Category: Class 7

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Maths Solutions covers the 7th Std Maths Miscellaneous Problems Set 1 Answers Solutions.

Maharashtra Board Miscellaneous Problems Set 1 Class 7 Maths Solutions

Question 1.
Solve the following:
i. (-16) × (-5)
ii. (72) ÷ (-12)
iii. (-24) × (2)
iv. 125 ÷ 5
v. (-104) ÷ (-13)
vi. 25 × (-4)
Solution:
i. (-16) × (-5) = 80

ii. 72 ÷ (-12) = \(\frac { 72 }{ -12 }\)
= \(\frac{1}{(-1)} \times \frac{72}{12}\)
(-1) × 12
= -6

iii. (-24) × 2 = -48

iv. 125 ÷ 5 = \(\frac { 125 }{ 5 }\)
= 25

v. (-104) ÷ (-13) = \(\frac { -104 }{ -13 }\)
= \(\frac { 104 }{ 13 }\)
= 8

vi. 25 × (-4) = -100

Question 2.
Find the prime factors of the following numbers and find their LCM and HCF:
i. 75,135
ii. 114,76
iii. 153,187
iv. 32,24,48
Solution:
i. 75 = 3 × 25
= 3 × 5 × 5
135 = 3 × 45
= 3 × 3 × 15
= 3 × 3 × 3 × 5
∴ HCF of 75 and 135 = 3 × 5
= 15
LCM of 75 and 135 = 3 × 5 × 5 × 3 × 3
= 675

ii. 114 = 2 × 57
= 2 × 3 × 19
76 = 2 × 38
= 2 × 2 × 19
∴ HCF of 114 and 76 = 2 × 19
= 38
LCM of 114 and 76 = 2 × 19 × 3 × 2
= 228

iii. 153 = 3 × 51
= 3 × 3 × 17
187 = 11 × 17
∴ HCF of 153 and 187 = 17
LCM of 153 and 187 = 17 × 3 × 3 × 11
= 1683

iv. 32 = 2 × 16
= 2 × 2 × 8
= 2 × 2 × 2 × 4
= 2 × 2 × 2 × 2 × 2
24 = 2 × 12
= 2 × 2 × 6
= 2 × 2 × 2 × 3
48 = 2 × 24
= 2 × 2 × 12
= 2 × 2 × 2 × 6
= 2 × 2 × 2 × 2 × 3
∴ HCF of 32, 24 and 48 = 2 × 2 × 2
= 8
LCM of 32,24 and 48 = 2 × 2 × 2 × 2 × 2 × 3
= 96

Question 3.
Simplify:
i. \(\frac { 322 }{ 391 }\)
ii. \(\frac { 247 }{ 209 }\)
iii. \(\frac { 117 }{ 156 }\)
Solution:
i. \(\frac { 322 }{ 391 }\)

ii. \(\frac { 247 }{ 209 }\)

iii. \(\frac { 117 }{ 156 }\)

Question 4.
i. 784
ii. 225
iii. 1296
iv. 2025
v. 256
Solution:
i. 784

∴ 784 = 2 × 2 × 2 × 2 × 7 × 7
∴ √784 = 2 × 2 × 7
= 28

ii. 225

∴ 225 = 3 × 3 × 5 × 5
∴ √225 = 3 × 5
= 15

iii. 1296

∴ 1296 = 2 × 2 × 2 × 2 × 3 × 3 × 3 × 3
∴ √1296 = 2 × 2 × 3 × 3
= 36

iv. 2025

∴ 2025 = 3 × 3 × 3 × 3 × 5 × 5
∴ √2025 = 3 × 3 × 5
= 45

v. 256

∴ 256 = 2 × 2 × 2 × 2 × 2 × 2 × 2 × 2
∴ √256 = 2 × 2 × 2 × 2
= 16

Question 5.
There are four polling booths for a certain election. The numbers of men and women who cast their vote at each booth is given in the table below. Draw a joint bar graph for this data.

Solution:

Question 6.
Simplify the expressions:
i. 45 ÷ 5 + 120 × 4 – 12
ii. (38 – 8) × 2 ÷ 5 + 13
iii. \(\frac{5}{3}+\frac{4}{7} \div \frac{32}{21}\)
iv. 3 × {4 [85 + 5 – (15 – 3)] + 2}
Solution:
i. 45 ÷ 5 + 120 × 4 – 12
= 9 + 80 – 12
= 89 – 12
= 77

ii. (38 – 8) × 2 ÷ 5 + 13
= 30 × 2 ÷ 5 + 13
= 60 ÷ 5 + 13
= 12 + 13
= 25

iii. \(\frac{5}{3}+\frac{4}{7} \div \frac{32}{21}\)
\(\frac{5}{3}+\frac{4}{7} \times \frac{21}{32}\)
\(\frac{5}{3}+\frac{3}{8}=\frac{40}{24}+\frac{9}{24}\)
\(\frac{49}{24}\)

iv. 3 × {4 [85 + 5 – (15 – 3)] + 2}
= 3 × {4[90 – 5] + 2}
= 3 × {4 × 85 + 2}
= 3 × (340 + 2)
= 3 × 342
= 1026

Question 7.
Solve:
i. \(\frac{5}{12}+\frac{7}{16}\)
ii. \(3 \frac{2}{5}-2 \frac{1}{4}\)
iii. \(\frac{12}{5} \times \frac{(-10)}{3}\)
iv. \(4 \frac{3}{8} \div \frac{25}{18}\)
Solution:
i. \(\frac{5}{12}+\frac{7}{16}\)

ii. \(3 \frac{2}{5}-2 \frac{1}{4}\)

iii. \(\frac{12}{5} \times \frac{(-10)}{3}\)
= 4 × (-2)
= -8

iv. \(4 \frac{3}{8} \div \frac{25}{18}\)
= \(\frac{7}{4} \times \frac{9}{5}\)
= \(\frac { 63 }{ 20 }\)

Question 8.
Construct ∆ABC such that m∠A = 55°, m∠B = and l(AB) = 5.9 cm.
Solution:

Question 9.
Construct ∆XYZ such that, l(XY) = 3.7 cm, l(YZ) = 7.7 cm, l(XZ) = 6.3 cm.
Solution:

Question 10.
Construct ∆PQR such that, m∠P = 80°, m∠Q = 70°, l(QR) = 5.7 cm.
Ans:
In ∆PQR,
m∠P + m∠Q + m∠R = 180° …. (Sum of the measures of the angles of a triangle is 180°)
∴ 80 + 70 + m∠R = 180
∴ 150 + m∠R = 180
∴ m∠R = 180 – 150
∴ m∠R = 30°

Question 11.
Construct ∆EFG from the given measures. l(FG) = 5 cm, m∠EFG = 90°, l(EG) = 7 cm.
Solution:

Question 12.
In ∆LMN, l(LM) = 6.2 cm, m∠LMN = 60°, l(MN) 4 cm. Construct ∆LMN.
Solution:

Question 13.
Find the measures of the complementary angles of the following angles:
i. 35°
ii. a°
iii. 22°
iv. (40 – x)°
Solution:
i. Let the measure of the complementary
angle be x°.
35 + x = 90
∴35 + x-35 = 90 – 35
….(Subtracting 35 from both sides)
∴x = 55
∴The complementary angle of 35° is 55°.

ii. Let the measure of the complementary angle be x°.
a + x = 90
∴a + x – a = 90 – a
….(Subtracting a from both sides)
∴x = (90 – a)
∴The complementary angle of a° is (90 – a)°.

iii. Let the measure of the complementary angle be x°.
22 + x = 90
∴22 + x – 22 = 90 – 22
….(Subtracting 22 from both sides)
∴x = 68
∴The complementary angle of 22° is 68°.

iv. Let the measure of the complementary angle be a°.
40 – x + a = 90
∴40 – x + a – 40 + x = 90 – 40 + x
….(Subtracting 40 and adding x on both sides)
∴a = (50 + x)
∴The complementary angle of (40 – x)° is (50 + x)°.

Question 14.
Find the measures of the supplements of the following angles:
i. 111°
ii. 47°
iii. 180°
iv. (90 – x)°
Solution:
i. Let the measure of the supplementary
angle be x°.
111 + x = 180
∴ 111 + x – 111 = 180 – 111
…..(Subtracting 111 from both sides)
∴ x = 69
∴ The supplementary angle of 111° is 69°.

ii. Let the measure of the supplementary angle be x°.
47 + x = 180
∴47 + x – 47 = 180 – 47
….(Subtracting 47 from both sides)
∴x = 133
∴The supplementary angle of 47° is 133°.

iii. Let the measure of the supplementary angle be x°.
180 + x = 180
∴180 + x – 180 = 180 – 180
….(Subtracting 180 from both sides)
∴x = 0
∴The supplementary angle of 180° is 0°.

iv. Let the measure of the supplementary angle be a°.
90 – x + a = 180
∴90 – x + a – 90 + x = 180 – 90+ x
….(Subtracting 90 and adding x on both sides)
∴a = 180 – 90 + x
∴a = (90 + x)
∴The supplementary angle of (90 – x)° is (90 + x)°.

Question 15.
Construct the following figures:
i. A pair of adjacent angles
ii. Two supplementary angles which are not adjacent angles.
iii. A pair of adjacent complementary angles.
Solution:
i.

ii.

iii.

Question 16.
In ∆PQR the measures of ∠P and ∠Q are equal and m∠PRQ = 70°, Find the measures of the following angles.

1. m∠PRT
2. m∠P
3. m∠Q

Solution:
Here, ∠PRQ and ∠PRT are angles in a linear pair.
m∠PRQ + m∠PRT = 180°
∴70 + m∠PRT = 180
∴m∠PRT = 180 – 70
∴m∠PRT = 110°
Now, ∠PRT is the exterior angle of ∆PQR.
∴m∠P + m∠Q = m∠PRT
∴m∠P + m∠P = m∠PRT ….(The measures of ∠P and ∠Q is same)
∴2m∠P = 110
∴m∠P = \(\frac { 110 }{ 2 }\)
∴m∠P = 55°
∴m∠Q =

Question 17.
Simplify
i. 5⁴ × 5³
ii. \(\left(\frac{2}{3}\right)^{6} \div\left(\frac{2}{3}\right)^{9}\)
iii. \(\left(\frac{7}{2}\right)^{8} \times\left(\frac{7}{2}\right)^{-6}\)
iv. \(\left(\frac{4}{5}\right)^{2} \div\left(\frac{5}{4}\right)\)
Solution:
Simplify
i. 5⁴ × 5³
= 5⁴⁺³
= 5⁷

ii. \(\left(\frac{2}{3}\right)^{6} \div\left(\frac{2}{3}\right)^{9}\)

iii. \(\left(\frac{7}{2}\right)^{8} \times\left(\frac{7}{2}\right)^{-6}\)

iv. \(\left(\frac{4}{5}\right)^{2} \div\left(\frac{5}{4}\right)\)

Question 18.
Find the value:
i. 17¹⁶  ÷ 17¹⁶
ii. 10^-3
iii. (2³)²
iv. 4⁶ × 4^-4
Solution:
i. 17¹⁶  ÷ 17¹⁶
= 17⁰
= 1

ii. 10^-3
= \(\frac{1}{10^{3}}\)
= \(\frac{1}{1000}\)

iii. (2³)²
= 2^3×2
= 2⁶
= 2 × 2 × 2 × 2 × 2 × 2
= 64

iv. 4⁶ × 4^-4
= 4^6+(-4)
= 4²
= 4 × 4
= 16

Question 19.
Solve:
i. (6a – 5b – 8c) + (15b + 2a – 5c)
ii. (3x + 2y) (7x – 8y)
iii. (7m – 5n) – (-4n – 11m)
iv. (11m – 12n + 3p) – (9m + 7n – 8p)
Solution:
i. (6a – 5b – 8c) + (15b + 2a – 5c)
= (6a + 2a) + (-5b + 15b) + (-8c – 5c)
= 8a + 10b – 13c

ii. (3x + 2y) (7x – 8y)
= 3x × (7x – 8y) + 2yx (7x – 8y)
= 21x² – 24xy + 14xy – 16y²
= 21x² – 10xy – 16y²

iii. (7m – 5n) – (-4n – 11m)
= 7m – 5n + 4n + 11m
= (7m + 11m) + (-5n + 4n)
= 18m – n

iv. (11m – 12n + 3p) – (9m + 7n – 8p)
= 11m – 12n + 3p – 9m – 7n + 8p
= (11m – 9m) + (-12n – 7n) + (3p + 8p)
= 2m – 19n + 11p

Question 20.
Solve the following equations:
i 4(x + 12) = 8
ii. 3y + 4 = 5y – 6
Solution:
i. 4(x + 12) = 8
∴4x + 48 = 8
∴4x + 48 – 48 = 8 – 48
….(Subtracting 48 from both sides)
∴ 4x = -40
∴ x = \(\frac { -40 }{ 4 }\)
∴ x = -10

ii. 3y + 4 = 5y – 6
∴ 3y + 4 + 6 = 5y – 6 + 6
….(Adding 6 on both sides)
∴ 3y + 10 = 5y
∴ 3y + 10 – 3y = 5y – 3y
….(Subtracting 3y from both sides)
∴ 10 = 2y
∴ 2y = 10
∴ y = \(\frac { 10 }{ 2 }\)
∴ y = 5

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Maths Solutions covers the 7th Std Maths Miscellaneous Problems Set 2 Answers Solutions.

Maharashtra Board Miscellaneous Problems Set 2 Class 7 Maths Solutions

Question 1.
Angela deposited Rs 15000 in a bank at a rate of 9 p.c.p.a. She got simple interest amounting to Rs 5400. For how many years had she deposited the amount?
Solution:
Here, P = Rs 15000, R = 9 p.c.p.a., I = Rs 5400

∴ T = 4
∴ Angela had deposited the amount for 4 years.

Question 2.
Ten men take 4 days to complete the task of tarring a road. How many days would 8 men take?
Solution:
Let us suppose that 8 men require x days to tar the road.
Number of days required by 10 men to tar the road = 4
The number of men and the number of days required to tar the road are in inverse proportion.
∴ 8 × x = 10 x 4
∴ \(x=\frac{10 \times 4}{8}\)
∴ x = 5
∴ 8 men will require 5 days to tar the road.

Question 3.
Nasruddin and Mahesh invested Rs 40,000 and Rs 60,000 respectively to start a business. They made a profit of 30%. How much profit did each of them make?
Solution:
Total amount invested = Rs 40,000 + Rs 60,000
= Rs 1,00,000
Profit earned = 30%
∴ Total profit = 30% of 1,00,000
= \(\frac { 30 }{ 100 }\) × 100000
= Rs 30000
Proportion of investment = 40000 : 60000
= 2:3 …. (Dividing by 20000)
Let Nasruddin’s profit be Rs 2x and Mahesh’s profit be Rs 3x.
∴ 2x + 3x = 30000
∴ 5x = 30000
∴ x = \(\frac { 30000 }{ 5 }\).
∴ x = 6000
∴ Nasruddin’s profit = 2x = 2 × 6000 = Rs 12000
Mahesh’s profit = 3x = 3 × 6000 = Rs 18000
∴ The profits of Nasruddin and Mahesh are Rs 12000 and Rs 18000 respectively.

Question 4.
The diameter of a circle is 5.6 cm. Find its circumference.
Solution:
Diameter of the circle (d) = 5.6 cm
Circumference = πd
= \(\frac{22}{7} \times 5.6\)
= \(\frac{22}{7} \times \frac{56}{10}\)
= 17.6 cm
∴ The circumference of the circle is 17.6 cm.

Question 5.
Expand:
i. (2a – 3b)²
ii. (10 + y)²
iii. \(\left(\frac{p}{3}+\frac{q}{4}\right)^{2}\)
iv. \(\left(y-\frac{3}{y}\right)^{2}\)
Solution:
i. Here, A = 2a and B = 3b
∴ (2a – 3b)² = (2a)² – 2 × 2a × 3b + (3b)²
…. [(A – B)² = A² – 2AB + B²]
= 4a² – 12ab + 9b²

ii. Here, a = 10 and b = y
(10 + y)² = 102 + 2 × 10xy + y²
…. [(a + b)² = a² + 2ab + b²]
= 100 + 20y + y²

iii. Here, a = \(\frac { p }{ 3 }\) and b = \(\frac { q }{ 4 }\)
\(\left(\frac{p}{3}+\frac{q}{4}\right)^{2}=\left(\frac{p}{3}\right)^{2}+2 \times \frac{p}{3} \times \frac{q}{4}+\left(\frac{q}{4}\right)^{2}\)
…. [(a + b)² = a² + 2ab + b²]
\(\frac{p^{2}}{9}+\frac{p q}{6}+\frac{q^{2}}{16}\)

iv. Here, a = y and b = \(\frac { 3 }{ y }\)
\(\left(y-\frac{3}{y}\right)^{2}=y^{2}-2 \times y \times \frac{3}{y}+\left(\frac{3}{y}\right)^{2}\)
…. [(a – b)² = a² – 2ab + b²
= \(y^{2}-6+\frac{9}{y^{2}}\)

Question 6.
Use a formula to multiply:
i. (x – 5)(x + 5)
ii. (2a – 13)(2a + 13)
iii. (4z – 5y)(4z + 5y)
iv. (2t – 5)(2t + 5)
Solution:
i. Here, a = x and b = 5
(x – 5)(x + 5) = (x)² – (5)²
…. [(a + b)(a – b) = a² – b²]
= x² – 25

ii. Here, A = 2a and B = 13
(2a – 13)(2a + 13) = (2a)² – (13)²
…. [(A + B)(A – B) = A² – B²]
= 4a² – 169

iii. Here, a = 4z and b = 5y
(4z – 5y)(4z + 5y) = (4z)² – (5y)²
…. [(a + b)(a – b) = a² – b²]
= 16z² – 25y²

iv. Here, a = 2t and b = 5
(2t – 5)(2t + 5) = (2t)² – (5)²
…. [(a + b)(a – b) = a² – b²]
= 4t² – 25

Question 7.
The diameter of the wheel of a cart is 1.05 m. How much distance will the cart cover in 1000 rotations of the wheel?
Solution:
Diameter of the wheel (d) = 1.05 m
∴ Distance covered in 1 rotation of wheel = Circumference of the wheel
= πd
= \(\frac{22}{7} \times 1.05\)
= 3.3 m
∴ Distance covered in 1000 rotations = 1000 x 3.3 m
= 3300 m
= \(\frac { 3300 }{ 1000 }\) km …[1m = \(\frac { 1 }{ 1000 }\)km]
= 3.3 km
∴ The distance covered by the cart in 1000 rotations of the wheel is 3.3 km.

Question 8.
The area of a rectangular garden of length 40 m, is 1000 sq m. Find the breadth of the garden and its perimeter. The garden is to be enclosed by 3 rounds of fencing, leaving an entrance of 4 m. Find the cost of fencing the garden at a rate of Rs 250 per metre.
Solution:
Length of the rectangular garden = 40 m
Area of the rectangular garden = 1000 sq. m.
∴ length × breadth = 1000
∴ 40 × breadth = 1000
∴ breadth = \(\frac { 1000 }{ 40 }\)
= 25 m
Now, perimeter of the rectangular garden = 2 × (length + breadth)
= 2 (40 + 25)
= 2 × 65
= 130 m
Length of one round of fence = circumference of garden – width of the entrance
= 130 – 4
= 126 m
∴ Total length of fencing = length of one round of wire × number of rounds = 126 × 3
= 378 m
∴ Total cost of fencing = Total length of fencing × cost per metre of fencing
= 378 × 250
= 94500
∴ The cost of fencing the garden is Rs 94500.

Question 9.
From the given figure, find the length of hypotenuse AC and the perimeter of ∆ABC.
Solution:

In ∆ABC, ∠B = 90°, and l(BC) = 21, and l(AB) = 20
∴ According to Pythagoras’ theorem,
∴ l(AC)² = l(BC)² + l(AB)²
∴ l(AC)² = 21² + 20²
∴ l(AC)² = 441 + 400
∴ l(AC)² = 841
∴ l(AC)² = 29²
∴ l(AC) = 29
Perimeter of ∆ABC = l(AB) + l(BC) + l(AC)
= 20 + 21 + 29
= 70
∴ The length of hypotenuse AC is 29 units, and the perimeter of ∆ABC is 70 units.

Question 10.
If the edge of a cube is 8 cm long, find its total surface area.
Solution: ,
Total surface area of the cube = 6 × (side)²
= 6 × (8)²
= 6 × 64
= 384 sq. cm
The total surface area of the cube is 384 sq.cm.

Question 11.
Factorize: 365y⁴z³ – 146y²z⁴
Solution:
= 365y⁴z³ – 146y²z⁴
= 73 (5y⁴z³ – 2y²z⁴)
= 73y² (5y²z³ – 2z⁴)
= 73y²z³(5y² – 2z)

Angles and Pairs of Angles Class 7 Maths Chapter 4 Practice Set 15 Solutions Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Maths Solutions covers the 7th Std Maths Practice Set 15 Answers Solutions Chapter 4 Angles and Pairs of Angles.

Std 7 Maths Practice Set 15 Solutions Answers

Question 1.
Observe the figure and complete the table for ∠AWB.

Solution:

Question 2.
Name the pairs of adjacent angles in the figures below.

Solution:
i. ∠ANB and ∠ANC
∠BNA and ∠BNC
∠ANC and ∠BNC

ii. ∠PQR and ∠PQT

Question 3.
Are the following pairs adjacent angles? If not, state the reason.

1. ∠PMQ and ∠RMQ
2. ∠RMQ and ∠SMR
3. ∠RMS and ∠RMT
4. ∠SMT and ∠RMS

Solution:

1. ∠PMQ and ∠RMQ are adjacent angles.
2. ∠RMQ and ∠SMR not adjacent angles since they do not have separate interiors.
3. ∠RMS and ∠RMT not adjacent angles since they do not have separate interiors.
4. ∠SMT and ∠RMS are adjacent angles.

Maharashtra Board Class 7 Maths Chapter 4 Angles and Pairs of Angles Practice Set 15 Intext Questions and Activities

Question 1.
Observe the figure alongside and write the answers. (Textbook pg. no. 24)

1. Write the name of the angle shown alongside___.
2. Write the name of its vertex___.
3. Write the names of its arms___.
4. Write the names of the points marked on its arms___.

Solution:

1. ∠ABC
2. Point B
3. Ray BA, ray BC
4. Points A, B, C

Class 7 Maths Solution Maharashtra Board

• Angles and Pairs of Angles Practice Set 15 Class 7 Maths Solution
• Angles and Pairs of Angles Practice Set 16 Class 7 Maths Solution
• Angles and Pairs of Angles Practice Set 17 Class 7 Maths Solution
• Angles and Pairs of Angles Practice Set 18 Class 7 Maths Solution
• Angles and Pairs of Angles Practice Set 19 Class 7 Maths Solution
• Angles and Pairs of Angles Practice Set 20 Class 7 Maths Solution
• Angles and Pairs of Angles Practice Set 21 Class 7 Maths Solution
• Operations on Rational Numbers Practice Set 22 Class 7 Maths Solution
• Operations on Rational Numbers Practice Set 23 Class 7 Maths Solution
• Operations on Rational Numbers Practice Set 24 Class 7 Maths Solution
• Operations on Rational Numbers Practice Set 25 Class 7 Maths Solution

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 5.1 दादास पत्र Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 5.1 दादास पत्र

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 5.1 दादास पत्र Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
विदयार्थ्यांनी अभयारण्यात सहलीला जाण्याचा हट्ट का धरला?
उत्तर:
जानेवारी महिन्यात विज्ञान केंद्रातर्फे शाळेत पक्ष्यांसंबंधीची चित्रफीत दाखवली होती. ती पाहून विद्यार्थ्यांनी अभयारण्यात सहलीला जाण्याचा हट्ट धरला.

प्रश्न आ.
अभयारण्यातून फिरताना सरांनी विद्यार्थ्यांना माळढोक पक्ष्याबद्दल काय सांगितले?
उत्तर:
अभयारण्यातून फिरत असताना सरांनी विद्यार्थ्यांना सांगितले की, ‘भारतातून नष्ट होण्याच्या मार्गावर असलेल्या माळढोक या अत्यंत देखण्या पक्ष्याला वाचवण्यासाठी वनविभागानं हे अभयारण्य घोषित केललं आहे.’

चर्चा करा. सांगा.

• पक्षी हा संतुलित पर्यावरणाचा अविभाज्य घटक आहे, याविषयी पालकांसोबत चर्चा करा.
• पक्ष्यांची संख्या वाढवण्यासाठी तुम्ही काय करू शकता, याविषयी मित्रांसोबत चर्चा करून यादी तयार करा.

माहिती मिळवूया.

माहिती घेण्यासाठी किंवा देण्यासाठी अनेक साधने वापरली जातात. खाली माहिती देवाणघेवाण करण्याची/संवादाची काही साधने दिली आहेत. त्यांतील काही साधने एकतर्फी व काही साधने दुतर्फी माहितीची/संवादाची देवाणघेवाण करतात. त्यांची माहिती मिळवा व दिलेल्या तक्त्यात वर्गीकरण करा.
फॅक्स, पत्र, ई-मेल, मोबाइल, आंतरजाल, रेडिओ, वर्तमानपत्र, मोबाइल संदेश, चर्चा, मुलाखत, जाहिरात, भाषण, संभाषण.

उपक्रम:
तुम्ही भेट दिलेल्या एखादया पर्यटनस्थळाचे वर्णन करणारे पत्र मित्राला/मैत्रिणीला लिहा.

शब्दकोडे सोडवूया.

खालील चौकोनांतील अक्षरांमध्ये क्रियाविशेषण अव्यये लपलेली आहेत. उभ्या,आडव्यावतिरप्या पद्धतीने अक्षरे घेऊन क्रियाविशेषण अव्यये बनवावदिलेल्या जागेत लिहा.

प्रश्न 1.
खालील चौकोनांतील अक्षरांमध्ये क्रियाविशेषण अव्यये लपलेली आहेत. उभ्या,आडव्यावतिरप्या पद्धतीने अक्षरे घेऊन क्रियाविशेषण अव्यये बनवावदिलेल्या जागेत लिहा.

उत्तर:
हळू, काही, आज, तिकडे, थोडासा, मोजके, तसा, वर, जरा, खाली, अनेक, तर.

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 5.1 दादास पत्र Important Additional Questions and Answers

एक किंवा दोन शब्दांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.

1. दादाला पत्र लिहणारी – …………………….
2. सहल कुठे गेली होती? …………………….
3. भारतात नष्ट होण्याच्या मार्गावर असलेला पक्षी – …………………….
4. माळढोक पक्षी कोणाचा मित्र आहे? …………………….
5. माळढोक पक्षी वर्षातून किती वेळा अंडी घालतो? …………………….
6. माळढोक पक्ष्यांबरोबर पाहिलेले पक्षी – …………………….
7. पक्ष्यांचे फोटो काढण्यापूर्वी कोणाची पूर्वपरवानगी घ्यावी लागते – …………………….
8. संतुलित’ पर्यावरणाचा अविभाज्य घटक कोणाला म्हटले आहे – …………………….
9. अभयारण्यातून फिरताना बहिणीला कोणाची खूप आठवण आली? …………………….

उत्तरः

1. आयेशा
2. माळढोक अभयारण्यात
3. माळढोक
4. शेतकऱ्याचा
5. वर्षातून एकदाच
6. चंडोल, माळटिटवी
7. वनखात्याची
8. पक्ष्यांना
9. दादाची

शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

1. खूप जण मिळून एकत्र फिरायला जाणे
2. पडक्यावर एकामागोमाग एक दाखविलेले चित्र
3. पशू-पक्षी सुरक्षिततेसाठी असलेली जागा
4. फोटो काढण्यासाठी वापरण्यात येणारे साधन
5. मनातील भावनांना, विचारांना लेखी उद्गार देणारे साधन

उत्तरः

1. सहल
2. चित्रफीत
3. अभयारण्य
4. कॅमेरा
5. पत्र

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
‘माळढोक पक्ष्याला शेतकऱ्याचा मित्र असे का म्हटले आहे?
उत्तर:
माळढोक पक्ष्याला शेतकऱ्याचा मित्र असे म्हटले आहे, कारण शेतातील किड्यांवर तो गुजराण करतो. त्यामुळे शेतातील किडे कमी होऊन पिकांचे त्यांपासून रक्षण होते.

प्रश्न 2.
माळढोक पक्ष्यांची संख्या कमी का होत आहे?
उत्तर:
माळढोक पक्षी वर्षातून एकदाच अंडी घालतो. शिवाय त्यांची अंडी जमिनीवर असल्याने इतर प्राणी ती तुडवून जातात, त्यामुळे माळढोक पक्ष्यांची संख्या कमी होत आहे.

प्रश्न 3.
सरांनी पक्ष्यांबद्दल सांगितलेली कोणती गोष्ट मुलांना पटली?
उत्तर:
सरांनी पक्ष्यांबद्दल सांगितले की, “पक्षी हा संतुलित पर्यावरणाचा अविभाज्य घटक आहे. प्रदूषण टाळण्यात, ङ्केवियांचं वाहन करण्यात त्यांची प्रमुख भूमिका असते.’

प्रश्न 4.
अभयारण्यातून फिरताना बहिणीला सर्वांत जास्त कोणाची आठवण आली व का?
उत्तर:
अभयारण्यातून फिरताना बहिणीला सर्वांत जास्त दादाची आठवण आली कारण दादालाही पक्षी खूप आवडत.

आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
माळढोक अभयारण्यात पाहिलेले पक्षी
उत्तर:

प्रश्न 2.
पक्ष्यांची या गोष्टीत प्रमुख भूमिका असते
उत्तरः

पुढील उतारा वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा..
उत्तरः

प्रश्न 2.
रिकाम्या जागा भरा.
1. माळढोक पक्ष्यांबरोबरच आम्ही चंडोल, …………… तसेच इतर पक्षीही पाहिले.
2. पक्ष्यांचे फोटो काढण्यापूर्वी ………… पूर्वपरवानगी घ्यावी.
उत्तर:
1. माळटिटवी
2. वनखात्याची

कृती 2 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
उत्तरे लिहा.
1. भारतातून नष्ट होण्याच्या मार्गावर असलेला पक्षी – [ ]
2. माळढोक पक्ष्यांबरोबरच पाहिलेले इतर पक्षी – [ ]
उत्तर:
1. माळढोक
2. चंडोल, माळटिटवी

प्रश्न 2.
खालील प्रश्नांची एका वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न i.
माळढोक अभयारण्य कोणत्या मार्गावर वसले आहे?
उत्तर:
माळढोक अभयारण्य सोलापूर-बार्शी मार्गावर वसले आहे

प्रश्न ii.
माळढोक पक्ष्यांची संख्या कमी कधी होते?
उत्तर:
इतर प्राण्यांनी माळढोक पक्ष्यांची अंडी तुडवल्यास माळढोक पक्ष्यांची संख्या कमी होते.

कृती 3 : व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
समानार्थी शब्द लिहा.
(i) सुंदर (ii) खग (iii) जंगल (iv) सखा
उत्तर:
(i) देखणी (ii) पक्षी (iii) वन (iv) मित्र

प्रश्न 2.
वचन बदला.
(i) वन (ii) गाव (iii) किडे (iv) पक्षी
उत्तर:
(i) वने (ii) गावे (iii) किडा (iv) पक्षी

प्रश्न 3.
खालील वाक्ये लेखननियमांनुसार लिहा.

प्रश्न i.
सहलिच्या दिवसी आम्ही पहाटेच निघालो.
उत्तर:
सहलीच्या दिवशी आम्ही पहाटेच निघालो.

प्रश्न ii.
माळढोक पक्षी शेतकरयाचा मीत्र आहे.
उत्तर:
माळढोक पक्षी शेतकऱ्याचा मित्र आहे.

कृती 4 : स्वमत

प्रश्न 1.
पक्षी हा संतुलित पर्यावरणाचा अविभाज्य घटक आहे, याविषयी तुमचे मत लिहा.
उत्तर:
निसर्ग हा सजीव व निर्जीव घटकांनी बनला आहे. यातील ङ्केप्रत्येक पटकांचा आकार, रंग, गुण हे वैशिष्टयपूर्ण असतात. पक्षीसुद्धा निसर्गाच्या या अविभाज्य घटकांपैकीच एक आहेत. निसर्गाच्या अन्नसाखळीत ते कुणाचे तरी भक्ष्य बनत असतात तर कुणाचे तरी ते भक्षक बनत असतात. अन्नसाखळीतील त्यांच्या या भूमिकेमुळे पर्यावरणाचा समतोल साधला जातो.

प्रश्न 2.
पक्ष्यांची संख्या वाढण्यासाठी तुम्ही काय करू शकता, याबद्दलची तुमची भूमिका स्पष्ट करा.
उत्तर:
आजकाल निसर्गातील अनपेक्षित व अनिष्ट बदलांचा परिणाम प्राणीजीवनाबरोबरच पक्ष्यांवरही होताना दिसतो. दिवसेंदिवस वाढणारी उष्णता व त्याच वेगाने निर्माण होणारी पाण्याची कमतरता यांमुळे पक्षांचे जीवन संकटात सापडले आहे. त्यांच्या वेगवेगळ्या प्रजातींची संख्या वाढवण्यासाठी शासकीय पातळीवर पक्षी अभयारण्ये उभारण्यासाठी जनजागृती मोहीम हाती घेऊ, तसेच मनुष्यवस्ती असलेल्या भागांत त्यांच्या दाणापाण्याची व्यवस्था करू.

त्याचबरोबर पक्ष्यांचे जीवन सुसहर होण्यासाठी वृक्षलागवडीसारखे उपक्रम हाती घेऊ. एवढेच नाही तर ज्या प्रजाती नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत अशा प्रजातींचे रक्षण करण्यासाठी शासकीय स्तरावर त्यांच्या शिकारीस व हत्येस प्रतिबंध करू.

व्याकरण व भाषाभ्यास

खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

उत्तरः

1. मित्र × शत्रू
2. संतुलित × असंतुलित
3. काल × आज
4. देखणा × कुरूप

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांतील नाम, सर्वनाम, विशेषण, क्रियापद ओळखा.
1. इतका देखणा पक्षी मी यापूर्वी कधीही बघितला नव्हता.
2. अभयारण्यातून फिरताना मला तुझी खूप आठवण आली
उत्तर:

प्रश्न 3.
खालील वाक्प्रचारांचा वाक्यात उपयोग करा.
उत्तर:
1. घोषित करणे – क्रिकेटच्या संघाचा संघप्रमुख म्हणून माझे नाव घोषित करण्यात आले.
2. निरखून बघणे – मी झाडावरील पक्ष्याला त्याचे घरटे बांधताना निरखून बघत होतो.

शब्दकोडे सोडवूया.

खालील चौकोनांतील अक्षरांमध्ये क्रियाविशेषण अव्यये लपलेली आहेत. उभ्या,आडव्यावतिरप्या पद्धतीने अक्षरे घेऊन क्रियाविशेषण अव्यये बनवावदिलेल्या जागेत लिहा.

प्रश्न 1.

उत्तरः
एकदा, मजेशीर, तेथून, लगबगीने, मुळीच, तसाच, जरा, मागे, आता, पुढे.

खालील वाक्ये शुद्ध करून लिहा.

प्रश्न 1.
दादा, आम्ही हा माळढोक पक्षी जवळुन नीरखून बघीतला.
उत्तर:
दादा आम्ही ह्य माळढोक पक्षी जवळून निरखून बघितला.
उदा.

1. जाता-येता
2. चार-पाच
3. कधी-कधी

खालील वाक्यांत संयोग चिन्हाचा वापर करा. उदा.

प्रश्न 1.
कोणतीही गोष्ट कष्टाशिवाय साध्य होत नाही. विदयार्थांनी देखील अभ्यास करताना या कष्टाचा पाठपुरावा’ करावा रोज दोन तीन तास वाचन करावे.
उत्तरः
कोणतीही गोष्ट कष्टाशिवाय साध्य होत नाही. विदयार्थ्यां नी देखील अभ्यास करताना या कष्टाचा पाठपुरावा करावा. रोज दोन-तीन तास वाचन करावे.

लेखन विभाग

प्रश्न 1.
माहिती घेण्यासाठी किंवा देण्यासाठी अनेक साधने वापरली जातात. खाली माहिती देवाणघेवाण करण्याची । संवादाची काही साधने दिली आहेत. त्यातील काही साधने एकतर्फी व काही साधने दुतर्फी माहितीची / संवादाची देवाणघेवाण करतात, त्यांची माहिती मिळवा व दिलेल्या तक्त्यात वर्गीकरण करा.
फॅक्स, पत्र, ई-मेल, मोबाइल, आंतरजाल, रेडिओ, वर्तमानपत्र, मोबाइल संदेश, चर्चा, मुलाखत, जाहिरात, भाषण, संभाषण.
उत्तर:

प्रश्न 2.
चर्चा करा, सांगा व लिहा.
उत्तर:
पक्षी हा संतुलित पर्यावरणाचा अविभाज्य घटक आहे, या विषयी पालकांसोबत चर्चा करा.

• आई : राधिका त्या चिमणीसाठी भांड्यात थोडे पाणी ठेव पाहू.
• राधिका : मी नाही.
• आई : राधिका या उन्हाळ्याच्या दिवसात माणसांप्रमाणे पक्ष्यांनाही खूप तहान लागते.
• राधिका : मला का सांगते? ती का माझी मैत्रिण आहे?
• आई : राधिका, पक्षी हे आपल्यासाठी खूप महत्त्वाचे असतात.
• राधिका : सांग पाहू कसे ते?
• आई : पक्षी आपण टाकून दिलेल्या फळांच्या बिया खातात, व त्यांच्या विष्ठेतून त्या बाहेर पडतात. त्यातूनच काही बिया रूजतात व झाडे उगवतात.
• राधिका : खरचं आई?
• आई : होय! जंगलात झाडे लावायला आपण जातो का?
• राधिका : नाही?
• आई : ती सर्व झाडे पक्ष्यांमुळेच उगवतात. आपल्या आजूबाजूला जी बडा-पिंपळाची झाडे दिसतात ना, ती ही तशाच प्रकारे उगवली आहेत.
• राधिका : आई, तू म्हणतेस ते अगदी बरोबर आहे. अजून पक्षी कोणते काम करतात?
• आई : पक्षी मेलेले उंदीर किंवा इतर नको असलेला कचरा किंवा छोट्या किटकांना खातात. त्यामुळे आपला परिसर स्वच्छ राहतो व पर्यावरण संतुलित राहायला मदत होते.
• राधिका : आई मी माझ्या मित्रमैत्रिणींना सुद्धा पक्ष्यांची काळजी घ्यायला सांगेन.

प्रश्न 3.
पक्ष्यांची संख्या वाढवण्यासाठी तुम्ही काय करू शकता, या विषयी मित्रांसोबत चर्चा करून यादी तयार करा.
उत्तर:
सुवर्णा : अरे राज, तू चिमणी पाहिली आहेस का?
राज : दोन-तीन वर्षांपूर्वी मी एक चिमणी पाहिली होती, पण हल्ली चिमण्या कुठेच दिसत नाहीत.
सुवर्णा : याचे काय कारण आहे हे तुला माहीत आहे का?
राज : नाही
सुवर्णा : थांब मी तुला सांगते. आपल्या सर्व मित्र मैत्रिणींना पण तू बोलव! (सर्व मित्र मैत्रिणी एकत्र येतात.) आपल्याला सर्वांना पक्ष्यांची संख्या वाढविण्यासाठी काय करता येईल. यावर चर्चा करावयाची आहे. तर मग सांगा पाहू. (एकेक जण सांगू लागतात.) (1) आपण सर्वांत प्रथम झाडांची संख्या वाढवली पाहिजे. (2) पक्ष्यांसाठी पाण्याची सोय केली पाहिजे. (3) त्यांची घरटी सुरक्षित राहतील याकडे लक्ष दिले पाहिजे. (4) काहीजण पक्ष्यांची अंडी दुष्टपणे फोडून टाकतात ती वाचवली पाहिजेत.

(5) पक्ष्यांसाठी कृत्रिम घरे तयार करायला पाहिजेत. (6) पक्षी ओल्या कचऱ्याबरोबर कधीतरी प्लॅस्टिक पण खातात. यासाठी ओला व सुका कचरा वेगळा केला पाहिजे. (7) पक्षी झाडांकडे आकर्षित होतील अशा हिरव्यागार झाडांची संख्या वाढविली पाहिजे. (8) पक्ष्याना त्रास होणार नाही यासाठी मोठमोठ्या ध्वनिक्षेपकांचा आवाज टाळला पाहिजे. (9) फटाके उडविताना त्यांचा मोठा आवाज होतो त्यामुळे पक्षी घाबरतात, यासाठी आवाजविरहीत फटाके वाजविले पाहिजेत. (10) पक्ष्यांसाठी अन्नधान्य शेतात व इतर ठिकाणी राखून ठेवले पाहिजे.

प्रश्न 4.
तुम्ही भेट दिलेल्या एखाद्या पर्यटन स्थळाचे वर्णन करणारे पत्र मित्राला : मैत्रिणीला लिहा.
उत्तर:
॥श्री ।।

अ.ब. क.
सुयश अपार्टमेंट,
गांधी मार्ग, मधली आळी,
पनवेल 400805
दि.10 जुन 2018

प्रिय मित्र सुनिल यास,
सप्रेम नमस्कार तुझे पत्र मिळाले. यावेळी मे महिन्यात आई बाबांबरोबर मी महाबळेश्वरला गेलो होतो. त्यामुळे तुला पत्र लिहू शकलो नाही.

महाबळेश्वर हे उत्तम पर्यटन स्थळ आहे. अरे तिथले वातावरण तर खूपच सुंदर आहे. आम्ही तिचे सनसेट पॉईंटला गेलो होतो. तिथे इतका जोराचा वारा येतो की मला क्षणभर वाटले की मी ही वाऱ्याबरोबर उडून जातो की काय?

तसेच तेथे घोड्यावर रपेटही मारली. बोटींग केले. शेतातून काढलेली ताजी टवटवीत स्ट्रॉबेरीही आम्हांला खायला मिळाली.

तेथील बाजारात किती तरी हस्तकौशल्याच्या वस्तूही बघायला मिळाल्या. तेथील निसर्गरम्य वातावरणातून परत येण्याची इच्छाच होत नव्हती; पण काय करणार यावेच लागले. माझा अभ्यास व्यवस्थित सुरू आहे. तुझी खुशाली वरचेवर कळव.

तूबै एकदा महाबळेश्वरला जाऊन ये. तुझ्या आई बाबांना माझा शि. सा. नमस्कार. बाकी सर्व ठीक आहे.

तुझा मित्र.
अ. ब. क.

दादास पत्र Summary in Marathi

पाठ परिचय :

पत्र हे दोन व्यक्ती/संस्था यांच्यामधील वैचारिक, भावनिक देवाणघेवाण, संबंध आणि संवाद प्रस्थापित करणारे प्रभावी माध्यम आहे. मनातील भावनांना, विचारांना वाट करून देणारे ते साधन. संगणकाच्या व मोबाइलच्या जगात पत्र लिहिणे माणसे विसरूनच गेली आहेत. ‘दादास पत्र’ या पाठात बहिणीने आपल्या भावाला पत्राद्वारे सहलीला केलेल्या गमती व खुशाली कळविली आहे.

A letter is a strong medium of communication between two people or institutions to share ideologies, emotions, relationships and dialogues. It gives way to express one’s emotions or thoughts. In the world of computers and mobiles, people have forgotten to write letters. In ‘Dadas Patra’, a sister has written about her cherished memories of a picnic to her brother through a letter.

शब्दार्थ :

1. सहल – पर्यटन, फेरफटका – a picnic
2. चित्रफीत – सिनेमा – acinema/film
3. हट्ट – कळकळीची विनवणी – insistence
4. देखण्या – मोहक, सुंदर – charming
5. तुडवणे – पायाखाली चिरडणे – to crush under feet
6. पूर्व परवानगी – आगाऊ अनुमती, – prior permission
7. संमती संतुलित – समतोल – balance
8. पर्यावरण – अवतीभवतीची सजीव-निर्जीव सृष्टी – environment
9. प्रदूषण – अशुद्धता – pollution
10. पटणे – खात्री होणे – to be convinced
11. अविस्मरणीय – न विसरण्यासारखे – unforgettable
12. खुशाली – निरोगी व सुखी स्थिती – health and happiness
13. संतुलित – संतुलन राखलेले (Balanced)
14. अविभाज्य – विभागले न जाणारे (Integral)
15. वनविभाग (वनखाते) – अरण्यांची देखभाल करणारे खाते (forest department)
16. वहन – वाहून नेण्याची क्रिया (carrying)
17. पाठपुरवठा करणे – सतत मागे रहाणे/लागणे (persuance)
18. एकतर्फी – एका बाजूने (one way)
19. दुतर्फी – दोन्ही बाजूने (both way)
20. ध्वनिक्षेपक – speakers

वाक्प्रचार :

1. नष्ट होणे – नाहीसा होणे
2. घोषित करणे – जाहीर करणे
3. गुजराण करणे – निर्वाह करणे
4. निरखून पाहणे – बारकाईने निरीक्षण करणे

टिपा :

• चंडोल पक्षी – चिमणीसारखा दिसणारा हा पक्षी फार सुंदर गातो. त्यांची पिसे तपकिरी, राखाडी, वाळूसारखी काळी व पांढरी अशा विविध रंगाची असतात. मोकळ्या मैदानात व चराऊ गवताळ प्रदेशात त्यांचे वास्तव्य आढळते.
• माळटिटवी पक्षी – तितराइतका आकार असणाऱ्या या पक्ष्याचे पाय लांब तर पोट पांढरे व डोळे काळे असते. यास पिवळ्या गाठीची टिटवी असे म्हणतात. पडीक शेतीचा प्रदेश व धान्याची कापलेली शेते याठिकाणी हे पक्षी वास्तव्य करतात.
• माळढोक अभयारण्य – ‘जवाहरलाल नेहरू माळढोक अभयारण्य’ या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या या अभयारण्याची स्थापना सन 1979 मध्ये झाली. हे महाराष्ट्रातील आकारमानाने सर्वात मोठे अभयारण्य आहे. सोलापूर व नगर जिल्ह्यातील मोठ्या भूभागावर हे वसलेले आहे. याचे क्षेत्रफळ 8496 चौ.कि.मी. इतके आहे.