Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 2 माझा अनुभव Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 2 माझा अनुभव Textbook Questions and Answers

1. का ते लिहा.

प्रश्न अ.
रिमाने आनंदाने उड्या मारल्या.
उत्तर:
आगगाडीने मामाच्या गावाला जायचे म्हणून रिमाने आनंदाने उड्या मारल्या.

प्रश्न आ.
मुलाने बाळाला मांडीवर घेतले.
उत्तर:
मावशींच्या मांडीवर बसलेले बाळ खुदकन हसले म्हणून मुलाने बाळाला मांडीवर घेतले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

प्रश्न इ.
मुलाचे मन आनंदाने थुईथुई नाचू लागले.
उत्तर:
पानांची सळसळ, नदीची खळखळ, पक्ष्यांची किलबिल, गाईंचे हंबरणे, पशु, पक्षी, शेते पाहून मुलाचे मन आनंदाने थुईथुई नाचू लागले.

प्रश्न ई.
मुलांना गहिवरून आले.
उत्तर:
आजीच्या हाताचा थरथरणारा स्पर्श खूप प्रेमळ अन् बोलका होता म्हणून मुलांना गहिवरून आले.

2. ‘सुट्टी कधी संपली, ते आम्हांला समजलेच नाही.’ असे मुलाला का वाटले? तुमच्या शब्दांत लिहा.

प्रश्न 1.
‘सुट्टी कधी संपली, ते आम्हांला समजलेच नाही.’ असे मुलाला का वाटले? तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तर:
सुट्टीत विहिरीवर पोहायला जाणे, शेतात बागडणे, आंब्याच्या झाडावर चढून कैऱ्या, पाडाचा आंबा तोडून खाणे, बैलगाडीतून मामाबरोबर फेरफटका मारणे, कधी शेतावर तर कधी आमराईत मामाबरोबर फिरायला जाणे या सर्व मजेत सुट्टी कधी संपली ते मुलांना कळलेच नाही.

3. वाचा. सांगा. लिहा.
नादमय शब्द उदा., छुमछुम, झुकझुक.

प्रश्न अ.
वाचा. सांगा. लिहा.
नादमय शब्द उदा., छुमछुम, झुकझुक.
उत्तर:
फडफड, खडखड, सळसळ, खळखळ, खुळखुळ, थुईथुई

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

4. खालील शब्दाचे समानार्थी शब्द लिहा.
(अ) वारा, (आ) तोंड, (इ) रस्ता, (ई) आई, (उ) शेत

प्रश्न अ.
वारा
उत्तर:
वारा – पवन, वायू

प्रश्न आ.
तोंड
उत्तर:
तोंड – मुख, चेहरा

प्रश्न इ.
रस्ता
उत्तर:
रस्ता – मार्ग, सडक

प्रश्न ई.
आई
उत्तर:
आई – माता, जननी

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

प्रश्न उ.
शेत
उत्तर:
शेत – शिवार

5. जोड्या जुळवा.

प्रश्न अ.

‘अ’ गट‘ब’ गट
1. आगगाडी(अ) खुळखुळ
2. पैंजण(ब) खडखड
3. घुंगूरमाळा(क) झुकझुक
4. बैलगाडी(ड) खळखळ
5. पाणी(इ) छुमछुम

उत्तर:

‘अ’ गट‘ब’ गट
1. आगगाडी(क) झुकझुक
2. पैंजण(इ) छुमछुम
3. घुंगूरमाळा(अ) खुळखुळ
4. बैलगाडी(ब) खडखड
5. पाणी(उ) छुमछुम

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

6. गाईचे हंबरणे’ तसे खालील पशुपक्ष्यांचे आवाजदर्शक शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
गाईचे हंबरणे’ तसे खालील पशुपक्ष्यांचे आवाजदर्शक शब्द लिहा.
उत्तर:
(अ) बकरी – बेंऽ बेंऽ
(आ) वाघ – डरकाळी
(इ) बेडूक – डराँव डराँव
(ई) कुत्रा – भुंकणे
(उ) मांजर – म्याँव म्याँव करणे
(ऊ) मोर – माओ माओ

7. खालील वाक्प्रचाराचा वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न 1.
खालील वाक्प्रचारांचा वाक्यात उपयोग करा.
उत्तर:
(अ) खुदकन हसणे – बाळ खुदकन हसले.
(आ) गाढ झोपणे – आई गाढ झोपली होती.
(इ) कडकडून भेटणे – अमेरिकेतून आल्यावर मी भावाला कडकडून भेटलो.
(ई) टुकुटुकु पाहणे – बाळ सर्वांकडे टुकुटुकु पहात होते.
(उ) आनंदाने थुईथुई नाचणे – काळे मेघ पाहून मोर आनंदाने थुईथुई नाचतो.
(ऊ) गहिवरून येणे – निरोप देताना मला गहिवरून आले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

8. बाजारहाट’ यासारखे आणखी काही जोडशब्द लिहा.

प्रश्न 1.
बाजारहाट’ यासारखे आणखी काही जोडशब्द लिहा.
उत्तर:

  1. धावपळ
  2. नातीगोती
  3. पाटपाणी
  4. नरमगरम
  5. भाजीपाला
  6. धुणीभांडी
  7. गणगोत

9. तुम्ही एखादे चांगले काम केले आहे त्या प्रसंगाचे अनुभवलेखन करा.

प्रश्न 1.
तुम्ही एखादे चांगले काम केले आहे त्या प्रसंगाचे अनुभवलेखन करा.
उत्तर:
आमच्याकडे घरकामासाठी येणाऱ्या बाईच्या मुलीला मी रोज खाऊ देतो. ती दुसरीत असल्याने तिचा अभ्यासही घेतो. तिची आई काम करेपर्यंत गाणी, कविता शिकवतो. कधी कधी गोष्टीची पुस्तके वाचून दाखवतो. मी तिला चार वया व काही पेन्सीलीही दिल्या आहेत. तिच्यात अभ्यासाची गोडी निर्माण करण्याचा मी प्रयत्न केला आहे. खाल्लेल्या गोळीचा कागद कचरापेटीत टाकायला शिकवले. नखे कापायला व स्वच्छ रहायला शिकवले. तिच्यात बरीच सुधारणा आहे. या चांगल्या कामाने मला समाधान मिळाले.

10. तुमच्या घरातील व्यक्तींबरोबर सुट्टीच्या दिवशी

प्रश्न 1.
तुमच्या घरातील व्यक्तींबरोबर सुट्टीच्या दिवशी
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव 1

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

11. खालील शब्दांसारखे दोन – दोन शब्द लिहा. 

प्रश्न 1.
खालील शब्दांसारखे दोन – दोन शब्द लिहा.
उत्तर:
(अ) सळसळ – (1) मळमळ (2) जळजळ
(आ) भुरभुर – (1) फुरफुर (2) गुरगुर
(इ) लुकलुक – (1) झुकझुक (2) टुकटुक
(ई) खडखड – (1) धडधड (2) बडबड

12. हे शब्द असेच लिहा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव 2

प्रश्न 1.
हे शब्द असेच लिहा.
उत्तर:
उद्या, उन्हाने, तल्लीन, स्टेशन, स्वागत, वाऱ्यांच्या, तेवढ्यात, येणाऱ्या, रस्त्याला, कोंबड्यांचा, स्पर्श, प्रेमळ, दुसऱ्या, कैऱ्या, सुट्टी, आंब्याच्या.

13. खालील शब्द आपण कधी वापरतो?

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव 3
आपण एका वस्तूबद्दल बोलू लागलो, की त्यास एकवचन म्हणतो आणि अनेकांबद्दल बोलू लागलो, की त्यास अनेकवचन म्हणतो.
उदा., एक झाड – अनेक झाडे.
खालील शब्दांच्या जोड्या वाचा व समजून घ्या.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव 4
उत्तर:

  • कृपया – विनंती करताना.
    उदा. ’कृपया, मला एक पेन्सिल दे.“
  • माफ करा – क्षमा मागताना.
    उदा. ’माफ करा. तुम्हांला चुकून धक्का लागला.“
  • आभारी आहे – आभार मानताना.
    उदा. ’तू मला पेन्सिल दिलीस, त्याबद्दल मी आभारी आहे.“

14. खालील वाक्यातील नामांना अधोरेखित करा.

प्रश्न अ.
बाबांचा सदरा उसवला.
उत्तर:
बाबांचा सदरा उसवला.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

प्रश्न आ.
सुमनने गुलाबाचे रोपटे लावले.
उत्तर:
सुमनने गुलाबाचे रोपटे लावले.

प्रश्न इ.
पाकिटात पैसे नव्हते.
उत्तर:
पाकिटात पैसे नव्हते.

प्रश्न ई.
मुले बागेत खेळत होती
उत्तर:
मुले बागेत खेळत होती.

प्रश्न उ.
समोरून बैल येत होता.
उत्तर:
समोरून बैल येत होता.

प्रश्न ऊ.
सरिता व फरिदा चांगल्या मैत्रिणी आहेत.
उत्तर:
सरिता व फरिदा चांगल्या मैत्रिणी आहेत.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

प्रश्न ए.
पंकजने परीक्षेत पहिला नंबर मिळवला.
उत्तर:
पंकजने परीक्षेत पहिला नंबर मिळवला.

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 2 माझा अनुभव Important Additional Questions and Answers

खालील वाक्यात रिकाम्या जागा भरून वाक्ये पुन्हा लिहा.

प्रश्न 1.

  1. पायांतले …………… छुमछुम वाजवत ती घरभर फिरली.
  2. आगगाडी ………… करत चालली होती.
  3. तिचा चेहरा …………. दिसत होता.
  4. मी ……………. मांडीवर घेतले.
  5. स्टेशनवर ………….. घेऊन मामा आला होता.
  6. बैलांच्या गळ्यातील …………. खुळखुळ वाजत होत्या.
  7. मन …………… थुईथुई नाचत होते.
  8. आम्ही …………………. बिलगलो.
  9. आमची ………….. कधी संपली ते आम्हांला समजलेच नाही.

उत्तर:

  1. पैंजण
  2. झुकझुक
  3. प्रसन्न
  4. बाळाला
  5. बैलगाडी
  6. घुगूरमाळा
  7. आनंदाने
  8. आजीला
  9. सुट्टी

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

का ते लिहा.

माझा अनुभव प्रश्न उत्तर प्रश्न 1.
रिमाचे डोळे लुकलुकत होते.
उत्तर:
खिडकीतून येणाऱ्या उन्हामुळे रिमाचे डोळे लुकलुकत होते.

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 2 प्रश्न 2.
सुट्टी कधी संपली, ते मुलांना समजलेच नाही.
उत्तर:
पोहणे, बागडणे, आंबे खाणे, शेतात-आमराईत जाणे या सर्व मजेत सुट्टी कधी संपली ते कळलेच नाही.

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

माझा अनुभव प्रश्न 1.
मावशींच्या मांडीवर कोण बसले होते?
उत्तर:
मावशींच्या मांडीवर छोटेसे बाळ बसले होते.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

Maza Anubhav Question Answers प्रश्न 2.
स्टेशनवर बैलगाडी घेऊन कोण आला होता?
उत्तर:
स्टेशनवर बैलगाडी घेऊन मामा आला होता.

अनुभव समानार्थी शब्द मराठी प्रश्न 3.
शेतातली पिके कशी डुलत होती?
उत्तर:
शेतातली पिके वाऱ्यावर मंद मंद डुलत होती.

Maza Anubhav In Marathi प्रश्न 3.
घरी येताच कोणी स्वागत केले?
उत्तर:
घरी येताच मामीने स्वागत केले.

आनंदी समानार्थी शब्द मराठी प्रश्न 4.
आजीने मुलांचे लाड कसे केले?
उत्तर:
आजीने मुलांच्या डोक्यावरून, तोंडावरून प्रेमाने हात फिरवून मुलांचे लाड केले.

प्रश्न 5.
मुले कोठे पोहायला जात?
उत्तर:
मुले विहिरीवर पोहायला जात.

प्रश्न 6.
सुट्टी संपल्यावर सगळे कुठे परतले?
उत्तरः
सुट्टी संपल्यावर सगळे गावी आपल्या घरी परतले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

प्रश्न 7.
मुले मामाबरोबर कुठे फिरायला जात?
उत्तर:
मुले मामाबरोबर आमराईत फिरायला जात.

प्रश्न 8.
मामाच्या मुलांची नावे लिहा.
उत्तर:
राजू आणि चिमी ही मामाच्या मुलांची नावे आहेत.

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मामाच्या गावातील सायंकाळचे वर्णन करा.
उत्तर:
घरी जाण्यासाठी सर्व बैलगाडीत बसले. तोवर सायंकाळ झाली होती. पाने सळसळत होती. पाण्याची खळखळ, पक्ष्यांची किलबिल, शेतात चरणाऱ्या गाईंचे हंबरणे, बकऱ्यांचे बेंऽ बेंऽ ऐकू येत होते. शेतातील पिके वाऱ्यावर मंद मंद डुलत होती.

प्रश्न 2.
मामाच्या घरी सर्वांचे स्वागत कसे झाले?
उत्तर:
मामा स्वत: बैलगाडी घेऊन स्टेशनवर घ्यायला आला होता. घरी येताच मामीने तोंडभर हसून सगळ्यांचे स्वागत केले, राजू व चिमी ही मामाची मुले वाटच पहात होती. ते सगळ्यांना कडकडून भेटले. आजी हळूहळू काठी टेकवत आली व तिने मुलांच्या डोक्यावरून, तोंडावरून प्रेमाने हात फिरवला.

व्याकरण व भाषाभ्यास:

  • एकवचन – जेव्हा आपण एका वस्तूबद्दल बोलतो तेव्हा ते एकवचन असते.
  • अनेकवचन – जेव्हा आपण अनेक वस्तूंबद्दल बोलतो तेव्हा ते अनेकवचन असते.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

खालील शब्दांचे वचन बदला.

प्रश्न 1.

  1. आंबा
  2. आगगाडी
  3. केस
  4. खिडकी
  5. पीक
  6. धुंगूरमाळ
  7. पान
  8. घर
  9. पक्षी
  10. चेहरा
  11. नदी
  12. परीक्षा
  13. कैऱ्या

उत्तर:

  1. आंबे
  2. आगगाड्या
  3. केस
  4. खिडक्या
  5. पिके
  6. घुगूरमाळा
  7. पाने
  8. घरे
  9. पक्षी
  10. चेहरे
  11. नदया
  12. परीक्षा
  13. कैरी

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

खालील वाक्यातील नामांना अधोरेखित करा.

प्रश्न 1.
मुलांनी खाऊ खाल्ला.
उत्तर:
मुलांनी खाऊ खाल्ला.

खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

  1. धमाल
  2. बिलगणे
  3. झुळूक
  4. छोटे
  5. बागडणे

उत्तरः

  1. मजा
  2. प्रेमाने जवळ येणे
  3. वाऱ्याची लहर
  4. लहान
  5. खेळणे.

प्रश्न 2.
‘गाईचे हंबरणे’ तसे खालील पशुपक्ष्यांचे आवाजदर्शक शब्द लिहा.

  1. कोल्हा
  2. चिमणी
  3. कोकीळ
  4. कावळा

उत्तर:

  1. कुई कुई
  2. चिव-चिव
  3. कुहू कुहू
  4. काव-काव

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

प्रश्न 3.
खालील शब्दांसारखे दोन दोन शब्द लिहा.
उत्तर:

  • सरसर – (1) झरझर (2) घरघर
  • झपझप – (1) धपधप (2) रपरप

प्रश्न 4.
खालील वाक्प्रचारांचा वाक्यात उपयोग करा.
उत्तर:
तल्लीन होणे – मालिनी सतार वाजवताना तल्लीन होते.

लेखन विभाग:

प्रश्न 1.
खालील शब्द आपण कधी वापरतो? (कृपया, माफ करा, आभारी आहे.)
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव 5
उत्तर:

  1. कृपया येथे माझे सामान ठेवाल कां?
  2. माफ करा माझ्या हातून कप फुटला.
  3. आपण मला मदत केलीत, आभारी आहे.

प्रश्न 2.
तुमच्या वर्गात तुम्ही कोणते सुविचार लिहाल?
उत्तर:

  1. प्रयत्न केल्याने यश मिळते. अपयशाने खचू नका.
  2. निसर्ग तुमचे भविष्य आहे. त्याची काळजी घ्या. निसर्ग जपा. झाडांशी मैत्री करा.
  3. चांगला आहार मन, बुद्धी व शरीराला पोषक असतो.
  4. खूप वाचा. खूप शिका. मोठ्यांचा आदर करा.
  5. अंधश्रद्धेला बळी पडू नका. ज्ञानाची ज्योत पेटवा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

प्रश्न 3.
बागेत तुम्ही कोणते सुचना फलक पाहता?
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव 6

प्रश्न 4.
सामाजिक समस्यांवर आधारित घोषवाक्ये लिहा.
उत्तर:

  1. पाणी जीवन आहे. जपून वापरा.
  2. नका तोडू वृक्ष, रहा नेहमी दक्ष.
  3. निसर्गाचा ठेवा मान, राखा पर्यावरणाचे भान.
  4. वीज, पाणी, पेट्रोल, डिझेल ही साधनसंपत्ती; नका करू नाश, नाहीतर ओढवेल आपत्ती.
  5. कापडी पिशव्यांची साथ खरी; प्लॅस्टिक नको दारोदारी.

माझा अनुभव Summary in Marathi

पाठ परिचयः

प्रस्तुत पाठात वार्षिक परीक्षा संपल्यानंतर मामाच्या गावाला जाण्याचे प्रवासवर्णन व मामाच्या गावात पोहचल्यावर केलेली मौजमजा शब्दचित्रीत केली आहे. उन्हाळ्याच्या सुट्टीचा आनंद कसा लुटला याचा अनुभव मांडला आहे.

शब्दर्थ:

  1. झुळूक – वाऱ्याची लहर (breeze)
  2. छोटे – लहान (small)
  3. गाढ झोपणे – शांत झोपणे (deep sleep)
  4. हंबरणे – गाईचा आवाज (bellow)
  5. प्रेमळ – प्रेमाने भरलेला (loving)
  6. धमाल – मजा (enjoyment, great fun)
  7. बागडणे – खेळणे (to play)
  8. कैऱ्या – कच्चे आंबे (raw mangoes)
  9. पाडाचा आंबा – अर्धवट पिकलेला आंबा (half riped mango)
  10. आमराई – आंब्यांची बाग (mango orchard)

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 2 माझा अनुभव

वाक्प्रचार व अर्थ:

  1. तल्लीन होणे- दंग होणे, गुंग होणे
  2. गहिवरून येणे – मन भरून येणे
  3. कडकडून भेटणे – प्रेमाने मिठी मारणे
  4. गाठणे – जाऊन भेटणे
  5. बिलगणे – प्रेमाने आलिंगन देणे

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Class 6 History Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas Textbook Questions and Answers

1. Answer in one sentence:

Janapadas And Mahajanapadas Class 6 Questions And Answers Question 1.
What is meant by janapada?
Answer:
Small city states came to be known as janapadas.

Janapadas And Mahajanapadas Class 6 Answers Question 2.
What is meant by mahajanapada?
Answer:
Some janapadas gradually became stronger and expanded their geographical bounderies, such janapadas came to be known as Mahajanapadas.

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Janapadas And Mahajanapadas Class 6 Question 3.
Where was the first Buddhist council held?
Answer:
The first Buddhist council or sangiti was held at Rajgriha.

Janapadas Class 6 Question 4.
Who introduced the system of standard weights and measures?
Answer:
The Nandas introduced the system of standard weights and measures.

2. Can you name the following?

Janapadas And Mahajanapadas Class 6 Pdf Question 1.
Some part of today’s Maharashtra was occupied by this janapada.
Answer:
Ashamak

Question 2.
This was an assembly of the senior citizens of a janapada
Answer:
Gana-parishad

Question 3.
This was the venue of discussion.
Answer:
Santhagar

Question 4.
Gautam Buddha belonged to this janapada.
Answer:
Shakya Republic

Question 5.
They had a four-column army.
Answer:
The Nanda Kings

3. Match the following:

Question 1.

Column AColumn B
(1) Sangiti
(2) Dhanananda
(3) Pataligram
(a) Ajatshatru
(b) Parishad
(c) Mahagovind
(d) Nanda king

Answer:
1 – b
2 – d
3 – a

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

4. Make a table showing the various kingdoms in the Indian sub-continent and their capitals.
Answer:

Kingdoms in the Indian sub-continentCapitals
KosalaShravasti
VatsaKosam, Kaushambi
AvantiUjjain
MagadhaRajgriha
KashiVaranasi
VrijjiVaishali
MallaKushinagar and Pavapur
KuruHastinapur
PanchalAhichhatra and Kampilya
SurasenMathura
AngaChampanagri
AssakaPaudanya
ChediShuktimati
MatsyaViratnagar

Activity:

  • Visit a nearby fort and find out the following:
  1. Type of the fort
  2. In whose reign it was built
  3. The Killedar………..
  4. The main feature.
  • Find out the different arms and services of the Indian Army.
  • Complete the following table:
    S.noName of the
    mahajanapada
    LocationCapitalName of the most important king
    (1)At the foot of the Himalayas.
    (2)Vatsa
    (3)Pradyot
    (4)Region around the cities of Patna, Gaya.

Class 6 History Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas InText Questions and Answers

Activity:

Question 1.
Find out the different arms and services of the Indian Army.
Answer:
Combat Arms :

  • Infantry
  • Armoured Corps
  • Regiment of Artillery

Supporting Arms :

  • Army Aviation Corps
  • Corps of Engineers
  • Corps of Signals
  • Mechanized Infantry
  • Army Air Defence

Services :

  • Army Education Corps
  • Army Medical Corps
  • Army Ordinance Corps
  •  Army Postal Service Corps
  • Army Service Corps
  • Corps of Electronics and Mechanical Engineers
  • Corps of Military Police
  • Judge Advocate Generals Department
  • Army Dental Corps
  • Remount and Veterinary Corps
  • Other Services

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Question 2.
Complete the following table:

S.noName of the
mahajanapada
LocationCapitalName of the most important king
(1)At the foot of the Himalayas.
(2)Vatsa
(3)Pradyot
(4)Region around the cities of Patna, Gaya.

Answer:

S.noName of the
mahajanapada
LocationCapitalName of the most important king
(1)The Kosala MahajanapadaAt the foot of the Himalayas.ShravatiKing Prasenjit
(2)VatsaThe region around Prayag that is Allahabad in Uttar Pradesh.KosamKing Udayana
(3)AvantiMalwa region of Madya Pradesh.UjjayaniPradyot
(4)MagadhaRegion around the cities of Patna, Gaya.RajgrihaKing Bimbisara

Class 6 History Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas Additional Important Questions and Answers

Complete the sentence by choosing the correct option:

Question 1.
The period from about 1000 BCE to 600 BCE is considered to be the ______ period.
(a) medieval
(b) Vedic
(c) post-Vedic
Answer:
(c) post-Vedic

Question 2.
The ______ came into existence in the post-Vedic period.
(a) janapadas
(b) mahajanapads
(c) angas
Answer:
(a) janapadas

Question 3.
The janapada called Ashmak occupied a part of today’s _______.
(a) Karnataka
(b) Maharashtra
(c) Bihar
Answer:
(b) Maharashtra

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Question 4.
Some of the janapadas were monarchies, while others were ________.
(a) republics
(b) independent
(c) dependent
Answer:
(a) republics

Question 5.
Every janapada had its own ______.
(a) library
(b) palace
(c) coinage
Answer:
(c) coinage

Question 6.
Some janapadas gradually became stronger and ______ their geographical boundaries.
(a) contracted
(b) expanded
(c) built
Answer:
(b) expanded

Question 7.
By sixth century BCE, _______ Mahajanapadas acquired special importance.
(a) fifteen
(b) sixteen
(c) seventeen
Answer:
(b) sixteen

Question 8.
Ajatshatru was the son of _______.
(a) Chandragupta
(b) Shishunag
(c) Bimbisara
Answer:
(c) Bimbisara

Question 9.
The kingdom of Magadha prospered during the reign of ______.
(a) Ajatshatru
(b) Bimbisara
(c) Chandragupta
Answer:
(a) Ajatshatru

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Question 10.
Ajatashatru became the ______ of Gautam Buddha.
(a) leader
(b) follower
(c) descendant
Answer:
(b) follower

Question 11.
The first Buddhist Council or sangiti was held at ______.
(a) Rajgriha
(b) Ashmak
(c) Panchal
Answer:
(a) Rajgriha

Question 12.
The foundation for the new _______ Pataligram of Magadha was laid during Ajatshatru’s period.
(a) city
(b) palace
(c) capital
Answer:
(c) capital

Question 13.
_______ was probably in the vicinity of today’s Patna city.
(a) Pataliputra
(b) Vatra
(c) Avanti
Answer:
(a) Pataliputra

Question 14.
A noteworthy successor of Ajatshatru was the Magadha king _______.
(a) Dhananand
(b) Chandragupta
(c) Shishunag
Answer:
(c) Shishunag

Question 15.
Nearly the entire region of northern India came under the ______ of Magadha.
(a) control
(b) influence
(c) subjection
Answer:
(a) control

Question 16.
The _____ ruled the Magadha Empire between 364 BCE and 324 BCE.
(a) Guptas
(b) Nandas
(c) Mauryas
Answer:
(b) Nandas

Question 17.
The Nandas set up a good ________ system necessary to run the huge empire.
(a) political
(b) financial
(c) administrative
Answer:
(c) administrative

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Question 18.
The Nandas also ________ the system of standard weights and measures.
(a) introduced
(b) exploited
(c) destroyed
Answer:
(a) introduced

Question 19.
King _______ was the last king of the Nanda dynasty.
(a) Nanda
(b) Dhanananda
(c) Bimbisara
Answer:
(b) Dhanananda

Question 20.
Chandragupta Maurya won ______ and ended the Nanda regime.
(a) Pataliputra
(b) Kashi
(c) Ashmak
Answer:
(a) Pataliputra

Answer the following in one sentence:

Question 1.
Which period is considered to be the post- Vedic period?
Answer:
The period from about 1000 BC to 600 BC is considered to be the post-Vedic period.

Question 2.
When did the janapadas come into existance?
Answer:
The janapadas came into existence during the post-Vedic period.

Question 3.
Around which region did the janapadas spread?
Answer:
The janapadas spread from today’s Afghanistan which is to the north west of the Indian subcontinent to Bengal and Odisha in the east and to Maharashtra in the south.

Question 4.
Which janapada occupied a part of today’s Maharashtra?
Answer:
The janapada called ‘Ashmak’ occupied a part of today’s Maharashtra.

Question 5.
What is the organisation of senior citizens called?
Answer:
The organization of senior citizens is called gana-parishad.

Question 6.
What was the work of the gana-parishad?
Answer:
The members of the gana-parishad came together for discussion and made decisions regarding administrative issues.

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Question 7.
What was the place where the gana-parishad met called?
Answer:
The place where the gana-parishad met and took decisions was known as the ‘Santhagar’.

Question 8.
From which Republican state did Gautam Buddha hail?
Answer:
Gautam Buddha hailed from the Shakya Republic.

Question 9.
How many mahajanapadas had acquired special importance in the sixth century BCE?
Answer:
Upto the sixth century BCE, sixteen mahajanapadas had acquired special importance.

Question 10.
Name some powerful mahajanapada.
Answer:
Some of the powerful mahajanapadas were Kosala, Vatsa, Avanti and Magadha.

Question 11.
Who was Bimbisara’s son?
Answer:
Bimbisara’s son was Ajatshatru.

Question 12.
Whose ardent follower did Ajatshatru become?
Answer:
Ajatshatru became the follower of Gautam Buddha.

Question 13.
When was the foundation for the new capital Pataligram laid?
Answer:
The foundation for the new capital Pataligram of Magadha was laid during Ajatshatru’s period.

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Question 14.
Which ancient city was in the vicinity of today’s city of Patna?
Answer:
The ancient city Pataliputra was in the vicinity of today’s city of Patna.

Question 15.
Who was the successor of Ajatshatru?
Answer:
A noteworthy successor of Ajatshatru was the Magadha King Shishunag.

Question 16.
Which kingdoms did King Shishunag annex?
Answer:
King Shishunag annexed the kingdoms of Avanti, Kosala, and Vatsa to Magadha.

Question 17.
State the period of Nanda rule.
Answer:
The Nandas ruled the Magadha Empire between 364 BCE and 324 BCE.

Question 18.
Describe the army of the Nanda Kings.
Answer:
The Nanda Kings had a huge four column army of infantry, cavalry, chariots and elephants.

Question 19.
Who was the last king of the Nanda dynasty?
Answer:
King Dhananand was the last king of the Nanda dynasty.

Question 20.
How did the Nanda dynasty decline?
Answer:
During Dhananand’s reign, an ambitious youth Chandragupta Maurya won Pataliputra and brought about an end to the Nanda regime.

Maharashtra Board Class 6 History Solutions Chapter 6 Janapadas and Mahajanapadas

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 13 मोठी आई Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 13 मोठी आई Textbook Questions and Answers

1. एका वाक्यात उत्तर लिहा.

प्रश्न अ.
घर बांधण्यासाठी कोणकोणत्या वस्तू लागतात?
उत्तर:
दगड, माती, विटा, चुना व लाकूड इत्यादी या वस्तू घर बांधण्यासाठी लागतात.

प्रश्न आ.
जमिनीच्या पोटात कोणकोणती खनिजे सापडतात?
उत्तर:
चांदी, रूपे, पितळ, तांबे, कथील, दगडी कोळसा, लोखंड इ. खनिजे जमिनीच्या पोटात सापडतात.

प्रश्न इ.
कारखान्यात धातूपासून कोणकोणत्या वस्तू तयार होतात?
उत्तर:
लोखंडी खुा, पलंग, सुया, टाचण्या, चाकू, कात्र्या, गुंड्या, काचेचे सामान, मोटारी, आगगाड्या, विमाने इत्यादी वस्तू कारखान्यात धातूपासून तयार होतात.

प्रश्न ई.
चुना कशासन तयार करतात?
उत्तर:
चुनखडीच्या खडकापासून चुना तयार करतात.

प्रश्न उ.
लेखिकेच्या मते मातृभूमीबद्दल प्रेमभाव का बाळगावा?
उत्तर:
माणसांना प्रत्येक गोष्ट या भूमीनेच दिली आहे, म्हणून लेखिकेच्या मते मातृभूमीबद्दल प्रेमभाव बाळगायला हवा.

2. तुम्ही खात असलेल्या अन्नपदार्थांतील कोणकोणत्या वस्तू जमिनीकडून आपणांस मिळतात, यांची यादी बनवा.

प्रश्न 1.
तुम्ही खात असलेल्या अन्नपदार्थांतील कोणकोणत्या वस्तू जमिनीकडून आपणांस मिळतात, यांची यादी बनवा.
उत्तर:

  1. धान्य – ज्वारी, बाजरी, नाचणी, गहू, मळा, तांदूळ इ.
  2. कडधान्य – मूग, मटकी, चवळी, वाटाणा, हरभरा, वाल, तूर, उडीद इ.
  3. पालेभाज्या – मेथी, शेपू, तांदळी, चाकवत, पालक, माठ इ.
  4. फळभाज्या – वांगी, कोबी, फ्लॉवर, दुधीभोपळा, दोडका, कारले, टोमॅटो, गवार, शेवगा, भेंडी, घेवडा, राजमा इ.
  5. कंदमुळे – कांदा, गाजर, बीट, मुळा, रताळे, भुईमुगाच्या शेंगा इ.
  6. फळे – केळी, चिकू, पेरू, आंबा, फणस, अननस, द्राक्षे, सफरचंद, जांभळे, कवठ, बोरे, पपई, काजू, बदाम, अक्रोड इ.

3. आपण मातृभूमीबद्दल प्रेमभाव का बाळगायला हवा ते तुमच्या शब्दांत लिहा.

प्रश्न 1.
आपण मातृभूमीबद्दल प्रेमभाव का बाळगायला हवा ते तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तर:
मातृभूमी म्हणजेच जमीन, काळी आई आपणास अन्न-वस्त्र देते, दाग-दागिने देते, घरदार देते, धनधान्य देते, भांडीकुंडी देते, पाटी-पेन्सिल देते. त्या भूमीतले अन्न खाऊनच आपण मोठे झालो, शहाणे झालो. माणसांना प्रत्येक गोष्ट दिली ती या भूमीनेच. माती आहे म्हणूनच आपण जिवंत आहोत. म्हणून अशा या दातृत्वपूर्ण मातृभूमीबद्दल प्रेमभाव बाळगायला हवा.

4. ‘मोठी आई’ साठी पाठात वापरले गेलेले शब्द शोधून लिहा.

प्रश्न 1.
‘मोठी आई’ साठी पाठात वापरले गेलेले शब्द शोधून लिहा.
उत्तर:

  1. भूमी
  2. जमीन
  3. भूमाता
  4. धरणीमाता
  5. मातृभूमी
  6. मायभूमी

5. पाटीपेन्सिल’ सारखे जोडशब्द पाठातून शोधून लिहा.

प्रश्न 1.
पाटीपेन्सिल’ सारखे जोडशब्द पाठातून शोधून लिहा.
उत्तरः

  1. सोनेरूपे
  2. दागदागिने
  3. दगडमाती
  4. दूधदही
  5. गाई-म्हशी
  6. अन्न-वस्त्र
  7. चहासाखर
  8. धरणीमाता
  9. मायभूमी
  10. प्रेमभाव

6. खालील शब्दांचे समनार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समनार्थी शब्द लिहा.
उत्तर:
(अ) मातृभूमी – धरित्री, धरती, पृथ्वी
(आ) आई – माता, माय, जननी

7. हे शब्दा असेच लिहा.

प्रश्न 1.
हे शब्दा असेच लिहा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 1

8. खालील पदार्थ कशापासून बनतात ते लिहा.

प्रश्न 1.
खालील पदार्थ कशापासून बनतात ते लिहा.
उदा. साखर – ऊस
उत्तर:
(अ) फुटाणे – चणे
(आ) मनुके – द्राक्षे
(इ) भाकरी – ज्वारी, बाजरी, तांदूळ, नाचणी
(ई) चपाती – गहू
(उ) वेफर्स – बटाटे
(ऊ) सॉस – टोमॅटो
(ए) सरबत – कोकम, लिंबू इ.
(ऐ) चिक्की – गुळ, शेंगदाणे, तीळ.

9. खालील शब्दांचे अनेकवचन लिहा.

(अ) तुळई – तुळया
(आ) बिजागरी – बिजागऱ्या
(इ) झाड – झाडे
(ई) दागिना – दागिने
(उ) कवठ – कवठे

10. खालील तक्ता भरा.

प्रश्न 1.
खालील तक्ता भरा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 2
उत्तर:

मनुष्याचे खादयघरबांधणीला उपयुक्त वस्तूविविध खनिजेप्राण्यांचे खादय
धान्य, कडधान्यलाकूडलोखंडपाला, पाचोळा
भाज्यालोखंडसोनेगवत
फळेमातीचांदीमांस
मांस, मटणचुनापितळकडबा

11. शेतात पीक यावे म्हणून शेतकरी कोणकोणती कामे करतो ते खालील वेबमध्ये लिहा.

प्रश्न 1.
शेतात पीक यावे म्हणून शेतकरी कोणकोणती कामे करतो ते खालील वेबमध्ये लिहा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 3

12. खालील तक्ता पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
खालील तक्ता पूर्ण करा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 4
उत्तर:

लोखंडी वस्तूकाचेच्या वस्तूलाकडी वस्तूमातीच्या वस्तू
1. खुर्ध्याग्लासखुर्ध्याघागर
2. पलंगबाटलीटेबलमाठ
3. सुयामूर्त्यापलंगरांजण
4. टाचण्याफुलदाणीकपाटहंडी
5. चाकूआरसाखेळणीखेळणी
6. कात्र्याबरणीबैलगाडीभांडी
7. गाड्याबांगड्यानांगरकुंड्या
8. मोटारीबशीकुळवघरे
9. आगगाड्यादिवेपाटफुलदाण्या
10. विमानेघड्याळदरवाजेबरणी

13. जमिनीच्या खाली येणारी पिके व जमिनीच्या वर येणारी पिके यांची माहिती करून घ्या. त्यांची यादी तयार करा.

प्रश्न 1.
जमिनीच्या खाली येणारी पिके व जमिनीच्या वर येणारी पिके यांची माहिती करून घ्या. त्यांची यादी तयार करा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 5

14. खालील वस्तूंपासून तुमच्या घरी कोणकोणते पदार्थ तयार केले जातात. याविषयी आपापसांत गप्पा मारा.

प्रश्न 1.
खालील वस्तूंपासून तुमच्या घरी कोणकोणते पदार्थ तयार केले जातात. याविषयी आपापसांत गप्पा मारा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 6
उत्तरः
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 7

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 8

15. मोठ्या आईपासून प्राप्त होणाऱ्या गोष्टी लिहून आकृती पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
मोठ्या आईपासून प्राप्त होणाऱ्या गोष्टी लिहून आकृती पूर्ण करा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 9
उपक्रम: आई, मातृभूमी या विषयावरील कवितांचा संग्रह करून त्या कवितांचे वर्गात वाचन करा.
प्रकल्प: शिक्षक किंवा पालकांच्या मदतीने जवळच्या शेताला भेट दया. शेतात येणाऱ्या विविध पिकांचे निरीक्षण करून शेतातील अन्नधान्याबद्दल माहिती मिळवा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 10

16. खालील वाक्यांत (?, !, ‘-‘, “-“, . , ,) ही विरामचिन्हे घालून वाक्ये पुन्हा लिहा.

प्रश्न अ.
आवडले का तुला पुस्तक आई म्हणाली.
उत्तर:
“आवडले का तुला पुस्तक?” आई म्हणाली.

प्रश्न आ.
तो प्रामाणिक आहे बाबांनी सांगितले.
उत्तर:
तो ‘प्रामाणिक’ आहे बाबांनी सांगितले.

प्रश्न इ.
गणू म्हणाला अगं आई उदया सुट्टी आहे असे दिनूने सांगितले म्हणून मी शाळेत गेलो नाही
उत्तरः
गणू म्हणाला, “अगं आई, उदया सुट्टी आहे, असे दिनूने सांगितले. म्हणून मी शाळेत गेलो नाही.”

प्रश्न ई.
अहाहा किती छान चित्र आहे.
उत्तर:
अहाहा! किती छान चित्र आहे!

प्रश्न उ.
तुला लाडू आवडतो भका.
उत्तर:
तुला लाडू आवडतो का?

प्रश्न ऊ.
माझे काका मुंबईला राहतात
उत्तरः
माझे काका ‘मुंबईला’ राहतात.

प्रश्न ए.
मधू राजा रझिया व मारिया गप्पा मारत बसले
उत्तर:
मधू, राजा, रझिया व मारिया गप्पा मारत बसले.

Class 6 Marathi Chapter 13 मोठी आई Additional Important Questions and Answers

रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य पूर्ण करून लिहा.

प्रश्न 1.
आपली आई आपल्यावर किती …………… करते.
उत्तर:
माया

प्रश्न 2.
तिचे नाव भूमी ! ……………!
उत्तर:
जमीन

प्रश्न 3.
माती आहे म्हणूनच आपण …….. आहोत.
उत्तर:
जिवंत

प्रश्न 4.
जेवणाच्या ताटातला प्रत्येक ………….. मोठ्या आईने दिला.
उत्तर:
जिन्नस

प्रश्न 5.
दाराच्या कड्या, तुळया व बिजागऱ्या आहेत.
उत्तर:
लोखंडी

प्रश्न 6.
त्या मोठ्या आईचे केवढे …..मानले पाहिजेत!
उत्तर:
उपकार

प्रश्न 7.
त्या भूमीतले …………….. खाऊनच आपण मोठे झालो.
उत्तर:
अन्न

प्रश्न 8.
माणसांना प्रत्येक गोष्ट दिली ती या …………………
उत्तर:
भूमीनेच

प्रश्न 9.
त्या मायभूमीबद्दल आपण मनात नेहमी ………………….. बाळगावयास नको का?
उत्तर:
प्रेमभाव

प्रश्न 10.
पली मोठी ………………… म्हणजेच आपली मायभूमी!
उत्तर:
आई

खालील प्रश्नांची एक ते दोन वाक्यात उत्तर लिहा.

प्रश्न 1.
आपल्या आईहूनही एक मोठी आई आहे ती कोण?
उत्तर:
आपल्या आईहूनही एक मोठी आई आहे, तिचे नाव ‘भूमी! जमीन’!

प्रश्न 2.
जमिनीत काय आहे?
उत्तर:
जमिनीत माती आहे.

प्रश्न 3.
आपण आज जिवंत कोणामुळे आहोत?
उत्तर:
माती आहे म्हणून आज आपण जिवंत आहोत.

प्रश्न 4.
जेवणाच्या ताटातला प्रत्येक जिन्नस आपणास कोणी दिला?
उत्तर:
जेवणाच्या ताटातला प्रत्येक जिन्नस आपणास मोठ्या आईने दिला.

प्रश्न 5.
गहू, तांदूळ व जोंधळे कोठे तयार होतात?
उत्तर:
गहू, तांदूळ व जोंधळे आपणास शेतातूनच म्हणजेच मातीतून मिळतात.

प्रश्न 6.
कापूस कोठून मिळतो?
उत्तर:
कापूस कपाशीच्या झाडापासून मिळतो.

प्रश्न 7.
रेशीम कोठून मिळते?
उत्तर:
रेशीम रेशमाच्या किड्यापासून मिळते.

प्रश्न 8.
रेशमाचे किडे कोणत्या झाडावर जगतात?
उत्तर:
रेशमाचे किडे तुतीच्या झाडावर जगतात.

प्रश्न 9.
प्रत्येक गिरणी व प्रत्येक कारखाना कशामुळे चालतो?
उत्तर:
प्रत्येक गिरणी व प्रत्येक कारखाना लोखंड व कोळसा यामुळे चालतो.

प्रश्न 10.
विटा कशापासून बनवल्या जातात?
उत्तर:
विटा लाल मातीपासून बनवल्या जातात.

प्रश्न 11.
लाकूड कोठून आणतात?
उत्तर:
मोठमोठ्या रानांतील वाळलेली प्रचंड झाडे तोडून लाकूड आणतात.

प्रश्न 12.
गाई-म्हशींपासून आपण काय मिळवतो?
उत्तर:
दूध, दही, तूप आपण गाई-म्हशींपासून मिळवतो.

प्रश्न 13.
गाई-म्हशी कशावर जगतात?
उत्तर:
गवत व कडबा यांवर गाई-म्हशी जगतात.

व्याकरण व भाषाभ्यास.

प्रश्न 1.
एक- अनेक लिहा.

  1. गोष्ट
  2. छान
  3. जिन्नस
  4. घर
  5. भूमी
  6. फूल
  7. औषध
  8. झाड
  9. कापूस
  10. रूपे
  11. दागिने
  12. उत्तर
  13. दार
  14. प्रचंड

उत्तर:

  1. कथा, कहाणी
  2. सुंदर
  3. नग, वस्तू
  4. सदन
  5. जमीन
  6. पुष्प, सुमन
  7. दवा
  8. वृक्ष, तरू
  9. कपासी
  10. चांदी
  11. अलंकार
  12. जवाब
  13. दरवाजा
  14. मोठा

प्रश्न 2.
एक – अनेक लिहा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 10.1
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 10.2

प्रश्न 3.
पाठात आलेले जोडशब्द शोधून लिहा.
उत्तरः

  1. जिन्नस
  2. प्रचंड
  3. प्रत्येक
  4. खुर्ध्या
  5. काव्या
  6. गुंड्या
  7. तुळ्या
  8. गोष्ट
  9. उत्पन्न
  10. वस्त्र
  11. कड्या
  12. म्हशी
  13. अन्न
  14. पेन्सिल
  15. टाचण्या
  16. साऱ्या
  17. धनधान्य
  18. पाटीपेन्सिल

प्रश्न 13.
खालील वस्तूंपासून तुमच्या घरी कोणकोणते पदार्थ करतात ते वेब मध्ये लिहा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 10.3

लेखन विभाग

प्रश्न अ.
जमिनीच्या वर येणारी पिके यांची यादी खालील वेबमध्ये लिहा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 13 मोठी आई 10.4

मोठी आई Summary in Marathi

काव्य परिचय:

आपल्या आईपेक्षाही आपणास अजून एक मोठी आई असते. ती म्हणजे ‘भूमी ! जमीन!’ याच आईचा मोठेपणा या पाठात लेखिकेने गायला आहे. आज आपण सर्व व आपणास जन्म देणारी आई ही सुद्धा याच आईची लेकरे आहेत. तिनेच आपणास या सर्व वस्तू पुरवल्या आहेत. ती नसती तर आपले अस्तित्वच या भूतलावर नसते आणि म्हणून त्या भूमीविषयी कृतज्ञतेची भावना आपण सतत मनात जपली पाहिजे हाच संदेश या पाठातून लेखिकेने दिला आहे.

शब्दार्थ:

  1. आई – माता,जननी (mother)
  2. माया – प्रेम, ममता (love)
  3. पोटोशी – गरोदर (pregnant)
  4. गोष्ट – कथा (story)
  5. स्वरूप – रूप (charm, beauty)
  6. जिन्नस – वस्तू (an article)
  7. भूमी – जमीन, धरित्री, धरती (Land, earth)
  8. जोंधळा – ज्वारी (jowar)
  9. पाटी – (slate)
  10. ऊस – (sugarcane)
  11. तुतीचे झाड – (murberry tree)
  12. सापडणे – मिळणे (to be found)
  13. लोखंड – लोह (iron)
  14. गिरणी – मिल (a mill)
  15. खांब – स्तंभ (a pillar)
  16. दार – दरवाजा (a door)
  17. खिडकी – झरोका (window)
  18. तुळई – घराच्या मध्यावरील लाकूड
  19. बिजागरी – सांधपट्टी (hinger)
  20. कडबा – कणसे कापून घेऊन उरलेला गुरांना खाण्याचा भाग, वैरण (fodder)
  21. दागिने – अलंकार (jewellery)
  22. मायभूमी – पृथ्वी (motherland)
  23. भांडीकुंडी – छोटी मोठी भांडी (vessles and pots)

वाक्प्रचार व अर्थ:

  1. माया करणे – प्रेम करणे.
  2. लक्षात येणे – कळणे, समजणे, ध्यानात येणे.
  3. प्रेमभाव बाळगणे – मनात प्रेम बाळगणे.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी Textbook Questions and Answers

1. एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
चर्नी रोड उद्यानात केळूस्कर गुरुजी कशासाठी येत ?
उत्तर:
चर्नी रोड उद्यानात केळूस्कर गुरुजी बाकावर बसून पुस्तक वाचण्यासाठी येत.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

प्रश्न आ.
उद्यानात गुरुजींचे कोणाकडे लक्ष गेले?
उत्तर:
उद्यानात गुरुजींचे लक्ष थोड्या अंतरावर बसून पुस्तक वाचणाऱ्या विद्यार्थ्याकडे गेले.

प्रश्न इ.
गुरुजींना उद्यानात वाचन करत बसलेल्या विदयार्थ्यांची विचारपूस करावी असे का वाटले ?
उत्तर:
गुरुजींना उद्यानात एक विद्यार्थी सलग तीन दिवस वाचन करत बसलेला दिसला. तो इतर मुलांसारखी मस्ती करताना दिसत नसे, म्हणून गुरुजींना त्याची विचारपूस करावी असे वाटले.

प्रश्न ई.
केळूस्कर गुरुजींची व डॉ. आंबेडकरांची गट्टी का जमली?
उत्तर:
केळूस्कर गुरुजी व डॉ. आंबेडकर यांची रोज उद्यानात भेट होऊ लागली. गुरुजी त्यांना चांगल्या लेखकांची पुस्तके वाचायला देऊ लागले, त्यामुळे दोघांची गट्टी जमली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

प्रश्न उ.
डॉ. आंबेडकरांनी कोणता नावलौकिक मिळवला?
उत्तर:
डॉ. आंबेडकरांनी मिळालेल्या उच्च शिक्षणाच्या संधीचे सोने करून, उच्चविद्याविभूषित होऊन, जगातील एक विद्वान म्हणून नावलौकिक मिळवला.

2. खालील वाक्ये कोण, कोणास व का म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न अ.
“बाळ, तुझं नाव काय?”
उत्तर:
भीमराव रोज उदयानात पुस्तक वाचत असलेला पाहून गुरुजी भीमरावला म्हणाले.

प्रश्न आ.
“चांगली पुस्तके वाचली पाहिजेत.”
उत्तर:
भीमरावला अवांतर वाचनाची आवड असलेली पाहून गुरुजी भीमरावला म्हणाले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

प्रश्न इ.
“मला ती पुस्तके वाचायला आवडतील!”
उत्तर:
काही लेखकांची पुस्तके वाचायला देईन, असे गुरुजींनी सांगितल्यावर भीमराव गुरुजींना म्हणाले.

3. असे का घडले? ते लिहा.

प्रश्न अ.
केळूस्कर गुरुजींच्या मनात उदयानात वाचत बसलेल्या विदयार्थ्याबाबत कुतूहल निर्माण झाले.
उत्तर:
उदयानात वाचत बसलेला विदयार्थी इतर मुलांसारखी मस्ती करताना दिसत नव्हता तर सतत तीन दिवस गुरुजी त्याला वाचन करताना पाहत होते. म्हणूनच त्यांच्या मनात या मुलाबद्दल कुतूहल निर्माण झाले.

प्रश्न आ.
भीमराव उदयानात वाचत बसायचे.
उत्तर:
भीमरावांना शाळेतील पुस्तकांशिवाय अवांतर पुस्तके वाचण्याची आवड होती म्हणून शाळा सुटल्यानंतर उदयानात काही वेळ पुस्तक वाचत बसायचे.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

प्रश्न इ.
गुरुजी व भीमराव यांच्यात गट्टी जमली.
उत्तर:
गुरुजी नेहमी भीमरावाला पुस्तके वाचायला देत. भीमरावच्या वाचनामुळे गुरुजी व भीमराव यांच्यात गट्टी जमली.

प्रश्न ई.
गुरुजींनी भीमरावच्या डोक्यावरून हात फिरवला.
उत्तर:
भीमरावला वाचन कसे करावे हे गुरुजींनी समजाविले. काही लेखकांची पुस्तके वाचायला देईन असे जेव्हा गुरुजी म्हणाले तेव्हा भीमरावने वाचनाची तयारी दर्शवली. तेव्हा मायेने गुरुजींनी भीमरावच्या डोक्यावरून हात फिरवला.

प्रश्न उ.
गुरुजींनी भीमरावच्या उच्च शिक्षणासाठी शिफारस केली.
उत्तर:
केळूस्कर गुरुजींनी भीमरावची तल्लख बुद्धिमत्ताओळखून महाविदयालयीन आणि उच्च शिक्षणासाठी अमेरिकेत पाठवण्यासाठी सयाजीराव गायकवाड महाराजांकडे शिफारस केली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

4. पाठातील खालील घटना योग्य क्रमाने लिहा. 

प्रश्न 1.
पाठातील खालील घटना योग्य क्रमाने लिहा.
(अ) गुरुजी व भीमराव यांच्यात गट्टी जमली.
(आ) गुरुजींनी विद्यार्थ्याकडे फारसे लक्ष दिले नाही.
(इ) त्या विदयार्थ्यानेदेखील गुरुजींकडे बघितले.
(ई) डॉ. आंबेडकरांनी स्वतंत्र भारताची राज्यघटना लिहिली.
(उ) गुरुजींनी भीमरावाला वाचन कसे करावे याविषयी माहिती दिली.
(ऊ) गुरुजी मुलाजवळ आले.
उत्तरः
(अ) गुरुजींनी विदयार्थ्याकडे फारसे लक्ष दिले नाही.
(आ) त्या विद्यार्थ्यानेदेखील गुरुजींकडे बघितले.
(इ) गुरुजींनी भीमरावाला वाचन कसे करावे याविषयी माहिती दिली.
(ई) गुरुजी व भीमराव यांच्यात गट्टी जमली
(उ) डॉ. आंबेडकरांनी स्वतंत्र भारताची राज्यघटना लिहिली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

5. खालील शब्दांत लपलेले शब्द शोधा व लिहा.
उदा., वाचनाला – वाचन, नाच, नाला, लावा, चना.
(अ) तुझ्याजवळ
(आ) दिवसापासून
(इ) मार्गदर्शन
(ई) आवडतील

प्रश्न 1.
खालील शब्दांत लपलेले शब्द शोधा व लिहा.
उदा., वाचनाला – वाचन, नाच, नाला, लावा, चना.
उत्तरः

  1. वाचनाला – वाचला, नाच, नाला, लावा, चना
  2. दिवसापासून – दिवसा, सून, पान, वसा, दिन, पाव, सासू
  3. मार्गदर्शन – मार्ग, दर्श, दमा, दर्शन, मान
  4. आवडतील – वड, आड, आव, आतील, लव
  5. महाविदयालयीन – मन, हाल, महाल, नदया, मल, विमल

6. खालील शब्दांचे वचन बदला.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.
(अ) लेखक
(आ) पुस्तक
(इ) शाळा
(ई) भेट
(उ) शिफारस
(ऊ) शब्द
उत्तरः
(अ) लेखक
(आ) पुस्तके
(इ) शाळा
(ई) भेटी
(उ) शिफारसी
(ऊ) शब्द

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

7. आंतरजालावरून खालील मुद्द्यांच्या आधारे डॉ. आंबेडकर यांची माहिती मिळवा व लिहा.
(अ) पूर्ण नाव
(आ) जन्म स्थळ
(इ) जन्म दिनांक
(ई) आई – वडिलांचे नाव
(उ) शिक्षण
(ऊ) लिहिलेली पुस्तके
(ए) कार्य

प्रश्न 1.
आंतराजालावरून खालील मुद्द्यांच्या आधारे डॉ. आंबेडकर यांची माहिती मिळवा व लिहा.
उत्तर:
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे पूर्ण नाव भीमराव रामजी आंबेडकर. रत्नागिरी जिल्ह्यात आंबवडे गावात दिनांक 14 एप्रिल 1891 साली त्यांचा जन्म झाला. त्यांच्या आईचे नाव भीमाबाई व वडिलांचे नाव रामजी होते. त्यांनी एम.ए., पी.एच.डी. पर्यंत शिक्षण घेतलेच पण डी.एस.सी, एल.एल.डी., डी.लि.ट, बॅरिस्टर एंट लॉ. या पदव्याही प्राप्त केल्या. भगवान बुद्ध आणि धम्म, धर्मांतर कां? जातिप्रथेचे विध्वंसन, पुणे करार, शुद्र पूर्वी कोण होते, बुद्ध की कार्ल मार्क्स अशी अनेक पुस्तके त्यांनी लिहिली.

हिंदू स्त्रियांची उन्नती आणि अवनती हे स्त्रीविषयक माहितीपर व माझी आत्मकथा हे व्यक्तिचित्रण ही त्यांनी लिहिले आहे. त्यांनी महाडच्या तळ्यातील पाणी अस्पृश्यांना खुले करून दिले. नाशिकच्या काळाराम मंदिरात अस्पृश्यांना प्रवेश मिळवून दिला. ‘शिका, संघटीत व्हा व संघर्ष करा’ हा मुलमंत्र त्यांनी दलितांना दिला. त्यांना मरणोत्तर भारतरत्न’ हा किताब भारत सरकारने बहाल केला.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

8. खालील शब्द शिक्षकांच्या मदतीने समजून घ्या.
(अ) शब्द – सुशब्द, अपशब्द.
(आ) स्पष्ट – सुस्पष्ट, अस्पष्ट.
(इ) बुद्धी – सुबुद्धी, बुद्धिमत्ता, बुद्धिमान, निर्बुद्ध, दुर्बुद्धी

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

9. खालील शब्द असेच लिहा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी 2

उपक्रम: वेगवेगळ्या वृत्तपत्रांत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या कार्याविषयी आलेल्या माहितीची कात्रणे गोळा करा व वहीत चिकटवा. त्याचे वाचन करा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी 3

सांगा पाहू.

प्रश्न 1.
कधी हातावर, कधी भिंतीवर जाऊन मी बसतो, तीन हात माझे सतत फिरवत मी असतो, वेळ वाया घालव नका असा नेहमी उपदेश करतो
उत्तर:
घड्याळ

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

प्रश्न 2.
शिस्तीचे धडे, उत्तम गडे, कणकण शोधते, कधीच न रडे
उत्तर:
मुंगी

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी Important Additional Questions and Answers

चूक की बरोबर ते लिहा.

प्रश्न 1.
चूक की बरोबर ते लिहा.

  1. चर्नी रोड उद्यानात सायंकाळच्या वेळी अनेक नागरिक फिरायला यायचे.
  2. गुरुजी सोबत आणलेले वर्तमानपत्र वाचत.
  3. भीमरावाला अवांतर पुस्तके वाचनाची आवड होती.
  4. इतर मुलांसारखा भीमरावही मस्ती करीत होता.
  5. गुरुजींनी भीमरावला वाचन कसे करावे याविषयी माहिती दिली.

उत्तर:

  1. बरोबर
  2. चूक
  3. बरोबर
  4. चूक
  5. बरोबर

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
चर्नीरोड उद्यानात सायंकाळी कोण कोण येत?
उत्तर:
चर्नीरोड उदयानात सायंकाळी अनेक नागरिक फिरायला येत. तसेच विल्सन हायस्कूलचे मुख्याध्यापक आणि विदयाव्यासंगी लेखक केळूस्कर गुरुजी व भीमराव येत असत.

प्रश्न 2.
भीमरावांनी स्वत:बद्दलची कोणती माहिती गुरुजींना सांगितली?
उत्तर:
भीमराव एलफिन्स्टन हायस्कूल, भायखळा येथे शिकत आहेत. शाळेतील पुस्तकांशिवाय अवांतर पुस्तके वाचण्याची त्यांना आवड आहे व शाळा सुटल्यानंतर ते चर्नी रोड उदयानात काही वेळ पुस्तक वाचत बसतात ही माहिती भीमरावांनी गुरुजींना सांगितली.

प्रश्न 3.
भीमरावांनी संधीचे सोने कसे केले?
उत्तर:
आपल्या तल्लख बुद्धिमत्तेने, वाचनाने व कष्टाने ते जगातील एक विद्वान म्हणून नावलौकिक प्राप्त करणारे उच्च विदयाविभूषित डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर झाले. त्यांनी स्वतंत्र भारताची राज्यघटना लिहिली. अशाप्रकारे भीमरावांनी संधीचे सोने केले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. संधी
  2. महाविदयालय
  3. विद्वान
  4. विदयार्थी

उत्तर:

  1. संधी
  2. महाविदयालये
  3. विद्वान
  4. विदयार्थी

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

खालील वाक्यांत योग्य ठिकाणी विरामचिन्हे घालून वाक्य पुन्हा लिहा.

प्रश्न 1.
बाळ तुझं नाव काय.
उत्तर:
“बाळ तुझं नाव काय?”

प्रश्न 2.
वा छान नाव आहे तुझं.
उत्तर:
“वा! छान नाव आहे तुझं!”

प्रश्न 3.
जरुर दया गुरुजी मला ती पुस्तके वाचायला आवडतील.
उत्तर:
“जरुर दया गुरुजी! मला ती पुस्तके वाचायला आवडतील!”

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचे लिंग बदला.

  1. मुख्याध्यापक
  2. विदयार्थी
  3. बालक
  4. माता
  5. महाराजा
  6. विद्वान
  7. शिक्षक
  8. लेखक
  9. मित्र

उत्तर:

  1. मुख्याध्यापिका
  2. विद्यार्थिनी
  3. बालिका
  4. पिता
  5. महाराणी
  6. विदूषी
  7. शिक्षिका
  8. लेखिका
  9. मैत्रिण

खालील वाक्प्रचारांचे अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न 1.
कुतूहल निर्माण होणे – जिज्ञासा निर्माण होणे.
उत्तर:
शास्त्रीय प्रयोगामुळे विदयार्थ्यांच्या मनात कुतूहल निर्माण झाले.

प्रश्न 2.
संधीचे सोने करणे – वेळेचा सदुपयोग करणे
उत्तर:
अपार कष्टाने डॉ. रघुनाथ माशेलकरांनी संधीचे सोने केले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी

प्रश्न 3.
नावलौकिक मिळवणे – प्रसिद्धी मिळवणे
उत्तर:
गायनामुळे लता मंगेशकरने नावलौकिक मिळवला.

लेखन विभाग:

सांगा पाहू.

प्रश्न 1.
भिंतीवर चढतो, खाली पडतो प्रयत्नांची पराकाष्ठा करतो. जाळे विणतो, हार न मानतो.
उत्तर:
कोळी

उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी Summary in Marathi

पाठ परिचयः

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 7 उद्यानात भेटलेला विद्यार्थी 1

प्रस्तुत पाठात बालपणी डॉ. भीमराव आंबेडकरांना वाचनाची किती आवड होती व त्यांचा हा वाचननाद केळूस्कर गुरुजींनी कसा ओळखला याचे वर्णन केले आहे. पुढे त्यांच्या मार्गदर्शनाने व शिफारसीने भीमराव उच्च शिक्षण घेऊ शकले व उच्च विद्याविभूषित होऊन स्वतंत्र भारताची राज्यघटना लिहू शकले, ‘वाचाल तर वाचाल’ हे किती सार्थ आहे हे या पाठातून कळते.

शब्दर्थ:

  1. उदयान – बाग (garden)
  2. सायंकाळ – संध्याकाळ (evening)
  3. नागरिक – रहिवासी (citizen)
  4. विदयाव्यासंगी- अभ्यासाची आवड असणारे (studious)
  5. बाक – बसण्याची जागा (bench)
  6. कुतूहल – जिज्ञासा (curiosity)
  7. आपुलकीने – आपलेपणाने (affectionately)
  8. आदर – सन्मान (respect)
  9. आतुरता – उत्सुकता (excitement, eagerness)
  10. विस्तृत – अफाट, मोठे (vast)
  11. अभेदय – तोडता न येणारी (imperitrable)
  12. तल्लख – तीक्ष्ण (sharp)
  13. गट्टी – मैत्री, दोस्ती (friendship)
  14. शिफारस – नाव सुचविणे (recommendation)
  15. नावलौकिक – प्रसिद्धी (fame, popularity)
  16. राज्यघटना – संविधान (constitution)

वाक्प्रचार व अर्थ:

  1. कुतूहल निर्माण होणे – जिज्ञासा निर्माण होणे
  2. संधीचे सोने करणे – वेळेचा सदुपयोग करणे
  3. नावलौकिक मिळवणे – प्रसिद्धी मिळवणे

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 4 माहिती घेऊया Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया Textbook Questions and Answers

1. भारतीय संशोधकांची नावे व त्यांनी लावलेले शोध यांची माहिती घेऊन तक्ता तयार करा. वर्गात लावा.

प्रश्न 1.
भारतीय संशोधकांची नावे व त्यांनी लावलेले शोध यांची माहिती घेऊन तक्ता तयार करा. वर्गात लावा.
उत्तर:

भारतीय संशोधकलावलेले शोध
1. ए. पी. जे. अब्दुल कलामअग्नी, पृथ्वी, क्षेपणास्त्र स्वदेशी पद्धतीने बनवले
2. जयंत विष्णू नारळीकरब्रहमांड उत्पत्ती शोध – बिग बँग थियरी
3. विक्रम साराभाईआण्विक उर्जा, इलेक्ट्रॉनिक्स
4. डॉ. जगदीशचंद्र बोसरेडीयो, सूक्ष्म तरंगांचे प्रकाशिकीवर कार्य
5. डॉ. होमी जहांगीर भाभापरमाणू उर्जा

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

2. कोणकोणत्या गोष्टींमध्ये संशोधन व्हावे असे तुम्हांला वाटते? विचार करा व लिहा.

प्रश्न 1.
कोणकोणत्या गोष्टींमध्ये संशोधन व्हावे असे तुम्हांला वाटते? विचार करा व लिहा.
उत्तर:

  1. कॅन्सरच्या सर्व पातळ्यांवर
  2. अवयव प्रत्यारोपण
  3. थर्माकोल विघटन
  4. इलेक्ट्रॉनिक्स कचऱ्याची विल्हेवाट

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

3. खालील वाक्याचे वचन बदलून वाक्ये पुन्हा लिहा.
उदा., भिंत कोसळली – भिंती कोसळल्या.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया 1

उप्रकम: आंतरजालाचा उपयोग करून डॉ. वसंत गोवारीकर यांची माहिती मिळवा. कोलाज तयार करा.
प्रकल्प: वर्तमानपत्रात शास्त्रज्ञ, संशोधक यांच्याविषयी येणाऱ्या माहितीची कात्रणे काढून चिकटवही बनवा.

प्रश्न 1.
खालील वाक्याचे वचन बदलून वाक्ये पुन्हा लिहा.
उदा., भिंत कोसळली – भिंती कोसळल्या.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया 1
उत्तर:

1. मला कविता आठवली.आम्हाला कविता आठवल्या.
2. त्याने खुर्ची ठेवली.त्यांनी खुर्ध्या ठेवल्या.
3. मधू आंबा खा.मधू आंबे खा.

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया Important Additional Questions and Answers

योग्य पर्याय निवडून उत्तरे लिहा.

  1. डॉ. वसंत गोवारीकरांचा जन्म …………… (25 मार्च, 1933, 25 मार्च 1923)
  2. त्यांनी पत्र पाठविले …………… (विक्रम साराभाईंना, हेन्री फोर्डला)
  3. डॉ. वसंत गोवारीकरांनी नवीन पद्धत शोधून काढली. ……………(मान्सूनच्या अंदाजाची, उर्जेची)

उत्तर:

  1. 25 मार्च 1933
  2. हेन्री फोर्डला
  3. मान्सूनच्या अंदाजाची

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
डॉ. वसंत गोवारीकरांचे पदवीपर्यंतचे शिक्षण कुठे झाले?
उत्तर:
डॉ. वसंत गोवारीकरांचे पदवीपर्यंतचे शिक्षण कोल्हापूरला झाले.

प्रश्न 2.
डॉ. वसंत गोवारीकरांनी कोणते तंत्र विकसित केले?
उत्तर:
डॉ. वसंत गोवारीकरांनी अग्निबाणाच्या मोटारीकरिता घन इंधन बनवण्याचे तंत्र विकसित केले.

प्रश्न 3.
देशभर कोणती चिंता असते?
उत्तर:
पाऊस केव्हा पडेल? किती पडेल? याची देशभर चिंता असते.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

प्रश्न 4.
पत्राचे इंग्रजी भाषांतर करण्यासाठी गोवारीकरांनी कोणाची मदत घेतली?
उत्तर:
पत्राचे इंग्रजी भाषांतर करण्यासाठी गोवारीकरांनी मित्राची मदत घेतली.

प्रश्न 5.
गोवारीकरांचा कोणत्या दोन गुणांची चुणूक लहानपणीच दिसून आली?
उत्तर:
त्यांच्या कुशाग्र बुद्धिमत्तेची आणि दृढ संकल्पाची चुणूक लहानपणीच दिसून आली.

प्रश्न 6.
पदवीपर्यंतच्या शिक्षणानंतर गोवारीकर उच्च शिक्षणासाठी कुठे गेले?
उत्तर:
पदवीपर्यंतच्या शिक्षणानंतर गोवारीकर उच्च शिक्षणासाठी इंग्लंडला गेले.

प्रश्न 7.
कोणत्या विदयापीठात त्यांनी ‘रासायनिक अभियांत्रिकी’ विषयात संशोधन केले?
उत्तर:
बर्मिंगहॅम विद्यापीठात त्यांनी ‘रासायनिक अभियांत्रिकी’ विषयात संशोधन केले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

प्रश्न 8.
संशोधक म्हणून त्यांनी कोठे काम केले?
उत्तर:
इंग्लंडच्या उर्जा संशोधन केंद्रात संशोधक म्हणून काम केले.

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
भारताच्या विज्ञान क्षेत्रातील डॉ. गोवारीकरांनी केलेली
कामगिरी लिहा.
उत्तर:
विक्रम साराभाईंच्या आग्रहामुळे 1967 साली ते भारताच्या अवकाश संशोधन केंद्रात रुजू झाले. ‘घन पदार्थातील उर्जा’ या विषयाच्या संशोधनासाठी त्यांच्या पुढाकाराने नवा प्रकल्प सुरू करण्यात आला. अग्निबाणाच्या मोटारीकरिता घन इंधन बनवण्याचे तंत्र त्यांनी विकसित केले. मान्सूनच्या अंदाजाची नवी पद्धत शोधून काढली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

प्रश्न 2.
शाळेत असताना त्यांना कोणती कल्पना सुचली? त्याची कशी दखल घेतली गेली?
उत्तर:
शाळेत असताना आपण मोटार बनवावी असे त्यांना वाटले. तेराव्या वर्षी त्यांनी अमेरिकेतील हेन्री फोर्डला पत्र लिहून आपली इच्छा कळवली. हेनरी फोर्डला मराठीतील पत्र कळणार नाही म्हणून मित्राच्या मदतीने पत्राचे इंग्रजी भाषांतर केले. हेन्री फोर्डने डॉ. गोवारीकरांच्या पत्राची दखल घेऊन उत्तरही पाठवले. सोबत काही पुस्तके पाठविली.

व्याकरण व भाषाभ्यास:

प्रश्न 1.
खालील वाक्यांचे वचन बदलून वाक्ये पुन्हा लिहा.
उदा. भिंत कोसळली – भिंती कोसळल्या
उत्तर:

1. मीराला पिशवी सापडली.मीराला पिशव्या सापडल्या.
2. रामने पुस्तक वाचले.रामने पुस्तके वाचली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

प्रश्न 2.
लिंग बदला.

  1. मित्र
  2. आजोबा
  3. भाऊ
  4. मुलगा
  5. मामा
  6. लेखक
  7. कवी
  8. समाजसेवक
  9. बाई
  10. नट

उत्तर:

  1. मैत्रिण
  2. आजी
  3. बहिण
  4. मुलगी
  5. मामी
  6. लेखिका
  7. कवयित्री
  8. समाजसेविका
  9. माणूस
  10. नटी

प्रश्न 3.
विरूद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. दूर
  2. नवी
  3. मित्र
  4. कुशाग्र
  5. दृढ
  6. मोठी
  7. विकसित
  8. घन

उत्तर:

  1. जवळ
  2. जुनी
  3. शत्रू
  4. मंद
  5. डळमळीत
  6. छोटी, लहान
  7. अविकसित
  8. द्रव

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

प्रश्न 4
खालील वाक्प्रचारांचा वाक्यात उपयोग करा.
उत्तर:

  1. विकसित करणे – शेतकऱ्यांनी संत्रांचा वापर करून शेती विकसित केली.
  2. रुजू होणे – बरेच दिवसांच्या सुट्टीनंतर रमेश कामावर रुजू झाला.

लेखन विभाग:

प्रश्न 1.
आंतरजालाचा उपयोग करून डॉ. वसंत गोवारीकर यांची माहिती मिळवा.
उत्तर:
डॉ. वसंत रणछोड गोवारीकर यांचा जन्म 25 मार्च 1933 रोजी झाला. एक भारतीय शास्त्रज्ञ म्हणून त्यांचा नावलौकिक आहे. इंडियन स्पेस रिसर्च ऑर्गनायझेशन मध्ये ते मुख्य पदावर विराजमान होते. अंतराळ, हवामान, लोकसंख्या विषयांवरचे त्यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण आहे. पद्मश्री व पद्मभूषण या पुरस्करांनी त्यांना सन्मानित केले गेले. 2 जानेवारी 2015 रोजी ते अनंतात विलीन झाले.

माहिती घेऊया Summary in Marathi

पाठ परिचयः

पद्मश्री व पद्मभूषण पुरस्कार प्राप्त असलेले श्री. वसंत गोवारीकर एक भारतीय संशोधक होते. अवकाश संशोधनाच्या मुख्य पदावर कार्यरत असलेले वसंत गोवारीकर 1991 – 1993 च्या काळात पंतप्रधानांचे सल्लागारही होते. अंतराळ संशोधन, हवामान, लोकसंख्या या विविध विषयांवरचे त्यांचे योगदान अमूल्य आहे. प्रस्तुत पाठात त्यांच्याविषयी अधिक माहिती जाणून घेता येईल.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 4 माहिती घेऊया

शब्दर्थ:

  1. देश – राष्ट्र (nation)
  2. चिंता – काळजी (worry)
  3. शोधणे – हुडकून काढणे (to invent)
  4. कल्पना – युक्ती (idea)
  5. भाषांतर – एका भाषेतून दुसऱ्या भाषेत लिहिणे. (translation)
  6. थेट – सरळ (direct)
  7. कुशाग्र – तीक्ष्ण (sharp)
  8. संकल्प – figale (resolution)
  9. संशोधन – नवीन शोध (invention)
  10. प्रकल्प – योजना (project)
  11. क्षेत्र – विभाग (field, area)
  12. कामगिरी – कार्यवाही (execution of work)
  13. इंधन – जळाऊ पदार्थ (fuel)
  14. विकसित करणे – वाढविणे (to develop)
  15. घन – कठीण (solid)
  16. चुणूक – झलक (a faint indication)

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 9 वह देश कौन-सा है? Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है? Textbook Questions and Answers

चित्रकथाः

चित्र के आधार पर काल संबंधी वाक्य बनाओ और समझोः
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है 1
Answer:
(१) रामू ने लड्डू खाया।
(२) रामू लड्डू खा रहा है।
(३) रामू लड्डू खाएगा।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

जरा सोचो ….. बताओ:

‘यदि हिमालय की बर्फ पिघलना बंद हो जाए तो…’ (कहानी लेखन)
Answer:
यदि हिमालय की बर्फ पिघलना बंद हो जाए तो हमारे देश में जल-संकट उत्पन्न हो जाएगा। हिमालय पर जमी बर्फ ईश्वर द्वारा संचित जल का भंडार है, जो धीरे-धीरे पिघलती है। वहीं जल नीचे आते – आते नदियों का रूप धारण कर लेती है। इस प्रकार पूरे वर्ष जल की आपूर्ति वहाँ से होती रहती है। यदि यह बंद हो जाए तो नदियाँ सूख जाएँगी। नदियों के बिना जीना एकदम कठिन हो जाएगा।

खोजबीनः

‘परमवीर चक्र’ पुरस्कार प्राप्त सैनिकों की सूची बनाओ। (परियोजना-कार्य)
Answer:
(१) मेजर सोमनाथ शर्मा
(२) लांस नायक करम सिंह
(३) सेकेंड लेफ्टिनेंट राम राघोबा राने
(४) नायक जादुनाथ सिंह
(५) कंपनी हवलदार मेजर प्रभु सिंह
(६) कैप्टन गुरु बचन सिंह
(७) मेजर धनसिंह थापा
(८) सुबेदार जोगिन्दर सिंह
(९) मेजर शैल्तान सिंह
(१०) कंपनी हवलदार मेजर अब्दुल हमीद आदि

सुनो तो जराः

देशभक्ति पर आधारित कविता सुनो और सुनाओ। (कविता-लेखन)
Answer:
भारत कितना प्यारा है!
यहीं हिमालय – सा पहाड़ है, यहीं गंग की धारा है। यमुना लहराती है सुंदर, भारत कितना प्यारा है।
फल-फूलों से भरी भूमि है, खेतों में हरियाली है। आमों की डाली पर बैठी,
गाती कोयल काली है। बच्चों ! माँ ने पाल-पोसकर तुमको बड़ा बनाया है। लेकिन यह मत भूलो तुमने अन्न कहाँ का खाया है।
तुमने पानी पिया कहाँ का, खेले मिट्टी में किसकी। चले हवा में किसकी बोलो, बच्चे, प्यारे भारत की।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

बताओ तो सही:

अपने परिवेश में शांति किस प्रकार स्थापित की जा सकती है? (अनुच्छेद लेखन)
Answer:
अपने परिवेश में जब सब लोग मिल जुलकर प्रेम से रहने लगेंगे, तो शांति स्थापित की जा सकती है। इसके लिए सभी को याद रखना होगा कि हम सब एक देश के निवासी हैं। सभी लोग आपस में भाई – बहन हैं। पूरा विश्व ही हमारा परिवार है। इस प्रकार की भावना यदि सब में जागृत हो जाए, तो पूरे विश्व में शांति स्थापित की जा सकती है।

वाचन जगत से:

वैज्ञानिक की जीवनी पढ़ो और उसके आविष्कार लिखोः
Answer:
डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम हमारे भारत के पूर्व राष्ट्रपति डॉ. अब्दुल पकीर जैनुलाबदीन अब्दुल कलाम का जन्म १४ अक्टूबर, सन् १९३१ ई. को रामेश्वरम में हुआ था। उनके पिता का नाम पकौर जैनुलाबदीन था। बी. एससी. करने के बाद इन्होंने मद्रास इंस्टीट्यूट ऑफ टेक्नोलॉजी, चेन्नई में एरोनाटिकल इंजीनियरिंग में प्रवेश ले लिया। सन् १९६३ ई. में वे विक्रम साराभाई स्पेस सेंटर में आ गए। इनके द्वारा तैयार किए गए प्रमुख प्रक्षेपास्त्र निम्नलिखित हैं – पृथ्वी, आकाश, त्रिशूल, नाग, अग्नि आदि। २५ नवंबर, १९९७ को उन्हें देश का सर्वोच्च सम्मान भारत रत्न से सम्मानित किया गया। दिनांक २५ जुलाई, २००२ ई. को वे भारत के राष्ट्रपति बने।

कलम से:

क्रमानुसार भारत के राष्ट्रपति, प्रधानमंत्री के नाम लिखो। (परियोजन-कार्य)
Answer:
भारत के राष्ट्रपति:

(१) डॉ. राजेंद्र प्रसाद
(२) डॉ. राधाकृष्णन
(३) डॉ. ज़ाकिर हुसैन
(४) वी. वी. गिरी
(५) डॉ. फकरुद्दीन अहमद
(६) नीलम संजीवा रेड्डी
(७) ज्ञानी जैल सिंह
(८) आर वेंकटरमन
(९) डॉ. शंकर दयाल शर्मा
(१०) के. आर. नारायणन
(११) डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम
(१२) प्रतिभा देवी सिंह पाटिल
(१३) प्रणव मुखर्जी

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

भारत के प्रधानमंत्री:

(१) जवाहरलाल नेहरू १९६४
(२) गुलज़ारीलाल नंदा १९६४, १९६६
(३) लालबहादुर शास्त्री १९६४ – १९६६
(४) इंदिरा गांधी १९६६-७७, १९८०-८४
(५) मोरार जी देसाई १९७७-७९
(६) चरण सिंह १९७९-८०
(७) राजीव गांधी १९८४ – ८९
(८) वी. पी. सिंह १९८९ – ९०
(९) चंद्रशेखर १९९० – ९१
(१०) पी. वी. नरसिंहाराव १९९१ – ९६
(११) अटल बिहारी बाजपेई १९९६, १९९८ – २००४
(१२) एच डी देवेगौड़ा १९९६ – ९७
(१३) इंद्रकुमार गुजराल १९९७ – ९८
(१४) मनमोहन सिंह २००४ – २०१४
(१५) नरेंद्र मोदी २०१४ से

इस कविता के आधार पर भारत की विविधता एवं विशेषताएँ सात – आठ वाक्यों में लिखो। (अनुच्छेद लेखन)
Answer:
भारत विविधताओं से भरा देश है। एक तरफ हिमालय की बफीर्ली वादियाँ हैं, तो दूसरी तरफ रेगिस्तान। एक तरफ नदियों का अमृत जल धरती को हरा-भरा बना रहा है, तो दूसरी तरफ समुद्र। कहीं पहाड़, कहीं मैदान तो कहीं घनघोर जंगल हैं। धरती के अंदर कहीं कोयला, तो कहीं हीरा पन्ना आदि बहुमूल्य रल भरे पड़े हैं। अनेक बोलियाँ एवं भाषाएँ हैं। तीज-त्योहार भी अलग-अलग हैं। खान-पान, रहन-सहन अलग होते हुए भी हम सब एक हैं। यही भारत की विशेषता हैं।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

सदैव ध्यान में रखोः

ऐतिहासिक वस्तुओं का संरक्षण हम किस तरह से करते है?
Answer:
ऐतिहासिक वस्तुओं का संरक्षण करना हमारा कर्तव्य है। ऐसी वस्तुओं से हमें अतीत के बारे में जानकारी मिलती है। अतीत में पूर्वजों जो ने गल्तियाँ कौं, उनसे बचने की प्रेरणा मिलती है। साथ ही हमें हमारी गौरवशाली परंपराओं पर गर्व होता है।

विचार मंथन:

‘स्वतंत्रता मेरा जन्मसिद्ध अधिकार है।'(संस्मरण लेखन)
Answer:
आजादी सभी को प्रिय है। ईश्वर ने सभी प्राणियों को जीने का अधिकार दिया है। अत: सभी को स्वतंत्र रहने का अधिकार है। दुर्भाग्य से हमारा देश परतंत्र रहा और ऐसे गुलामी के समय लोकमान्य बाल गंगाधर तिलक ने यह नारा लोगों को दिया। लोगों ने इस बात को समझा और गुलामी की जंजीरों को तोड़ दिया। अब सब स्वतंत्र हैं और सभी को यह अधिकार जन्म से प्राप्त है।

स्वयं अध्ययनः

नीचे दिए गए राष्ट्रीय प्रतीकों के चित्र देखो और उनके नाम लिखो:
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है 2
Answer:
(१) राष्ट्रीय ध्वज तिरंगा
(२) राष्ट्रीय पशु बाघ
(३) राष्ट्रीय पक्षी मोर
(४) राष्ट्रीय फल आम
(५) राष्ट्रीय फूल कमल
(६) राष्ट्रीय खेल हॉकी

स्वयं अध्ययन:

चित्रों का वाचन करके अपने शब्दों में कहानी लिखो और उचित शीर्षक बताओ? (कहानी लेखन)
Answer:
राष्ट्रीय पशु बाघ किसी गाँव में एक चित्रकार रहता था। उसका नाम कृष्ण कांत था। वह एक दिन प्राकृतिक दृश्य का चित्र बनाने के लिए नदी के किनारे पहुँचा। नदी की दूसरी ओर पहाड़ियाँ थीं। कृष्ण कांत को यह स्थान बहुत सुंदर लगा। वे उस स्थान का चित्र बनाने लगे। चित्र बनाते-बनाते वे एकदम लीन हो गए थे। तभी वहाँ एक बाघ आकर बैठ गया। चित्रकार अपनी धुन में मग्न थे। उन्होंने बाघ का भी चित्र बनाना शुरू कर दिया। थोड़ी देर बाद बाघ नदी की तरफ जाने लगा। चित्रकार कृष्ण कांत का चित्र अभी अधूरा था। वे नाव में बैठकर बाघ की ओर चल दिए। बाघ जब सामने आया, उन्होंने अपनी कलाकृति को पूरा किया और अपने गाँव की ओर चल दिए। शिक्षा – हमें अपना कार्य तन्मयता के साथ मन लगाकर करना चाहिए।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

हमें जानो:

मार्ग पर चलते हुए तुमने कुछ यातायात संकेत देखे होंगे। इन सांकेतिक चिह्नों का क्या अर्थ है, लिखो:
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है 3
Answer:
(१) रुको।
(२) घूमना मना है। (यू टर्न मना है)
(३) एक तरफ का मार्ग प्रतिबंधित है।
(४) एकल मार्ग।
(५) प्रवेश निषेध।
(६) हार्न बजाना मना है।
(७) भारी वाहन प्रवेश वर्जित।
(८) आगे विद्यालय है।

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है? Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक शब्द में लिखिए:

Question 1.
भारत किसकी गोद में बसा है?
Answer:
प्रकृति।

Question 2.
भारत का चरण कौन धो रहा है?
Answer:
रत्नेश।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

Question 3.
भारत का मुकुट किसे कहा गया है?
Answer:
हिमालय।

Question 4.
भारत में सुधा की धारा कौन बहा रही हैं?
Answer:
नदियाँ।

Question 5.
मैदान, गिरि और वनों में क्या लहराती हैं?
Answer:
हरियालियाँ।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक वाक्य में लिखिए:

Question 1.
भारत कैसी प्रकृति की गोद में बसा है?
Answer:
भारत मनमोहिनी प्रकृति की गोद में बसा है।

Question 2.
भारत के सब अंगों में क्या सजे हैं?
Answer:
भारत के सब अंगों में रसीले फल, कंद, अनाज और मेवे सजे हैं।

Question 3.
भारत की धरती कैसी है?
Answer:
भारत की धरती अनंत धन-धान्य से भरी पड़ी है।

Question 4.
संसार का शिरोमणि किसे कहा गया है?
Answer:
संसार का शिरोमणि भारत को कहा गया है।

Question 5.
भारत के लोग कैसे हैं?
Answer:
भारतवासी नवक्रांति के पुजारी, सेवक और सपूत हैं।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

Question 1.
मनमोहिनी प्रकृति की जो ……………… में बसा है।
Answer:
गोद

Question 2.
सींचा हुआ ……………… वह देश कौन-सा है?
Answer:
सलोना

Question 3.
……………… हँस रहे हैं, वह देश कौन-सा है?
Answer:
दिन-रात

Question 4.
जिसके ……………… धन से धरती भरी पड़ी है।
Answer:
अनंत

Question 5.
भारत सिवाय दूजा वह ………………?
Answer:
देश कौन-सा है

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

उचित जोड़ियाँ मिलाइए:

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है 4
Answer:
१ – १
२ – घ
३ – क
४ – च
५ – ख
६ – ग

व्याकरण और भाषाभ्यास

निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द लिखिए:

  1. मनमोहिनी
  2. प्रकृति
  3. गोद
  4. रत्नेश
  5. सुधा
  6. प्रसून
  7. सलोना
  8. दुलारा
  9. सेवक
  10. धरती

Answer:

  1. मनोहारिणी
  2. निसर्ग
  3. अंक
  4. समुद्र
  5. अमृत
  6. फूल
  7. सुंदर
  8. प्यारा
  9. दास
  10. वसुंधरा

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

निम्नलिखित शब्दों के बहुवचन-रूप लिखिए:

  1. नदी
  2. धारा
  3. रसीला
  4. मेवा
  5. हरियाली

Answer:

  1. नदियाँ
  2. धाराएँ
  3. रसीले
  4. मेवे
  5. हरियालियाँ

‘खेलना’ इस क्रिया के सकर्मक, अकर्मक, संयुक्त, सहायक और प्रेरणार्थक दोनों रूपों का वाक्यों में प्रयोग करो और लिखोः
Answer:
सकर्मक . लड़की क्रिकेट खेल रही है। अकर्मक – लड़की खेलती है। संयुक्त – रमेश क्रिकेट खेलने लगा है। सहायक – रमेश ने क्रिकेट खेल लिया। प्रथम प्रेरणार्थक – शिक्षक वरुण को क्रिकेट खिलाता
द्वितीय प्रेरणार्थक- शिक्षक छात्रों को कोच से क्रिकेट खिलवाता है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 9 वह देश कौन-सा है?

निम्नलिखित शब्द युग्मों से विशेषण शब्द छाँटिए:

  1. मनमोहिनी प्रकृति
  2. रसीले फल
  3. सुंदर प्रसून
  4. अनंत धन

Answer:

  1. मनमोहिनी
  2. रसीले
  3. सुंदर
  4. अनंत

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 1 उपयोग हमारे Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे Textbook Questions and Answers

चित्रो का परिचय: चित्र का निरीक्षण करो और बताओ।

डाकघर:

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे 4
विद्यार्थियों से चित्रों का निरीक्षण कराकर उनको प्रश्न पूछने के लिए कहें । बड़ों की सहायता से उन्हें डाकघर में जाकर टिकट खरीदने तथा बैंक में बाल-बचत खाता खुलवाने और परिचित डाकिए, बैंक कर्मचारी, नर्स, हवलदार से बातचीत करने की सूचना दें।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Answer:
प्रस्तुत चित्र डाकघर का है। डाकघर भारत-सरकार का सबसे पुराना व बड़ा उपक्रम है। चित्र में डाकघर के अलग-अलग हिस्सों में होने वाले काम के बारे में बताया गया है। लोग अपना पत्र और मनी ऑर्डर भेजने के लिए कतार में खड़े हैं। पोस्टमैन पत्रों पर कुछ लिख रहे हैं। एक व्यक्ति बचत खाता-काउन्टर पर डाक कर्मचारी से कुछ पूछताछ कर रहा है। दूसरा व्यक्ति मनी ऑर्डर-काउन्टर पर बैठी डाक-कर्मचारी से कुछ जानकारी प्राप्त कर रहा है। डाकघर में सूचना-फलक लगा हुआ है। डाकघर के अन्य कर्मचारी भी अपने काम में व्यस्त हैं। हम आपकी आवश्यकता समझते हैं।’ इस सुविचार के माध्यम से ग्राहकों में अपनेपन का भाव पैदा करने का प्रयास किया गया है। छोटे बच्चे अपने माता-पिता के साथ डाकघर में आए हैं और सभी चीज़ों का निरीक्षण कर रहे हैं। गमले के पास कूड़ेदान रखा गया है। ‘बचत आपकी, प्रगति देश की।’ इस सुंदर पंक्ति द्वारा लोगों में देश की प्रगति की भावना भी जागृत करने का प्रयत्न किया गया है। प्रगति के आज के दौर में हमारी सरकार डाकघरों का महत्त्व बरकरार रखने के लिए बैंकों की तर्ज पर उनका पुनर्गठन कर रही है।

बैंक:

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे 5
उपरोक्त स्थानों की कार्य प्रक्रिया संबंधी जानकारी देकर चर्चा करें । प्रत्यक्ष जाकर विद्यार्थियों को वहाँ की सूचना पढ़ने के लिए कहें । उनसे अपने गाँव/शहर के महत्त्वपूर्ण स्थानों के दूरध्वनि क्रमांकों की सूची बनवाएँ और सहायता लेने की सूचना दें।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Answer:
प्रस्तुत चित्र बैंक का है। प्रतिदिन के कार्य का चित्रण इसमें किया गया है। छोटे बच्चे अपने माता-पिता के साथ बैंक में आए हैं। बैंक में आए कई ग्राहक अपना कार्य कर रहे हैं। एक महिला पूछताछ-काउन्टर पर बैठे बैंक कर्मचारी से कुछ बातचीत कर रही है। दूसरी महिला बचत खाता काउन्टर पर अपना कार्य करने के लिए खड़ी है। कुछ ग्राहक कैशिअर के पास से अपने रुपये लेने के लिए कतार में खड़े हैं। एक महिला कैशिअर काउन्टर पर रुपये जमा कर रही है। कुछ ग्राहक अपने कार्य की प्रतीक्षा में बैठे हैं। एक ग्राहक शाखा प्रबंधक (मैनेजर) के कक्ष में बैठकर कुछ वार्तालाप कर रहा है। बंदूकधारी सुरक्षा कर्मचारी बैंक की सुरक्षा के लिए खड़ा है। अन्य ग्राहक अपने काम में व्यस्त दिखाई दे रहे हैं। बैंक की ओर से ग्राहकों को सूचना देने के लिए सूचना फलक लगा हुआ है।

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित शब्दों में से उचित शब्द चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

(प्रगति, सूचना, टिकट, कूड़ेदान)

Question 1.
डाकघर में लोगों और कर्मचारियों को सूचित करने के लिए ………………… फलक लगाया जाता है।
Answer:
सूचना

Question 2.
हमें कचरा ……………….. में फेंकना चाहिए।
Answer:
कूड़ेदान

Question 3.
हमारे बचत करने से देश की …………………. होगी।
Answer:
प्रगति

Question 4.
पत्र पर ……………… लगाकर हम उसे डाकघर में देते है।
Answer:
टिकट प्रश्न

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

निम्नलिखित वाक्य सही हैं या गलत लिखिए:

Question 1.
डाकघर में हम पैसे जमा कर सकते हैं।
Answer:
सही

Question 2.
हमें कचरा गमले में फेंकना चाहिए।
Answer:
गलत

Question 3.
बच्चे डाकघर में खेल रहे हैं।
Answer:
गलत

Question 4.
मेज पर पत्र बिखरे पड़े हैं।
Answer:
सही

Question 5.
बचत खाता काउंटर पर महिला कर्मचारी बैठी है।
Answer:
गलत

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

निम्नलिखित चित्रों के साथ सही जोड़ियाँ मिलाइए:

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे 3
Answer:
१ – घ
२ – ग
३ – ड़
४ – क
५ – ख

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक वाक्य में लिखिए:

Question 1.
डाकघर में हम क्यों जाते हैं?
Answer:
हम डाकघर में पत्र डालने, लाने अथवा मनी ऑर्डर तथा रजिस्ट्री करने जाते हैं।

Question 2.
डाकघर के चित्र में कितने विभाग दिखाये गए हैं और कौन से?
Answer:
डाकघर के चित्र में तीन विभाग दिखाये गए है।

  • बचत खाता
  • मनी ऑर्डर
  • रजिस्ट्री/टिकट

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Question 3.
डाकघर के फलक पर कौन-सा सुंदर वाक्य लिखा है?
Answer:
डाकघर के फलक पर ‘बचत आपकी, प्रगति देश की’ यह सुंदर वाक्य लिखा है।

Question 4.
छोटे बच्चे किसके साथ डाकघर में आए है?
Answer:
छोटे बच्चे अपने माता – पिता के साथ डाकघर में आए है।

Question 5.
‘हम आपकी आवश्यकता समझते हैं।’ इस वाक्य से आप क्या समझते हैं?
Answer:
इस वाक्य से हम यह समझते है कि आपका समय और आपका कार्य हमारे लिए महत्त्वपूर्ण है।

निम्नलिखित शब्दों में से उचित शब्द चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

(ग्राहक, पूछताछ, बंदूक, बचत, छड़ी)

Question 1.
महिला . …………… कर रही है।
Answer:
पूछताछ

Question 2.
दूसरी महिला ……………… खाता काउन्टर के पास खड़ी है।
Answer:
बचत

Question 3.
सुरक्षा कर्मचारी के पास ……………… है।
Answer:
बंदूक

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Question 4.
मैनेजर ……………….. से बातचीत कर रहा है।
Answer:
ग्राहक

Question 5.
बूढ़े ग्राहक के हाथ में ………………….
Answer:
छड़ी

निम्नलिखित बाक्य सही हैं या गलत लिखिए:

Question 1.
बैंक में कैशिअर पैसे का लेन-देन एवं हिसाब का काम देखता है।
Answer:
सही

Question 2.
बैंक में हमें पत्र मिलता है।
Answer:
गलत

Question 3.
मैनेजर का काम लोगों की रक्षा करना होता है।
Answer:
गलत

Question 4.
आज-कल बैंक का अधिकतर काम संगणक पर होता है।
Answer:
सही

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Question 5.
बैंक से हमें कर्ज मिलता है।
Answer:
सही

निम्नलिखित बैंक व पोस्ट से संबंधित शब्दों को अलग अलग करके लिखिए:

(पूछताछ, बचत खाता, कैशिअर, डाकिया, मैनेजर, डाक अधिकारी, रजिस्ट्री, चालू खाता, पत्र, धनादेश, मनी ऑर्डर)
Answer:
पोस्ट ऑफिस:

  • डाकिया
  • बचत खाता
  • डाक अधिकारी
  • रजिस्ट्री
  • पत्र
  • मनी ऑर्डर

बैंक:

  • बचत खाता
  • कैशिअर
  • चालू खाता
  • धनादेश
  • पूछताछ

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक वाक्य में लिखिए:

Question 1.
बैंक में खजांची क्या कार्य करते हैं?
Answer:
बैंक में खजांची रुपये लेन-देन का एवं उसका हिसाब रखने का कार्य करते हैं।

Question 2.
बैंक में पूछताछ-कक्ष क्यों होता है?
Answer:
बैंक में आने वाले ग्राहकों की समस्याओं का निवारण करने के लिए बैंक में पूछताछ-कक्ष होता है।

Question 3.
बैंक में सुरक्षा कर्मचारी क्यों तैनात किए जाते हैं?
Answer:
बैंक में आने-जाने वाले ग्राहकों एवं बैंक के मालमत्ते की रक्षा करने के लिए बैंक में सुरक्षा कर्मचारी तैनात किए जाते हैं।

Question 4.
बैंकों की आवश्यकता क्यों होती है?
उत्तर :
हमारी धन-संपत्ति को सुरक्षित रखने के लिए हमें बैंकों की आवश्यकता होती है।

Question 5.
बैंक के मुख्य अधिकारी को क्या कहते हैं?
Answer:
बैंक के मुख्य अधिकारी को शाखा प्रबंधक कहते हैं।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 1 उपयोग हमारे

Question 6.
साधारण या आम जनता बैंक में किस प्रकार का खाता खोलती है?
Answer:
साधारण या आम जनता बैंक में बचत खाता खोलती है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 8 टीटू और चिंकी Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी Textbook Questions and Answers

मैं कौनः

चित्रों के आधार पर वाक्य बनाओ। (काल्पनिक लेखन)
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी 1
Answer:
पहले चित्र – के आधार पर दो चिड़ियाँ आसमान में उड़ रही हैं। आसमान में बादल छाए हैं। नीचे सुंदर फूल खिले हैं। चित्र में एक छोटा घर भी दिखाई दे रहा है।
दूसरा चित्र – दूसरे चित्र में एक पेड़ दिखाई पड़ रहा है। पेड़ के ऊपर एक चिड़िया उड़ रही है। पीछे पहाड़ दिख रहा है। पेड़ के पास कुछ फूल खिले हैं।
तीसरा चित्र – तीसरे चित्र में पहाड़ के पीछे उगता सूर्य दिख रहा है। चित्र में एक घिसकनी (फिसलपट्टी) है। बच्चे उस पर फिसलकर खेल रहे हैं।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

खोजबीनः

विलुप्त होते हुए प्राणियों तथा पक्षियों की जानकारी प्राप्त करके सूची बनाओ। (परियोजना-कार्य)
Answer:
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी 3
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी 4
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी 5

विचार मंथन:

जीवदया ही धर्म है। (अनुच्छेद लेखन)
Answer:
दया धर्म का मूल है। जीव मात्र पर दया करना सबसे बड़ा धर्म है। गाँधी जी के प्रिय भजन में भी इसका उल्लेख है। वैष्णव जन तो तेने कहिए, जे पीर पराई जाने रे। गीता में भगवान श्री कृष्ण ने कहा है – ‘समोहम सर्व भूतेषु।’ अर्थात मैं सभी सभी प्राणियों में समत्व भाव रखता हूँ। अत: सभी जीवों पर दया करना ही सभी प्राणियों पर दया करना है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

सुनो तो जरा:

विभिन्न पशु पक्षियों की बोलियों की नकल सुनाओ:
Answer:

  • गाया – मां …….मां ………
  • कुत्ता – भों…… भो…….
  • बिल्ली – म्याऊँ……. म्याऊँ..
  • बकरी – में…… में……..
  • घोड़ा – हिं… हि… हिं…
  • कोयल – कू… कू… कू…
  • कौआ – काँव… काँव…
  • चिड़िया – चिं चि चि ….

बताओ तो सही:

अपने साथ घटित कोई मज़ेदार घटना बताओ? (कहानी लेखन)
Answer:
एक दिन मेरे विद्यालय में अन्तर विद्यालयीय क्रिकेट मैच था। मेरा विद्यालय फाइनल में पहुँच चुका था। फाइनल मैच से पहले ही मेरे एक मित्र को अभ्यास करते समय चोट लग गई और मुझे फाइनल मैच में खेलने का अवसर मिल गया। मैं ओपनिंग में गया और आखिर तक टिका रहा और मेरा विद्यालय मैच जीत गया। मुझे बहुत मज़ा आया।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

वाचन जगत से:

उपन्यास सम्राट प्रेम-चंद की कोई एक कहानी पढ़ो। उसका विषय बताओ?
Answer:
मैंने प्रेमचंद की एक कहानी पढ़ी, जिसका नाम था – बड़े भाई साहब। इसमें बड़े भाई साहब और उनका छोटा भाई छात्रावास में रहते हैं। दोनों में दो साल का अंतर रहता है। बड़े भाई खूब पढ़ते हैं और छोटा भाई खूब खेलता-कूदता है। फिर भी बड़े भाई नौवी में दो बार फेल हो जाते हैं और छोटा भाई उनकी कक्षा में उनकी बराबरी पर आ जाता है।

मेरी कलम से:

‘बाघ बचाओ परियोजना’ के बारे में जानकारी प्राप्त कर लिखो। (निबंध लेखन)
Answer:
सिंह, बाघ और चीता एक ही प्रजाति के जीव माने जाते हैं। इनकी नस्ल अब समाप्ति की तरफ बढ़ रही है। वर्तमान में १४११बाघ बचे हैं. इसलिए आजकल ‘बाघ बचाओ का नारा’ अनेक बार सामने आ रहा है। बाघ संविधान द्वारा संरक्षित क्षेत्रों में ही पाए जाते हैं। समाचार माध्यमों के अनुसार अनेक शिकारी अवैध रूप से वहाँ प्रवेश कर उनका शिकार करते हैं। दरअसल यह संकट वनों के सिकुड़ते दायरे की वजह से पैदा हुआ है।

जरा सोचो…. लिखो:

‘यदि प्राणी नहीं होते तो……’ (काल्पनिक लेखन)
Answer:
यदि प्राणी नहीं होते तो प्रकृति असंतुलित हो जाती। ईश्वर ने प्रकृति को संतुलित रखने के लिए विभिन्न प्राणियों को बनाया है। उनका भोजन भी इसी को ध्यान में रखते हुए निर्धारित किया है। यह धरती घास और पेड़-पौधों से संतुलित रहे, इसके लिए कुछ प्राणियों को शाकाहारी बनाया और यह धरती प्राणियों से संतुलित रहे, इसलिए कुछ को मांसाहारी बनाया। मनुष्य सभी प्राणियों में समझदार और शक्तिशाली है। उसने अपने निहित स्वार्थ के लिए ईश्वर की इस व्यवस्था में गड़बड़ी पैदा करना शुरू कर दिया है। यह अनुचित है। यहाँ सभी प्राणियों की उपयोगिता है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

स्वबं अध्ययनः

‘डिस्कवरी चैनल’ पर दिखाए जाने वाले किसी अनोखे जीव की जानकारी प्राप्त करो।
Answer:
‘डायनासोर’ जिसका अर्थ यूनानी भाषा में बड़ी छिपकली होता है। लगभग १६ करोड़ वर्ष तक पृथ्वी के सबसे प्रमुख स्थलीय कशेरूकी जीव थे। हिंदी में डायनासोर शब्द का अनुवाद भीमसरट है, जिसका संस्कृत में अर्थ भयानक छिपकली है। इन पशुओं के विविध समूह थे। जीवाश्म विज्ञानियों ने डायनासोर के अब तक ५०० विभिन्न वंशों और १००० से अधिक प्रजातियों की पहचान की है और इनके अवशेष पृथ्वी के हर महाद्वीप पर पाए जाते हैं। कुछ डायनासोर शाकाहारी तो कुछ मांसाहारी थे। कुछ द्विपाद तो कुछ चौपाए थे। कुछ आवश्यकतानुसार द्विपाद या चतुर्पाद के रूप में अपने शरीर की मुद्रा को परिवर्तित कर लेते थे।

अध्ययन कौशल:

चित्रों को पहचानकर जलचर, नभचर, थलचर और उभयचर प्राणियों में वर्गीकरण करो।
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी 2
Answer:

  • जलचरः मछली, मगरमच्छ, सौंप, ऑक्टोपस
  • थलचरः गिलहरी, शेर, ऊँट, चूहा
  • नभचर: चिड़िया, तोता, उल्लू
  • उभयचर: मेंढक, भैंस, हाथी, दरयाई घोड़ा

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक-एक शब्द में लिखिए:

Question 1.
गिलहरी का नाम क्या था?
Answer:
टीटू।

Question 2.
टीटू की पड़ोसिन कौन थी?
Answer:
चिकी।

Question 3.
साँप कहाँ रहता था।
Answer:
बिल में।

Question 4.
साँप बिल से निकलकर कहाँ चढ़ने लगा?
उत्तरः
पेड़ पर।

Question 5.
टीटू और चिंकी के बच्चों ने किसकी ताकत को देख लिया था?
Answer:
एकता की।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए:

Question 1.
चिंकी का घोंसला कहाँ था?
Answer:
चिंकी का घोंसला पेड़ की शाखाओं पर था।

Question 2.
चिंकी जब दाना चुगने जाती, तब सभी बच्चो का ध्यान कौन रखता था?
Answer:
चिंकी जब दाना चुगने जाती, तब सभी बच्चों का ध्यान टीटू रखती थी।

Question 3.
अंत में पेड़ छोड़ने का मन में विचार किसने बना लिया?
Answer:
अंत में पेड़ छोड़ने का मन में विचार टीटू और चिकी ने बना लिया।

Question 4.
टीटू के बच्चों का क्या कहना था?
Answer:
टीटू के बच्चों का कहना था कि पेड़ उनका है।

Question 5.
साँप का पेड़ पर चढ़ना मुश्किल क्यों होने लगा?
Answer:
साँप का पेड़ पर चढ़ना मुश्किल होने लगा, क्योंकि जहाँ – जहाँ चिंकी ने चोंच मारी, वहाँ-वहाँ पेड़ से गाढ़ा चिपचिपा दूध बहने लगा।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

कोष्ठक से उचित शब्द चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

(भाड़, मिलजुलकर, खोखल, गिलहरी, बसेरा).

Question 1.
हमें …………….. रहना चाहिए।
Answer:
मिलजुलकर

Question 2.
हमारा जन्म इसी ……………… में हुआ।
Answer:
खोखल

Question 3.
इसकी टहनियों पर हमारा ……………… है।
Answer:
बसेरा

Question 4.
टीटू ……………… यह सुन बड़ी परेशान हुई।
Answer:
गिलहरी

Question 5.
अकेला चना ……………… नहीं फोड़ सकता।
Answer:
भाड़

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

निम्नलिखित वाक्यों के सामने सही / अथवा गलत का निशान लगाइए:

Question 1.
टीटू के बच्चे का नाम मिंटू था।
Answer:
सही

Question 2.
चिंकी खोखल में रहती थी।
Answer:
गलत

Question 3.
रिंकी की माँ चिंकी थी।
Answer:
सही

Question 4.
डर के मारे चिंकी नाचने लगी।
Answer:
गलत

Question 5.
टीटू गिलहरी बिल में छिप तमाशा देख रही थी।
Answer:
गलत

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

किसने, किससे कहा?

Question 1.
“तुम कैसे कह सकते हो कि यह पेड़ तुम्हारा है?”
Answer:
रिंकी ने मिंटू से कहा।

Question 2.
“शाखाएँ हमारी तो फल भी हमारे।”
Answer:
टीटू के बच्चों ने रिंकी से का।

Question 3.
“सावधान टीटू बहन, साँप ऊपर आ रहा है।”
Answer:
चिंकी ने टीटू से कहा।

Question 4.
“हम तुम्हें टहनियों तक नहीं आने देंगे और न ही इसके फल खाने देंगे।”
Answer:
चिंकी के बच्चों ने टीटू के बच्चों से कहा।

Question 5.
“चिंकी चिड़िया को यह पेड़ छोड़ना होगा।”
Answer:
टीटू के बच्चों ने चिंकी के बच्चों से कहा।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

व्याकरण और भाषाभ्यास:

विरामचिह्न रहित अनुच्छेद में विरामचिह्न लगाओ
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी 9
काबुलीवाले ने पूछा बिटिया अब कौन सी चूड़ियाँ चाहिए मैंने अपनी गुड़िया दिखाकर कहा मेरी गुड़िया के लिए अच्छी सी चूड़ियाँ दे दो जैसे लाल नीली पीली
Answer:
काबुलीवाले ने पूछा- बिटिया ! अब कौन-सी चूड़ियाँ चाहिए? मैंने अपनी गुड़िया दिखाकर कहा, “मेरी गुड़िया के लिए अच्छी-सी चूड़ियाँ दे दो। जैसे-लाल, नीली, पीली।”

उचित जोड़ियाँ मिलाइए:

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी 8
Answer:
1. – ;
2. – “ ”
3. – –
4. – ,
5. – ।
6 – ?

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

निम्नलिखित शब्दों के बहुवचन-रूप लिखिए:

  1. शाखा
  2. चिड़िया
  3. घोंसला
  4. बच्चा
  5. हवा
  6. अंडा
  7. माता
  8. साँस
  9. चोंच
  10. मुश्किल

Answer:

  1. शाखाएँ
  2. चिड़ियाँ
  3. घोंसले
  4. बच्चे
  5. हवाएँ
  6. अंडे
  7. माताएँ
  8. साँसें
  9. चोंचें
  10. मुश्किलें

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द लिखिए:

  1. टहनियाँ
  2. नीड़
  3. आसमान
  4. साँप
  5. बसेरा

Answer:

  1. शाखाएँ
  2. घोंसला
  3. आकाश
  4. सर्प
  5. घर

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

निम्नलिखित शब्दों के विलोम शब्द लिखिए:

  1. डर
  2. सुबह
  3. जन्म
  4. बच्चे
  5. सावधान
  6. अँधेरा
  7. सुरक्षित
  8. मुश्किल
  9. नरम
  10. धर्म

Answer:

  1. निडर
  2. शाम
  3. मृत्यु
  4. बूढ़े
  5. असावधान
  6. उजाला
  7. असुरक्षित
  8. आसान
  9. कठोर
  10. अधर्म

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 8 टीटू और चिंकी

निम्नलिखित शब्दों के लिंग बदलिए:

  1. साँप
  2. पड़ोसी
  3. बहन
  4. माता

Answer:

  1. साँपिन
  2. पड़ोसिन
  3. भाई
  4. पिता

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा Textbook Questions and Answers

कार्य हमारा

चित्र देखकर क्रियायुक्त शब्दों से वाक्य बनाओ।
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा 3
Answer:

  1. लता सेब खाती है।
  2. बच्चे हँस रहे थे।
  3. गुड़िया अलमारी से गिर गई है।
  4. माँ अपने बच्चे को सुला रही है।
  5. रमेश अपनी बहन को खाना खिला रहा है।
  6. मैं अपने-आप खाना खा लेता हूँ।
  7. माँ अपनी बिटिया को खाना खिलाती है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा

जरा सोचो…..लिखो:

यदि भोजन से नमक गायब हो जाए तो….
Answer:
यदि भोजन से नमक गायब हो जाए तो भोजन स्वादिष्ट नहीं लगेगा। हर चीज फीकी लगेगी। फीका भोजन करना मुश्किल होगा और हमारा पेट नहीं भरेगा। पेटभर खाना न खाने से हमें कमजोरी आ जाएगी। हम ढंग से कोई काम नहीं कर सकेंगे। नमक के बिना हमारे शरीर को आयोडीन नहीं मिलेगा, जिससे शरीर का विकास रुक जाएगा।

मैंने समझा:

__________
___________
Answer:
इस पाठ में गांधी जी यह समझाना चाहते हैं कि हमें अपना शरीर स्वस्थ रखना चाहिए। हमें पर्याप्त मात्रा में दूध, मक्खन, फल, हरी सब्जियाँ, गेहूँ की रोटी आदि पौष्टिक पदार्थ अपने भोजन में लेने चाहिए। हमें शुद्ध हवा में रहते हुए प्राणायाम व व्यायाम भी करना चाहिए।

खोजबीन:

खादी का कपड़ा कैसे बनाया जाता है इसकी जानकारी प्राप्त करके लिखो।
Answer:
चरखे पर रूई से सूत काता जाता है। फिर उस सूत से जुलाहा हथकरघे पर कपड़ा बुनता है। इसके पश्चात इस कपड़े को रंगा जाता है। हाथ से बुना कपड़ा कुछ मोटा होता है। इसी कपड़े को खादी कहते हैं।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा

अध्ययन कौशल:

पढ़ाई का नियोजन करते हुए अपनी दिनचर्या लिखो।
Answer:
मेरा स्कूल सुबह साढ़े सात बजे से दोपहर दो बजे तक रहता है। मैं ढाई बजे घर आ जाता हूँ। खाना खाने और थोड़ा आराम करने के बाद मैं अपने स्कूल का गृहकार्य करने बैठ जाता हूँ। फिर गृहकार्य पूरा कर मैं खेलने चला जाता हूँ, क्योंकि मेरी उम्र के सभी बच्चे उसी समय अपनी पढ़ाई आदि खत्म करके खेलने आते हैं। दो घंटा खेलने के बाद मैं घर आता हूँ। खाना खाते समय मैं टीवी पर समाचार और डिस्कवरी जैसे ज्ञानवर्धक चैनल देखता हूँ। फिर स्कूल बैग तैयार करके दस बजे मैं सोने चला जाता हूँ। इस तरह यह मेरी दिनचर्या सुबह से रात तक की है।

बताओ तो सही।

संतुलित आहार पर पाँच वाक्य बोलो।
Answer:

  1. पर्याप्त मात्रा में पौष्टिक तत्त्वों से भरे आहार को संतुलित आहार’ कहते हैं।
  2. मजबूत एवं स्वस्थ शरीर के लिए संतुलित आहार लेना चाहिए।
  3. संतुलित आहार हमारे कार्य करने की शक्ति एवं गति को बढ़ाता है।
  4. इससे हमारे शरीर का संपूर्ण रूप से शारीरिक एवं मानसिक विकास होता है।
  5. संतुलित आहार हमारे शरीर की रोग-प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाता है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा

मेरी कलम से:

अपने मित्र को शुभकामना/बधाई पत्र लिखो।
Answer:
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा 1
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा 5

एक वाक्य में उत्तर लिखो।

Question 1.
जैतून के तेल की जगह मक्खन क्यों लिया जाना चाहिए?
Answer:
मक्खन में जो विटामिन होते हैं वह जैतून के तेल में नहीं होते, इसलिए जैतून के तेल की जगह मक्खन लिया जाना चाहिए।

Question 2.
रक्षक का धर्म कौन-सा है?
Answer:
रक्षा करना रक्षक का धर्म है।

Question 3.
किन-किन सब्जियों की गिनती अच्छी, हरी सब्जियों में होती है?
Answer:
लौकी, फूलगोभी, पत्तागोभी, बिना बीज की सेम, बैंगन आदि की गिनती अच्छी और हरी सब्जियों में होती है।

Question 4.
फेफड़ों के लिए क्या अति आवश्यक है?
Answer:
चौबीसों घंटे शुद्ध-से-शुद्ध हवा फेफड़ों के लिए अति आवश्यक है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा

सदैव ध्यान में रखो:

नवयुवकों की शक्ति देशहित में लगनी चाहिए।
Answer:
मनुष्य के अंदर उसके पूरे जीवन में सबसे अधिक ऊर्जा युवावस्था में होती है। इस उम्र में वह अधिक-से-अधिक मुश्किल कार्य कर सकता है। मनुष्य का कर्तव्य होता है कि वह अपने परिवार और समाज के साथ-साथ देश के विकास के लिए भी कार्य करे। अत: नवयुवक या युवावर्ग को अपनी शक्ति देशहित में लगानी चाहिए, जिससे देश ज्यादा-से-ज्यादा सफलता प्राप्त कर सके।

विचार मंथन:

स्वस्थ शरीर, स्वस्थ मन। योगासन है, उत्तम साधन।
Answer:
स्वास्थ्य सबसे बड़ा धन है। अच्छे स्वास्थ्य के बिना सब कुछ व्यर्थ है। कहते हैं कि स्वस्थ शरीर में स्वस्थ मन वास करता है, इसलिए हमें हमेशा अपने स्वास्थ्य पर ध्यान देना चाहिए। इसके लिए अच्छे खान-पान के साथ-साथ शारीरिक व्यायाम भी अनिवार्य है। हमें सुबह जल्दी उठना चाहिए और रात को भी समय पर सो जाना चाहिए। सुबह उठकर खुली हवा में सैर करना लाभदायक होता है। साथ ही हमें योगासन भी अवश्य करना चाहिए। योगासन में शारीरिक क्रियाओं के अलावा श्वासोच्छवास पर ध्यान केंद्रित किया जाता है। इस तरह शारीरिक और मानसिक शक्तियों का विकास होता है। अत: स्वस्थ तन-मन के लिए योगासन एक उत्तम साधन है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा

भाषा की ओर:

निम्न विशेषण शब्द का अपने वाक्य में प्रयोग करके उनका प्रकार लिखो।
Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 6 स्वास्थ्य संपदा 4
Answer:

  1. पाँच
    प्रकार: पाँच – संख्यावाचक विशेषण
    वाक्य: मैं रोज सुबह पाँच बजे सोकर उठता हूँ।
  2. यही
    प्रकार: यही – सार्वनामिक विशेषण
    वाक्य: यही लड़का कल स्कूल नहीं आया था।
  3. कुछ
    प्रकार: कुछ – परिमाणवाचक विशेषण
    वाक्य: कुछ फल लेते आना।
  4. मीठी
    प्रकार: मीठी – गुणवाचक विशेषण
    वाक्य: रीना मीठी दही खाती है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Sulabhbharati Chapter 7 नदी कंधे पर Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Maharashtra State Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर

Hindi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर Additional Important Questions and Answers

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में लिखिए:

Question 1.
बालक किसको कंधे पर लाना चाहता है?
Answer:
नदी को।

Question 2.
बालक किसके साथ नहाना चाहता है?
Answer:
मित्रों के साथ।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर

Question 3.
वह नदी का परिचय किससे कराना चाहता है?
Answer:
भद्रजनों से।

निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखिए:

Question 1.
बालक नदी के उस पार खड़े-खड़े क्या करना चाहता
Answer:
बालक नदी के उस पार खड़े-खड़े ‘मम्मी-मम्मी’ चिल्लाना चाहता है।

Question 2.
शाम ढलने पर बालक क्या करता?
Answer:
शाम ढलने पर बालक नदी को उठाकर अपने कंधे पर रखवाता और जहाँ से उसे लाया था, वहीं रख आता।

Question 3.
वह मित्रों के साथ किस प्रकार नहाना चाहता है?
Answer:
वह मित्रों के साथ कूद-कूदकर और उछल-उछलकर नहाना चाहता है।

Question 4.
बालक नदी को कहाँ बहाना चाहता है?
Answer:
बालक नदी को अपने घर के ठीक सामने बहाना चाहता है।

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर

Question 5.
बालक सबको किसलिए आमंत्रित करता?
Answer:
बालक सबको नदी में नहाने के लिए आमंत्रित करता।

कविता में आए हुए लयात्मक शब्दों को ढूँढकर लिखिए:

उदाहरण: बहाते – बहाते

  1. मस्ताते
  2. रखवाते
  3. करवाते

Answer:

  1. चिल्लाते
  2. रख आते
  3. इतराते

रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए:

Question 1.
अगर हमारे ……………… में होता।
Answer:
बस

Question 2.
……………… उठाकर घर ले आते।
Answer:
नदी

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर

Question 3.
अपने घर के ठीक ………….
Answer:
सामने

Question 4.
उसको हम ……………… बहाते।
Answer:
हर रोज़

Question 5.
……………… उछल-उछलकर।
Answer:
कूद-कूदकर

Question 6.
अपने मित्रों के साथ ………………।
Answer:
चहाते

उचित जोड़ियाँ मिलाइए:

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर 2
Answer:
१ – घ
२ – ग
३ – क
४ – ड
५ – ख

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर

व्याकरण और भाषाभ्यास

निम्नलिखित शब्दों के बहुवचन-रूप लिखिए:

  1. नदी
  2. कंधा
  3. बहाता

Answer:

  1. नदियाँ
  2. कंधे
  3. बहाते

निम्नलिखित शब्दों के समानार्थी शब्द लिखिए:

  1. घर
  2. नदी
  3. आमंत्रित
  4. शाम
  5. मम्मी
  6. मित्र
  7. झटपट
  8. इतराते

Answer:

  1. गृह
  2. सरिता
  3. निमंत्रित
  4. संध्या
  5. माता
  6. सखा
  7. जल्दी-जल्दी
  8. इठलाते

Maharashtra Board Class 6 Hindi Solutions Chapter 7 नदी कंधे पर

निम्नलिखित शब्दों के विपरीतार्थक शब्द लिखिए:

  1. खड़े-खड़े
  2. यहीं
  3. उपस्थित
  4. झटपट
  5. सामने
  6. भद्र

Answer:

  1. बैठे-बैठे
  2. वहीं
  3. अनुपस्थित
  4. धीरे-धीरे
  5. पीछे
  6. अभद्र

निम्नलिखित शब्दों में अनुस्वार ‘ या अनुनासिक लगाकर शब्द लिखिए:

  1. मित्रो
  2. कधे
  3. जहा
  4. आमत्रित
  5. जनो

Answer:

  1. मित्रों
  2. कंधे
  3. जहाँ
  4. आमंत्रित
  5. जनों