Lothal.
(a) dockyard
(b) fishery
(c) industry
Answer:
dockyard

Question 21.
People migrated to other places leading to the decline of ______.
(a) population
(b) trade
(c) cities
Answer:
cities

Match The following:

Question 1.

Answer:
1 – c
2 – a
3 – d
4 – e
5 – b

Question 2.

Answer:
1 – c
2 – a
3 – d
4 – b

Answer in one sentence:

Question 1.
Where was the excavation of Mohen-jo-daro carried out?
Answer:
The excavation of Mohen-jo-daro was carried out about 650 km to the south of Harappa in the Indus valley.

Question 2.
With what were the houses and other structures in Harappan civilization built?
Answer:
The houses and other structures in Harappan civilization were built with baked bricks.

Question 3.
What were the Harappan seals made from?
Answer:
The Harappan seals were made from a stone called steatite.

Question 4.
What were the seals used for?
Answer:
The seals were used as stamps.

Question 5.
Which pictures were depicted on seals?
Answer:
Pictures of animals like bulls, buffaloes, oxen, elephants, rhinos, tigers, unicorn, etc., were depicted on seals.

Question 6.
What occupation did the Harappan practise?
Answer:
The Harappans practised agriculture.

Question 7.
What crops did the Harappans grow?
Answer:
The Harappans grew crops like wheat, barley, ragi, peas, sesame and lentils (masoor).

Question 8.
How did the people in Harappa dress?
Answer:
The dress of both men and women in Harappa consisted of knee length cloth and an upper garment.

Question 9.
What were their ornaments made up of?
Answer:
Their ornaments were made up of gold, copper, precious stones as also shells, cowries, seeds, etc.

Question 10.
What is the Indus valley known for?
Answer:
The Indus valley was known for its high quality cotton.

Question 11.
To which countries was the cotton exported?
Answer:
The cotton was exported to regions like west Asia, southern Europe and Egypt.

Question 12.
Where was the Harappan dockyard discovered?
Answer:
A huge dockyard was discovered at Lothal.

Question 13.
What was the reasons for the decline of the Harappan civilization?
Answer:
Frequent floods, invasions by foreign tribes, decline in trade were some of the reasons for the decline of Harappan civilization.

Question 14.
Why did the people migrate to other places?
Answer:
Some regions became arid due to weakening of monsoon, drying up of river basins, earthquakes, changes in sea-level, etc. This led the people to migrate to other places.

Answer the following questions in short:

Question 1.
Which similar characteristics are seen in all the places of Harappan civilization?
Answer:
Similar characteristics that are seen in all the places of Harappan civilization are town planning, roads, construction of houses, drainage system, seals, pots, toys and burial customs.

Question 2.
Describe the houses built in Harappa.
Answer:

• The houses in Harappa had rooms built around a central courtyard.
• The houses had wells, bathrooms and toilets.

Question 3.
Explain why the drainage system excelled in Harappa.
Answer:

• The Harappans had an excellent drainage system in which baked earthen conduits were used.
• The streets had covered drains built with bricks.
• All these shows great concern regarding public health.

Question 4.
Describe the streets in Harappan town planning.
Answer:

• The streets in Harappan towns were broad and laid out in a grid pattern.
• The streets had covered drains on either sides.

Question 5.
What ritual did the people in Harappa follow for their burial?
Answer:

• The Harappan buried their dead.
• They used to bury earthern pots along with the dead during their burial.

Question 6.
Describe the Great Bath of Mohen-jo-daro.
Answer:

• A spacious bath has been discovered at Mohen-jo-daro.
• The tank in the Great Bath was nearly 2.5 metres deep, 12 metres long and 7 metres wide.
• It was lined with baked bricks to prevent seepage of water.
• There were steps leading down to the tank.
• There was also a provision for draining, cleaning and re-filling the tank at regular intervals.

Question 7.
Describe the statue found at a Harappan site.
Answer:

• A statue found at Harappan site presents an excellent specimen of their art.
• It shows the man’s facial features very clearly.
• A clock with a beautiful trefoil pattern is draped across his shoulder.

Question 8.
Comparison between today’s modem town planning with that of the Harappan periods.
Answer:
Harappan houses were built in rectangular blocks and had excellent roads and drainage system.
In comparison, the older cities in India do not have the Harappan style of town planning. There are places in these older cities where hutmen live in congested areas with open drainages. But today, changes are being made.

Open drainages are being replaced by underground drainage system. Rain water is diverted to avoid floods and hutmen’s areas are getting transformed into tall high-rise buildings. Cities now in India are getting transformed with broad roads, well interstate connecting highways, bridges, railway, metro, airports, etc.